Orgelbouwer: verschil tussen versies

9 bytes toegevoegd ,  2 jaar geleden
k
cosmetisch
k (cosmetisch)
| caption9 = Het [[Friedrich Stellwagen|Stellwagen]]-orgel uit 1659 in de [[Marienkirche (Stralsund)]] in de steigers tijdens de in 2008 gereedgekomen restauratie
}}
Een '''orgelbouwer''' of [[orgel]]maker ontwerpt en fabriceert [[pijporgel]]s in de vorm van [[kerkorgel]]s voor [[kerkgebouw]]en en [[concertorgel]]s voor [[concertzaal|concertzalen]], en ook kleinere [[kabinetorgel]]s en [[kistorgel]]s. Ook het [[Restauratie (kunst)|restaureren]] en reconstrueren van historische instrumenten behoort tot de eigenlijke orgelbouw. Naast het ontwerpen en creëren bestaat de hoofdtaak van de orgelbouwer voornamelijk uit het [[Stemmen (muziek)|stemmen]], [[Intoneren (orgel)|intoneren]], onderhouden en optimaliseren van orgels.
 
== Ambacht ==
Vroeger werden veel orgels gebouwd door grote namen. Orgelbouwers waren vaklieden met veel kennis en aanzien, vaak werd de stiel in de familie voortgezet. Nog steeds fleurt hun naamplaquette het klavier op als een met respect gedragen signatuur.
 
Orgelbouwers maken niet alleen nieuwbouworgels, maar [[Stemmen (muziek)|stemmen]], [[onderhoud]]en, repareren, verbouwen, [[restauratie (kunst)|restaureren]] en [[renovatie|renoveren]] ook bestaande orgels.
 
==Opleiding ==
Er bestaat in Nederland en België geen echte opleiding tot orgelbouwer. Men leert dit ambachtelijk vak bij een orgelbouwer. Bij de [[Hogeschool Gent Conservatorium]] bestaat een opleiding in de [[muziekinstrumentenbouw]] op bachelor- en masterniveau, met mogelijkheid tot specialisatie in klavierinstrumenten.
 
====Naaldhout====
* [[Ceder]]hout is een zeer zachte houtsoort die wordt gebruikt als constructiehout voor dammen en kleppen in de sleeplade, klavieren, walsen, abstracten, etcet cetera.
* [[Grenen (hout)|Grenenhout]] wordt gebruikt als constructiehout voor stellingwerk, windwerk (balgen), (te schilderen) kast, vloeren, etcet cetera.
* [[Douglas (hout)#Oregon pine|Oregon pine]] wordt gebruikt als constructiehout voor de balgen, windkanalen, pijpen, abstracten.
 
* [[Eiken (hout)|Eikenhout]] wordt gebruikt als constructiehout voor toepassing in windladen, registratuur, klaviatuur, pijpen en kast. Een nadeel van eikenhout is wel dat het looizuur bevat dat metalen pijpen aantast. Daarom worden pijpstokken en roosters gebrand.
* [[Buxus]]hout wordt soms gebruikt als beleg voor de klaviertoetsen of voor decoratie.
* [[Palissander]] wordt gebruikt voor muziekinstrumenten (bijvoorbeeld de blokfluit). In de orgelbouw wordt het vooral sinds de 19de19e eeuw gebruikt voor decoratie en voor de pedaaltoetsen van het voetklavier.
* [[Linde (geslacht)#Hout|Lindehout]] is een zachte houtsoort die zich goed leent voor houtsnijwerk. Het wordt gebruikt als constructiehout voor de klaviertoetsen, de kleppen, etcet cetera. Lindehout is wel vatbaar voor aantasting door insecten.
* [[Ebben]]hout is een donkere houtsoort die gebruikt wordt voor de zwarte boventoetsen van het klavier, de registerknoppen en decoratie.
 
====Bewerkt hout====
* [[Fineer]] noemt men een zeer dunne plaat van een houtsoort. Het kan belijmd worden op een andere houtsoort. Zo wordt eik-fineereikfineer in de orgelbouw gebruikt voor decoratie, evenals voor de constructie van abstracten.
 
===Metaal===
Onder orgelmetaal wordt een legering van [[Tin (element)|tin]] en [[Lood (element)|lood]] verstaan, die gebruikt wordt voor het construeren van [[Orgelpijp (orgel)|orgelpijpen]] en conducten (dunne buisjes die de wind vervoeren van de windlade naar pijpen die niet rechtstreeks op de pijpstokken staan). Tin en lood zijn beide zachte metalen. Het zijn de legeringen ervan die sterker zijn. De legering kan in verschillende percentageverhoudingen. [[Engeltjestin|Zuivere tin]] werd weleens gebruikt voor de frontpijpen in een orgel. Soms werden loden frontpijpen voorzien van tinfolie om ze het uitzicht van tinnen exemplaren te geven.
 
Tot in de 18de18e eeuw werd in de Zuidelijke (Vlaanderen) en de Noordelijke Nederlanden [[blik (materiaal)|blik]] gebruikt voor de bekers van tongwerken zoals de trompet.
 
Vanaf de 19de19e eeuw ging men ook [[Zink (element)|zink]] gebruiken voor de vervaardiging van metalen pijpen. In de 20ste20e eeuw werd het door de economische crisis gebruikt om materiaalkosten te besparen, waardoor zink later een negatieve bijklank van minderwaardig kreeg. Toch heeft zink ook heel wat kwaliteiten, waaronder een bijzondere stevigheid bij gelijke dikte. Mits een deskundige intonatie kunnen grote zinken pijpen een karakteristieke streek laten horen.
 
Na de Tweede Wereldoorlog werd ook [[Koper (element)|koper]] gebruikt voor orgelpijpen. Het werd gebruikt voor het front, grote binnenpijpen of bekers van tongwerken. Tegenwoordig komen koperen pijpen nog nauwelijks voor.
 
[[Fosforbrons]], een met fosfor behandeld [[brons]] (een legering van koper met tin), wordt gebruikt voor klepveren, tongen en stemkrukken.
[[Messing (legering)|Messing]], een legering van koper en zink, heeft soortgelijke eigenschappen en wordt gebruikt voor draadwerk, veren, lepels en tongen.
 
[[IJzer (element)|IJzer]] wordt in de vorm van plaat- en constructiestaal toegepast. In de orgelbouw wordt het gebruikt voor de registermechaniek en scharen van magazijnbalgen.
 
===Andere natuurlijke materialen===
* [[Been (materiaal)|Koeienbeen]] wordt gebruikt voor het beleg van de witte toetsen van het klavier. In de 19de19e eeuw werd het traditionele koeienbeen vervangen door het exotische [[ivoor]].
* [[Leer (stof)|Leder]] wordt gebruikt voor het winddicht maken van de blaasbalg, windkanalen, windlade, etc.et cetera en ook voor beweeglijke delen omwille van zijn soepelheid. Belangrijk is dat leder onttrokken wordt aan de invloed van zon en vocht. Bij een orgel dat weinig gebruikt wordt, kan het leerwerk uitdrogen of hard worden.
* [[Perkament]] wordt gebruikt voor luchtdichting en voor de etiketten van de registerbenamingen.
* [[Wol]] werd gebruikt voor het dichten van de houten stoppen van gedekte houten pijpen.
* [[Vilt (textiel)|Feuter (vilt)]] is een geperste stof die gebruikt wordt als geluidsdemping bij de klavieren, kleppen, etcet cetera.
* [[Kasjmier (wol)|Kasjmier]] is geweven wol en is een heel slijtvaste stof dat veel meer wrijving kan verdragen in vergelijking met feuter.
 
 
==Experimentele orgelbouw==
Afwijkend van de traditionele orgelbouw ontwierp de Nederlandse beeldend kunstenaar [[Hans van Koolwijk]] een [[bamboe]]-orgel met meer dan honderd fluiten, dat hij de naam [[Bambuso sonoro]] gaf.
 
==Educatie==
10.244

bewerkingen