Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Systematiek, kort voor bio-systematiek, een vakgebied binnen de biologie, behelst de bestudering van de verscheidenheid van organismen op aarde. Centraal staat daarbij de vraag naar wat soorten zijn, en wat de verwantschap is tussen de verschillende soorten organismen. De biosystematiek probeert hierop een antwoord te vinden middels de reconstructie van het ontstaan van deze verscheidenheid.

Systematiek dient dus om de evolutionaire geschiedenis van het leven op aarde te begrijpen en is daarmee van fundamentele betekenis voor de gehele biologische wetenschap. De biosystematiek heeft een lange wetenschapsgeschiedenis, en het vakgebied ervaart de laatste jaren, vooral met betrekking tot de theoretische inhoud, een opmerkelijke heropleving.

Inhoud

SystematiekBewerken

De klassieke biosystematiek richt(te) zich op het inventariseren van de diversiteit aan levensvormen: aan de hand van respectievelijk de morfologie, de anatomie, embryologie, ontwikkelingsbiologie, levenscyclusonderzoek, biogeografie. Vervolgens werden de beschreven organismen in soorten (en meteen ook in geslachten) ingedeeld en benoemd: het domein van de taxonomie. Tenslotte bestudeert de klassieke systematiek de verwantschap tussen verschillende soorten.

Sinds Darwin stelt de moderne biosystematiek zich tot doel de afstammingsgeschiedenis van de verschillende soorten levensvormen te reconstrueren, vanaf het ontstaan van het leven: het domein van de fylogenie. Daarnaast worden de processen in kaart gebracht die gedurende de evolutie hebben geleid tot de vormenrijkdom van de verschillende soorten organismen: het vakgebied van de evolutiebiologie. De moderne biosystematiek wordt ook wel natuurlijke systematiek genoemd.

TaxonomieBewerken

  Zie Taxonomie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Taxonomie is een onderdeel van de systematiek. Vooral in de Anglo-Amerikaanse literatuur wordt het echter als synoniem opgevat. Het is de theorie en praktijk van de classificatie van organismen. Het is dat deel van de systematiek dat zich bezighoudt met de thema's:

  • beschrijving van organismen,
  • het bewaren van collecties van organismen,
  • het leveren van wetenschappelijke namen voor organismen,
  • opstellen van classificaties voor de organismen, determinatiesleutels samenstellen voor de identificatie en verspreidingsgegevens verzamelen van de organismen

Taxonomie, en in het bijzonder α-taxonomie, is meer de specifiek de aanduiding voor de identificatie, de beschrijving, en de naamgeving (dus nomenclatuur) van organismen, terwijl "classificatie" is toegespitst op plaatsing organismen binnen hiërarchische groepen die hun relaties tonen met andere organismen.

FylogenieBewerken

  Zie Evolutiebiologie en Fylogenie voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

De moderne systematiek houdt dan ook de reconstructie in van de fylogenie of afstammingsgeschiedenis van de organismen, evenals met de bestudering van de processen, die tot de vormenrijkdom van organismen leidt (evolutiebiologie). Bij het onderzoek van hun evolutionaire geschiedenis moet ook de adaptaties van de organismen beschouwd worden.

Fylogenieën bestaan uit twee componenten:

  • de volgorde van de vertakking (deze geven de verwantschap van de groepen weer) en
  • de lengte van de vertakking (deze geven de hoeveelheid evolutie weer).

Classificatie en cladistiekBewerken

  Zie Classificatie en Cladistiek voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Verwantschappen worden gevisualiseerd als fylogenetische stambomen (ook wel: cladogrammen, fylogenetische stambomen, fylogenieën). Cladistiek is een techniek die bij het analyseren van stambomen wordt gebruikt. Deze vervangt steeds meer de oudere technieken voor clusteranalyse. De drie basale aannames bij de cladistiek zijn:

  • elke willekeurige groep van organismen is verwant door afstamming van een gemeenschappelijke voorouder,
  • er is in dichotoom patroon van cladogenese,
  • er vindt verandering in kenmerken plaats in de afstammingslijnen in de loop van de tijd.

In cladistische methoden wordt gebruikgemaakt van de evolutietheorie. Cladogrammen worden opgebouwd op grond van kenmerken en de kennis over hun oorspronkelijke en hun geëvolueerde of afgeleide toestand (polariteit van kenmerken). Verwantschap van organismen wordt beoordeeld op grond van hun afgeleide kenmerken.

NomenclatuurBewerken

  Zie Nomenclatuur voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nomenclatuur is het systeem van wetenschappelijke namen dat wordt toegepast op organismen. Regels en aanbevelingen reguleren de vorming en toepassing van wetenschappelijke namen met het doel tot stabiele en universele namen te komen. In de biologie regelen de nomenclatuurcodes de wijze waarop wetenschappelijke namen worden gegeven aan taxa. Deze codes zijn ICNB, ICN, ICTV, ICZN en International Code of Phytosociological Nomenclature

Zie ookBewerken