Saros-cyclus

serie zonsverduisteringen

De saros-cyclus beschrijft de regelmaat van zons- en maansverduisteringen en supermanen.[1]

Zonsverduistering
Maansverduistering

BerekeningBewerken

223 synodische maanden duren vrijwel exact even lang als 18 jaar. Om de achttien jaar nemen zon, maan en aarde vrijwel dezelfde posities ten opzichte van elkaar in, en dat betekent op zijn beurt weer dat zons- en maansverduisteringen zich om de achttien jaar herhalen. Deze periode van achttien jaar, preciezer 6585,3 dagen (= 18 jaar + 10 of 11 dagen [afhankelijk van of er vier of vijf schrikkeldagen in deze periode zitten] + 8 uur), heet Saros-periode.

Als de verhouding tussen de duur van zonnejaar en maanmaand exact gelijk zou zijn aan de ideale verhouding 223/18, zouden de verduisteringen zich onbeperkt herhalen. Maar omdat de werkelijke jaar/maand-verhouding iets van die ideale verhouding afwijkt, treden er kleine verschuivingen op, waardoor de reeks verduisteringen uiteindelijk afbreekt. Bovendien verandert de baan van de maan voortdurend. De Saros-periode van 18 jaar is in dit laatste opzicht relatief zeer gunstig, omdat de twee overheersende effecten, een periodieke verandering in de excentriciteit van de maanbaan (periode bijna 6 jaar) en een draaiing van het baanvlak van de maan (periode ruim 18,7 jaar), na verloop van 18 jaar een geheel aantal cycli hebben doorgemaakt en dus weer tot hun waarde van 18 jaar eerder zijn teruggekeerd.

Een reeks bij elkaar horende verduisteringen heet een Saros-cyclus en beslaat een tijdvak, variabel van 1226 tot 1550 jaar. In dit tijdvak vindt 69 tot 87 keer een eclips plaats, waarvan er 40 tot 60 centraal zijn (dat wil zeggen - totaal (T) of ringvormig (A), óf ringvormig totaal (H), hybride genoemd).

De "+ 8 uur" van de Sarosperiode zorgt ervoor dat steeds na driemaal deze periode de zons- en maansverduisteringen weer te zien zijn op dezelfde plaats op aarde als 3 x 18 jaar = 54 jaar geleden. Zo was in februari 1961 in Nederland een bijna totale zonsverduistering te zien en op 20 maart 2015 (= 1961 + 54) was ná driemaal de Sarosperiode de zonsverduistering uit dezelfde Saros-reeks weer bijna totaal te zien, ook weer in Nederland (11 + 10 + 11 dagen is één maand later).

De Saros-cyclus was al aan de Babyloniërs bekend, met name als een beschrijving van de maansverduisteringen, maar hij kan ook zonsverduisteringen voorspellen. In Griekenland ontdekten Meton en Euctemon de Sarosperiode in 432 v.Chr.

VolgordeBewerken

  • Iedere saros-serie begint met een aantal gedeeltelijke verduisteringen aan de ene pool en eindigt met een aantal gedeeltelijke verduisteringen aan de andere pool. Telkens 18 jaar en 10 of 11 dagen later vindt er een verduistering plaats die richting de andere pool opschuift. Vaak wordt het patroon, dat verduisteringen in het begin van de serie langer duren dan voorgangers in de serie en aan het einde van de serie weer korter, redelijk gevolgd. Er zijn echter weinig series die dit patroon zuiver volgen.
  • Duizenden jaren geleden kwam het ook weleens voor dat het begin en einde van saros series voor zowel zon als maan aan dezelfde pool plaatsvonden, dit kwam doordat de aardbaan toen elliptischer was. Dit fenomeen kan echter nooit meer voorkomen omdat de aardbaan in de loop van de komende duizenden jaren geleidelijk aan steeds ronder zal worden. Alle actieve en toekomstige saros series hebben hun begin op de ene pool en hun einde op de andere pool.
  • Er zijn verschillende typenvolgordes mogelijk, maar het komt weinig voor dat na een typeverandering een type dat geweest is weer terugkomt in de serie, uitgezonderd gedeeltelijke verduisteringen. In de tabel op deze pagina zijn alleen de series 0 en 137 zo'n uitzondering. Maar serie 0 vond plaats in een tijd (-2955 tot -1675) dat de baanbewegingen van zon en maan grote verschillen vertoonden met de baanbewegingen van tegenwoordig tot zeker in 8000 AD.
  • Op ieder moment zijn er zo'n 40 series tegelijk actief. De totale verduisteringen van 1891, 1909, 1927, 1945, 1963, 1981, 1999, 2017, 2035 en 2053 bijvoorbeeld horen allemaal tot saros 145.[2] De gedeeltelijke eclips van 19 april 2004 (61.6ZB 44.3OL) hoort bij saros 119, een serie die begon op 15 mei 850 en die bezig is op zijn eind te lopen.[3] Op 1 juli 2011 begon er daarentegen een nieuwe saros-serie, nummer 156.[4]

OverzichtenBewerken

Series afgelopen [150]Bewerken

Series -33 t/m 0 (B.C.) [34]Bewerken

Series 1 t/m 59 (A.C.) [59]Bewerken

Series 60 t/m 116 (A.C.) wiki [57]Bewerken

Series actief [40]Bewerken

Series 117 t/m 156 (A.C.) wiki [40]Bewerken

Serienr Eerste Laatste Lengte Aantal Typenvolgorde Aantallenvolgorde Animatie
117 24 Juni 0792 03 Augustus 2054 1262 J + 40 D 71 P,A,H,T,P 8P + 23A + 5H + 28T + 7P  
118 24 Mei 0803 15 Juli 2083 1280 J + 52 D 72 P,T,H,A,P 8P + 40T + 2H + 15A + 7P  
119 15 Mei 0850 24 Juni 2112 1262 J + 40 D 71 P,T,H,A,P 8P + 2T + 1H + 51A + 9P  
120 27 Mei 0933 07 Juli 2195 1262 J + 41 D 71 P,A,H,T,P 7P + 25A + 4H + 26T + 9P  
121 25 April 0944 07 Juni 2206 1262 J + 43 D 71 P,T,H,A,P 7P + 42T + 2H + 11A + 9P  
122 17 April 0991 17 Mei 2235 1244 J + 30 D 70 P,T,H,A,P 8P + 3T + 2H + 37A + 20P  
123 29 April 1074 31 Mei 2318 1244 J + 32 D 70 P,A,H,T,P 6P + 27A + 3H + 14T + 20P  
124 06 Maart 1049 11 Mei 2347 1298 J + 66 D 73 P,T,H,P 9P + 43T + 1H + 20P  
125 04 Februari 1060 09 April 2358 1298 J + 65 D 73 P,T,H,A,P 12P + 4T + 2H + 34A + 21P  
126 10 Maart 1179 03 Mei 2459 1280 J + 54 D 72 P,A,H,T,P 8P + 28A + 3H + 10T + 23P  
127 10 Oktober 0991 21 Maart 2452 1460 J + 162 D 82 P,T,P 20P + 42T + 20P  
128 29 Augustus 0984 01 November 2282 1298 J + 64 D 73 P,T,H,A,P 24P + 4T + 4H + 32A + 9P  
129 03 Oktober 1103 21 Februari 2528 1424 J + 141 D 80 P,A,H,T,P 20P + 29A + 3H + 9T + 19P  
130 20 Augustus 1096 25 Oktober 2394 1298 J + 66 D 73 P,T,P 21P + 43T + 9P  
131 01 Augustus 1125 02 September 2369 1244 J + 32 D 70 P,T,H,A,P 22P + 6T + 5H + 30A + 7P  
132 13 Augustus 1208 25 September 2470 1262 J + 43 D 71 P,A,H,T,P 20P + 33A + 2H + 7T + 9P  
133 13 Juli 1219 05 September 2499 1280 J + 54 D 72 P,A,H,T,P 12P + 6A + 1H + 46T + 7P  
134 22 Juni 1248 06 Augustus 2510 1262 J + 45 D 71 P,T,H,A,P 10P + 8T + 16H + 30A + 7P  
135 05 Juli 1331 17 Augustus 2593 1262 J + 43 D 71 P,A,H,T,P 10P + 45A + 2H + 6T + 8P  
136 14 Juni 1360 30 Juli 2622 1262 J + 46 D 71 P,A,H,T,P 8P + 6A + 6H + 44T + 7P  
137 25 Mei 1389 28 Juni 2633 1244 J + 34 D 70 P,T,H,A,H,A,P 8P + 10T + 6H + 4A + 3H + 32A + 7P  
138 06 Juni 1472 11 Juli 2716 1244 J + 35 D 70 P,A,H,T,P 7P + 50A + 1H + 3T + 9P  
139 17 Mei 1501 03 Juli 2763 1262 J + 47 D 71 P,H,T,P 7P + 12H + 43T + 9P  
140 16 April 1512 01 Juni 2774 1262 J + 46 D 71 P,T,H,A,P 8P + 11T + 4H + 32A + 16P  
141 19 Mei 1613 13 Juni 2857 1244 J + 25 D 70 P,A,P 7P + 41A + 22P  
142 17 April 1624 05 Juni 2904 1280 J + 49 D 72 P,H,T,P 8P + 1H + 43T + 20P  
143 07 Maart 1617 23 April 2897 1280 J + 47 D 72 P,T,H,A,P 10P + 12T + 4H + 26A + 20P  
144 11 April 1736 05 Mei 2980 1244 J + 24 D 70 P,A,P 8P + 39A + 23P  
145 04 Januari 1639 17 April 3009 1370 J + 104 D 77 P,A,H,T,P 14P + 1A + 1H + 41T + 20P  
146 19 September 1541 29 December 2893 1352 J + 101 D 76 P,T,H,A,P 22P + 13T + 4H + 24A + 13P  
147 12 Oktober 1624 24 Februari 3049 1424 J + 135 D 80 P,A,P 21P + 40A + 19P  
148 21 September 1653 12 December 2987 1334 J + 82 D 75 P,A,H,T,P 20P + 2A + 1H + 40T + 12P  
149 21 Augustus 1664 28 September 2926 1262 J + 38 D 71 P,T,H,A,P 21P + 17T + 3H + 23A + 7P  
150 24 Augustus 1729 29 September 2991 1262 J + 36 D 71 P,A,P 22P + 40A + 9P  
151 14 Augustus 1776 01 Oktober 3056 1280 J + 48 D 72 P,A,H,T,P 18P + 6A + 1H + 39T + 8P  
152 26 Juli 1805 20 Augustus 3049 1244 J + 25 D 70 P,T,H,A,P 9P + 30T + 3H + 22A + 6P  
153 28 Juli 1870 22 Augustus 3114 1244 J + 25 D 70 P,A,P 13P + 49A + 8P  
154 19 Juli 1917 25 Augustus 3179 1262 J + 37 D 71 P,A,H,T,P 7P + 17A + 3H + 36T + 8P  
155 17 Juni 1928 24 Juli 3190 1262 J + 37 D 71 P,T,H,A,P 8P + 33T + 3H + 20A + 7P  
156 01 Juli 2011 14 Juli 3237 1226 J + 13 D 69 P,A,P 8P + 52A + 9P  

Series toekomst [34]Bewerken

Series 157 t/m 180 (A.C.) wiki [24]Bewerken

Series 181 t/m 190 (A.C.) [10]Bewerken

Series 191 t/m 576 (A.C.) [386]Bewerken

Typenvolgordes Saros -33 tm 190Bewerken

Typenvolgorde Aantal series Nummers van series
P,T,H,A,P 84 -31, -28, -25, -22, -19, -16, -13, -12, -10, -9, -7, -4, -1, 2, 3, 5, 6, 8, 9, 12, 15,

18, 21, 24, 27, 30, 33, 36, 39, 42, 45, 48, 51, 54, 57, 60, 61, 63, 64, 66, 67, 70,

73, 76, 79, 82, 85, 88, 91, 94, 97, 100, 103, 106, 109, 112, 115, 118, 119, 121, 122, 125, 128,

131, 134, 140, 143, 146, 149, 152, 155, 158, 161, 164, 167, 170, 173, 174, 176, 177, 180, 183, 186, 189

P,A,H,T,P 80 -32, -29, -26, -23, -20, -17, -14, -11, -8, -5, -2, 1, 4, 7, 10, 13, 16, 19, 20, 22,

23, 25, 26, 29, 32, 35, 38, 41, 44, 47, 50, 53, 56, 59, 62, 65, 68, 71, 74, 77,

78, 80, 81, 83, 84, 93, 96, 99, 102, 105, 108, 111, 114, 117, 120, 123, 126, 129, 132, 133,

135, 136, 138, 145, 148, 151, 154, 157, 160, 163, 166, 169, 172, 175, 178, 181, 184, 187, 188, 190

P,A,P 40 -33, -30, -27, -24, -21, -18, -3, 28, 31, 34, 37, 40, 43, 46, 49, 52, 55, 58, 86, 89,

92, 95, 98, 101, 104, 107, 110, 113, 116, 141, 144, 147, 150, 153, 156, 159, 162, 165, 168, 171

P,T,P 11 11, 14, 17, 69, 72, 75, 127, 130, 179, 182, 185
P,H,T,P 4 87, 90, 139, 142
P,H,A,P 2 -15, -6
P,T,H,A,H,A,P 1 137
P,T,H,A,P,A,P 1 0
P,T,H,P 1 124