Bewijs door oneindige afdaling

Een bewijs door oneindige afdaling is een vorm van een wiskundig bewijs die bij verzamelingen kan worden toegepast die aftelbaar en welgeordend zijn, in het bijzonder bij de natuurlijke getallen. Het bewijs berust erop dat in zulke verzamelingen geen oneindige rij kleiner wordende elementen kan voorkomen. Daarmee wordt net zoals in een bewijs uit het ongerijmde een tegenspraak aangetoond.

Men bewijst het niet bestaan van een element uit die verzameling met een bepaalde eigenschap, door aan te tonen dat als er zo'n element bestaat, er ook een kleiner element moet bestaan met die eigenschap. Zo ontstaat een oneindige keten van elementen kleiner dan het veronderstelde element, terwijl er maar eindig veel van dergelijke elementen zijn.

VoorbeeldBewerken

Het is door oneindige afdaling te bewijzen dat wortel 2 irrationaal is:

Stel dat   rationaal is, dan zijn er natuurlijke getallen   en   zodat

 

Er geldt nu

 

Maar dat betekent dat het natuurlijke getal   even is, dus is   een viervoud. Maar dan is   kennelijk een viervoud, waaruit blijkt dat ook   even is.

We kunnen daarom twee natuurlijke getallen aanwijzen,   en   kleiner dan   respectievelijk  , zodat  . Dit levert een oneindige afdaling, dus een tegenspraak.

Het gestelde, dat   rationaal is, is dus onjuist.

Door Euclides is dit getaltheoretische bewijs in Boek 10 van De Elementen gegeven.