Carl Peter Thunberg: verschil tussen versies

Verwijderde inhoud Toegevoegde inhoud
RaffaelaSchaus (overleg | bijdragen)
Geen bewerkingssamenvatting
RaffaelaSchaus (overleg | bijdragen)
toevoegingen en referenties
Regel 6:
}}
{{Link portaal|VOC}}
'''Carl Peter Thunberg''' ([[Jönköping (stad)|Jönköping]], [[11 november]] [[1743]] - [[Thunaberg]] (bij [[Uppsala (stad)|Uppsala]]), [[8 augustus]] [[1828]]) was een Zweedse natuuronderzoeker. Hij was een student van [[Carolus Linnaeus]]. Hij werd met de [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] (VOC) uitgestuurd naar [[Japan]] om als arts te dienen voor de daar aanwezige VOC-ers en om [[specimen]]s te verzamelen. Hiervoor verbleef hij eerst drie jaar in [[Zuid-Afrika]] om [[Nederlands]] te leren. Op tochten in het binnenland verzamelde hij ook dier- en plantmateriaal.<ref>Boorstin: ''The Discoveries'' p.444-445</ref>
 
[[File:Thunbergia_gregorii2.jpg|thumb|''[[Thunbergia]]'' is een geslacht van bloeiende planten vernoemd naar de Zweedse botanicus ]]
In 1775 vertrok Thunberg naar Japan. Daar mocht hij de VOC-factorij op [[Dejima]] vrijwel nooit verlaten. Om toch aan zijn materiaal te komen, gaf hij zijn Europese medische kennis aan Japanse tolken in ruil voor specimens. In 1779 keerde hij terug naar [[Zweden]], waar hij vernam dat Linnaeus een jaar eerder was overleden.
==Jeugd en opleiding==
Carl Peter Thunberg werd in de [[Zweden|Zweedse]] stad [[Jönköping (stad)|Jönköping]] geboren. Hij studeerde medicijnen en natuurfilosofie op de [[Universiteit van Uppsala]], waar de Zweedse arts en plantkundige [[Carolus Linnaeus|Carl von Linné]] onderwijs gaf. Hij verdedigde zijn dissertatie in het jaar 1767. De doctoraat ontving hij toen hij al in Zuid-Afrika was. Naar zijn reis werd hij professor in medicijnen en natuurfilosofie op de Universiteit in Uppsala, wat hij bleef tot zijn overlijden.
Linné wilde zijn [[Systema naturae|taxonomiesysteem]] wereldwijd uittesten. Daarom stimuleerde hij Thunberg en andere studenten te reizen. Thunberg verliet Zweden in 1770 om in Paris verder te studeren. Onderweg bezocht hij de Nederlandse steden Leiden en Amsterdam, waar bekenden van Linné hem welkom heetten. Daar ontmoette Thunberg ook de Nederlandse botanist en arts [[Johannes Burman]], wie hem toegang naar de Verenigde Oost-Indische Compagnie ([[Verenigde Oost-Indische Compagnie|VOC]]) verschafte, om met deze overzeese koloniën en het Nederlandse handelspunt in Japan te bezoeken. Zijn opdracht was daar specimens voor de botanische tuin van Leiden te verzamelen. In december 1771 voer een schip van de VOC, waar Thunberg als chirurg was aangesteld, uit de haven. De eerste reisbestemming was de kaap van Afrika <ref>Skuncke: ''Carl Peter Thunberg. Botanist and Physician''. p.41-53</ref>.
 
[[File:Vorgebirge der guten Hoffnung.tif|thumb|Illustratie van de [[Kaap de Goede Hoop]] in de Duitse vertaling van het reisverhaal ]]
Het plantengeslacht ''[[Thunbergia]]'' is naar hem vernoemd.
==Op doorreis in Zuid-Afrika en Java==
Thunberg verbleef drie jaren in de Nederlandse kolonie in [[Zuid-Afrika]]. De doel van diet verblijf was Nederlands te leren, om in Japan als Nederlandse medereiziger binnen te komen. De Japanse regering liet in deze tijd geen andere mensen uit Europese naties binnen. Zijn inkomsten waren beperkt, maar hij kon zich toch vrij door de omgeving bewegen. In Zuid-Afrika voerde hij drie langere expedities uit, waarbij hij het binnenland bestudeerde en een opmerkelijk aantal specimens van de Afrikaanse flora and fauna verzamelen kon.
In maart 1775 reisde hij verder naar Batavia, het huidige Jakarta, op het eiland [[Java (eiland)|Java ]]. Hij bleef daar twee maanden op het centrale steunpunt van Nederlands Indië en bezochte ook de Javaanse steden Samarang en Buitenzorg bezochte <ref>Skuncke: ''Carl Peter Thunberg. Botanist and Physician''. p.52-68</ref>
 
[[File:Young_Pinus_thunbergii.JPG|thumb|Deze ''[[Pinus thunbergii]]'' is vernoemd naar Thunberg]]
== Literatuur ==
==Op bezoek in Japan==
* Wolfgang Michel, Torii Yumiko, Kawashima Mabito: ''Kyûshû no rangaku - ekkyô to kôryû'' ({{lang|ja-Jpan|ヴォルフガング・ミヒェル・鳥井裕美子・川嶌眞人共編『九州の蘭学 ー 越境と交流』}}, dt. Holland-Kunde in Kyushu - Grenzüberschreitung und Austausch). Shibunkaku Shuppan, Kyôto, 2009. ISBN 978-4-7842-1410-5
De VOC stelde Thunberg an als chirurg op de Japanse vestiging. Daar begeleidde hij een compagnieschip naar de [[Japan|Japanse]] havenstad [[Nagasaki]] in augustus 1775. Nu had hij een stabiel inkomen maar als allochtoon was hij ruimtelijk beperkt omdat Nederlanders voornamelijk op het kleine, kunstmatige eiland [[Deshima]] voor de baai van Nagasaki blijven moesten. Nochtans ruilde Thunberg zijn kennis in geneeskunde voor nieuwe specimens met weetgierige tolken. Bovendien mocht hij als arts de compagnie Opperhoofd begeleiden op de verplichte lange reis naar het hof van [[Edo (Japan)|Edo]]. De arts gebruikte deze kans om planten te verzamelen en de omgeving te observeren. Daarenboven ontmoette hij Japanse geleerde van de zogeheten Nederlandse wetenschappen ([[Rangaku|rangaku]]) die benieuwd waren naar Europees kennis. Ook na terugkeer in Zweden hielde hij contact met hen.<ref>Peter Rietbergen: "Becoming famous in the eighteenth century Carl-Peter Thunberg (1743-1828) between Sweden, the Netherlands and Japan" p.52-60</ref>
 
==Terugkeer naar Europa==
Thunberg verliet Japan in november 1776. Op terugreis bezochte hij Java nog een keer. Daarna reisde hij naar het huidige [[Sri Lanka]], toen [[Ceylon (VOC-gebied)|Ceylon]], waar hij zes maanden verbleef. Tijdens deze visite maakte hij enige uitstappen en kon zo vele planten verzamelen. Hij landde ook opnieuw in Zuid-Afrika, maar trok al na twee weken verder naar Amsterdam.
Voordat hij naar Zweden terugkwam, ging Thunberg naar London. Daar maakte hij kennis met de Britse natuurvorser Sir [[Joseph Banks]] en de Duitse naturalist [[Johann Reinhold Forster]], welke alle twee medereizigers van de Britse vorser [[James Cook]] waren. Forster toonde hem zijn collecties van de Cook expedities. Thunberg zag in London ook de Japanse collectie van de Duitse naturalist [[Engelbert Kaempfer]] uit het eind van de zeventiende eeuw.
Terug in Zweden in maart 1779, vernam hij dat Linnaeus een jaar eerder was overleden. Hij werd tot slot professor op de Universiteit in Uppsala. De ervaringen tijdens zijn zevenjarige tocht publiceerde hij in een reisverhaal. Tevens schreef hij een wetenschappelijk boek over Japanse planten en een andere over de Zuid-Afrikaanse flora. <ref>Skuncke: ''Carl Peter Thunberg. Botanist and Physician''. p.160-188</ref>
 
==Schriften==
{{Appendix|2=
* ''Reisen in Afrika und Asien, vorzüglich in Japan, während der Jahre 1772–1779.''(1792). Vertaalde uittreksel van Kurt Sprengel.
*Daniel Boorstin: ''The discoverers''
* ''Reise durch einen Theil von Europa, Afrika und Asien, hauptsächlich in Japan, in den Jahren 1770 bis 1779'' (1794). Duitse vertaling van Christian Heinrich Groskurd. Eerste [http://www.deutschestextarchiv.de/book/show/thunberg_reisen01_1792] en tweede band [http://www.deutschestextarchiv.de/book/show/thunberg_reisen02_1794] online beschikbaar.
* ''Flora Japonica'' (1784).
* ''Flora Capensis'' (1818). [https://archive.org/details/floracapensissi02thungoog Online beschikbaar ]
 
== Appendix ==
{{Appendix|1=|2=
=== Literatuur ===
* Wolfgang Michel, Torii Yumiko, Kawashima Mabito: ''Kyûshû no rangaku - ekkyô to kôryû'' ({{lang|ja-Jpan|ヴォルフガング・ミヒェル・鳥井裕美子・川嶌眞人共編『九州の蘭学 ー 越境と交流』}}, dt. Holland-Kunde in Kyushu - Grenzüberschreitung und Austausch). Shibunkaku Shuppan, Kyôto, 2009. ISBN 978-4-7842-1410-5
* Rietbergen, Peter (2004) ''Becoming famous in the eighteenth century Carl-Peter Thunberg (1743-1828) between Sweden, the Netherlands and Japan.''
* Skuncke, Marie-Christine (2014) ''Carl Peter Thunberg: Botanist and Physician.''
* Carl Jung: Kaross und Kimono – „Hottentotten“ und Japaner im Spiegel des Reiseberichts von Carl Peter Thunberg (1743–1828). Stuttgart 2002, ISBN 3-515-08120-8
*Timon Screech: Japan Extolled and Decried: Carl Peter Thunberg and Japan. Routledge Curzon, London, ISBN 978-0-7007-1719-4
=== Referenties ===
{{References}}
}}
 
Regel 24 ⟶ 49:
[[Categorie:Zweeds botanicus]]
[[Categorie:Zoöloog]]
[[Categorie:Botanicus]]
[[Categorie:reisverhaal]]