Kalmaroorlog: verschil tussen versies

95 bytes toegevoegd ,  12 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
(Voorgeschiedenis weer even onzichtbaar gemaakt.)
 
De Kalmaroorlog was de laatste oorlog waarin Denemarken zijn positie als belangrijkste macht in [[Noord-Europa]] wist te handhaven.
 
<!----
==Voorgeschiedenis==
Denemarken was aan het begin van de [[17e eeuw]] de machtigste staat in het [[Oostzee]]gebied.<ref>Denmark, 1513-1660: the rise and decline of a Renaissance monarchy, blz. 149</ref> De controle over de [[Sont]] en de daarbijbehorende [[Sonttol]] waren van groot strategisch en economisch belang. TegelijkertijdOok beheerstede Denemarkenhandel dooren de visvangst in de noordelijke [[Noordzee]] en in de [[Barentszzee]] waren in Deense handen. Door het bezit van Noorwegen deen handel[[Skåneland]] grensde Denemarken zowel in het westen en denoorden visvangstals in dehet zuiden aan Zweden. De Zweedse koning [[BarentszzeeKarel IX van Zweden|Karel IX]] voelde zich hierdoor omcirkeld door de Denen.<ref>Imperial Experience, blz. 8</ref>
===De strijd om het Noorden===
Denemarken was aan het begin van de [[17e eeuw]] de machtigste staat in het [[Oostzee]]gebied.<ref>Denmark, 1513-1660: the rise and decline of a Renaissance monarchy, blz. 149</ref> De controle over de [[Sont]] en de daarbijbehorende [[Sonttol]] waren van groot strategisch en economisch belang. Tegelijkertijd beheerste Denemarken door het bezit van Noorwegen de handel en de visvangst in de [[Barentszzee]].
 
===De strijd om het Noorden===
De Zweedse koning [[Karel IX van Zweden|Karel IX]] was bang aan alle kanten te worden omcirkeld door vijanden, waarvan Denemarken de grootste bedreiging vormde.
Zweedse soldaten, belastingophalers en bestuurders namen het land rond de [[Noordkaap (Noorwegen)|Noordkaap]] in bezit op grond van het in [[1595]] met [[Tsaardom Rusland|Rusland]] gesloten [[Vrede van Teusina|Verdrag van Teusina]]. Zweedse controle over de Noordkaap zou het mogelijk maken om de handel met Rusland via [[Archangelsk]] te beheersen. Om zijn aanspraken op deze noordelijke gebieden kracht bij te zetten nam koning [[]] na zijn kroning in [[1607]] de titel "''Koning van de Lappen in het Noordland''" aan. Bij het stichten van een nieuwe havenstad op het eiland [[Hisingen]], ten noorden van de Sont, schonk Karel IX de nieuwe [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Nederlandse]] bewoners zelfs het recht om in de Barentszee te vissen. Denemarken protesteerde hiertegen en de Deense koning [[Christiaan IV van Denemarken|Christiaan IV]] reisde een aantal keer persoonlijk naar het hoge noorden om de Deense soevereiniteit over het gebied te bevestigen.
 
===Zweedse conflicten met Polen en Rusland===
De Zweedse interesse in het bezit van het hoge noorden werd versterkt doordat Zweden van [[1600]] tot [[1611]] in [[Zweeds-Poolse Oorlog (1600-1611)|oorlog]] was met het [[Pools-Litouwse Gemenebest]]. Koning [[Sigismund III van Polen|Sigismund Wasa]] van Polen was korte tijd koning van Zweden geweest totdat hij in [[1599]] werd afgezet door zijn broer Karel IX. Sigismund bleef echter aanspraak maken op de Zweedse kroon en werd daarin gesteund door Christiaan IV, die Karel IX weigerde te erkennen als rechtmatige koning van Zweden. Om een mogelijke Poolse invasie voor te zijn nam Karel IX zelf het initiatief toen hij vanuit [[Zweeds Estland]] [[Hertogdom Lijfland|Pools Lijfland]] binnenviel. De oorlog en de Zweedse blokkade van de Hanzestad [[Riga]] verstoorde de handel in de Oostzee. Veel handelaars probeerden het oorlogsgebied te ontwijken door het Russische achterland van Riga via Archangelsk te bereiken. Hierdoor steeg het belang van de noordelijke route en daalde de opbrengsten van de Sonttol.
 
Ook in Rusland raakte Zweden betrokken bij een oorlog. Tijdens de chaotische [[Tijd der Troebelen]] steunde Zweden eerst de Russische elite tegen de Polen, maar begon vanaf [[1610]] de [[Ingrische Oorlog]] waarbij geprobeerd werd om zoveel mogelijk Russisch grondgebied te veroveren.
 
===Pogingen tot bemiddeling en het uitbreken van de oorlog===
Christiaan IV zag door de Zweedse problemen in het oosten een gelegenheid om Zweden te verslaan en zo de problemen in [[Lapland]] ten gunste van Denemarken op te lossen en misschien zelfs de [[Unie van Kalmar]] te herstellen. Christiaan begon zijn vloot uit te breiden, een aantal forten te versterken en liet een nieuw [[arsenaal]] aanlegen in [[Kopenhagen]]. In tegenstelling tot Christiaan IV en Karel IX waren de [[Rijksraad (Denemarken)|Deense]] en [[Rijksraad (Zweden)|Zweedse Rijksraad]] fel gekant tegen een eventuele oorlog. Ook internationaal was er grote weerstand, omdat een oorlog de handel door de Sont zou verstoren.
<!----
 
==De oorlog==
==De Vrede van Knäred==
==Gevolgen==
---->
==Bronnen, noten en referenties==
{{references|85%}}
14.158

bewerkingen