Aleksandr Mensjikov: verschil tussen versies

11 bytes toegevoegd ,  5 jaar geleden
redactie
(→‎Biografie: links)
(redactie)
[[Bestand:Portrait of Alexander Danilovich Menshikov1.jpg|thumb|260px{{largethumb}}|Portret van Mensjikov.]]
[[Bestand:Spb 06-2012 University Embankment 07.jpg|thumb|260px{{largethumb}}|Mensjikovpaleis, nu onderdeel van de [[Hermitage]]]]
[[Bestand:SurikovMenshikovBerezovo.jpg|thumb|260px{{largethumb}}|Mensjikov in ballingschap. Schilderij vandoor [[Vasili Soerikov]].]]
 
'''Aleksandr Danilovitsj Mensjikov''' ([[Russisch]]: Александр Данилович Меншиков) ([[Moskou]](?), [[1673]](?) - [[Berjozovo]], West-Siberië, [[1729]]) was een [[Rusland|Russisch]] staatsman, gouverneur van [[Sint Petersburg]], hertog van [[Ingermanland]] en na de dood van [[Peter de Grote]] in 1725 gedurende twee jaar feitelijk alleenheerser over Rusland.
 
==Biografie==
Mensjikov was de zoon van een stalknecht en begon als pasteitjesverkoper in Moskou, en kon niet lezen noch schrijven. Hij trad als 14-jarige in dienst bij de Zwitserse [[Hugenoot]] [[François Lefort]] uit [[Genève]], steun en toeverlaat van Peter de Grote. <!--Volgens sommige bronnen was Lefort een charmeur en losbol, niet bepaald Zwitserse eigenschappen.-->
 
Hij nam 1695 en 1696 deel aan de [[Azovcampagnes|campagnes]] om [[Azov]] te veroveren op de Turken in de [[Russisch-Turkse Oorlog (1686-1700)|Russisch-Turkse oorlog van 1686 tot 1700]]. Meteen daarna begonnen de voorbereidingen voor de [[Grote Ambassade]]. In 1697-1698 vergezelde hij als vrijwilliger tsaar Peter de Grote op zijn reis naar [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] en [[Engeland]]. Mensjikov en de tsaar brachten een bezoek aan het [[rariteitenkabinet]] van [[Frederik Ruysch]] en bestudeerden op de [[Vereenigde Oostindische Compagnie|VOC]]-werven de [[scheepsbouw]].
Na de dood van Lefort in 1699 werd Mensjikov de vertrouweling en rechterhand van Peter de Grote. Hij maakte zich verdienstelijk in de [[Grote Noordse Oorlog]] en werd in 1702 commandant van [[Sjlisselburg]]. In 1703 leerde hij de Litouwse [[Catharina I van Rusland|Marta Skavronskaja]] kennen. Hij nam haar op in zijn huishouding en stelde haar voor aan de tsaar, die haar enkele jaren later in het geheim zou huwen. In 1709 streed hij in de [[Slag bij Poltava]]. In 1710 veroverde hij [[Riga]] en in 1713 [[Szczecin|Stettin]]. Ondertussen was hij in de adelstand verheven door [[keizer Leopold I]] van het [[Heilige Roomse Rijk]]. De tsaar had hem land gegeven waarop het [[Paleizencomplex Oranienbaum]] is verschenen.
 
Mensjikov was geïnteresseerd in vooruitgang en westerse ideeën. Als voorbeeld diende de Zweedse staatsinrichting. Hij had een sterrenwacht laten bouwen op zijn buitenplaats aan de [[Finse golf]]. In 1714 werd hij gekozen tot lid van ''[[Royal Society]]'', op uitnodiging van [[Isaac Newton]]. Inmiddels was Mensjikov een van de rijkste mannen in Rusland geworden. Hij zou over een miljoen [[Russische roebel|roebel]]s beschikken en liet een paleis op het Vasiljevski-eiland in de [[Neva]] bouwen, dat aan [[Paleis het Loo]] doet denken, waarin 30.000 [[Delfts blauw|Delftse tegels]] zijn verwerkt. Het paleis is ontworpen door [[Giovanni Maria Fontana]], die eveneens deel uitmaakte van de [[Grote Ambassade]] en een team van architecten samenstelde dat o.a. de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden bezocht.
 
Na de dood van Peter de Grote, werd hij voogd over [[Anna Petrovna]] en [[Elisabeth van Rusland|Elisabeth]], de twee dochters van de tsaar en bewerkte de benoeming van die tsarina, die de regering aan hem overliet. Middels de zeskoppige [[Staatsraad van het Russische Rijk|Hoge Kroonraad]] zou hij moeten worden gecontroleerd.
 
Op 6 mei 1727 stierf de [[tsarina]] en zij werd opgevolgd door de [[tsarevitsj]] [[Peter II van Rusland]]. Mensjikov vatte het plan zijn dochter Maria met de nieuwe tsaar te laten trouwen, maar daar werd een stokje voor gestoken door de families Dolgokurov en Golitzyn op instigatie van de tsaar. Opbeletten 20de septemberfamilies 1727 werd hij gevangengenomenDolgokurov en na een proces, met vrouw en kinderen, naar een godverlaten oord in Siberië verbannen. Zijn goederen werden in beslag genomen en Mensjikov stierf twee jaar later in armoede. De tsaar stierf in 1730 zonder een opvolger aan te wijzen. De kinderen van Mensjikov zijn gerehabiliteerd door latereGolitzyn opvolgersdat.
 
Op 20 september 1727 werd hij gevangengenomen en na een proces, met vrouw en kinderen, naar [[Berjozovo]] in Siberië verbannen. Zijn goederen werden in beslag genomen en Mensjikov stierf twee jaar later in armoede. De tsaar stierf in 1730 zonder een opvolger aan te wijzen. De kinderen van Mensjikov zijn gerehabiliteerd door latere opvolgers.
 
== Bronnen ==
6.601

bewerkingen