Hoofdmenu openen
De Rijnlandse Waaier
De uitwaaiering verloopt van noordwest naar zuidoost:
1 Centraal Nederfrankisch, 2 Zuid-Nederfrankisch, 3 Ripuarisch, 4 en 5 Moezelfrankisch, 6 Rijnfrankisch
- HET LIMBURGS TAALLANDSCHAP -
Het Limburgs-Nederrijnse dialectcontinuüm

De Rijnlandse waaier is de benaming voor het taalkundige overgangsgebied, de "uitwaaiering" van een aantal isoglossen binnen de Frankische taalvariëteiten, die lopen van het Nederfrankisch via het Middelfrankisch (Ripuarisch en Moezelfrankisch) naar het Rijnfrankisch. Hij strekt van noord naar zuid van de Oude IJssel, Uerdingen, Düsseldorf-Benrath, Keulen, Bonn, Bad Honnef, Linz, Bad Hönningen, Koblenz en Sankt Goar naar Spiers. Binnen het gebied liggen onder andere de Eifel en de Hunsrück.

In deze regio werd de Hoogduitse klankverschuiving slechts ten dele doorgevoerd. De taalvariëteiten in de Rijnlandse waaier worden gerekend tot het Middelduits. Hoe noordelijker, hoe meer de taalvariëteiten op het Nedersaksisch respectievelijk het Nederfrankisch lijken.

Isoglosse noordelijk woord zuidelijk woord
Noord-Nederfrankisch (Nederlands, Kleverlands, Oost-Bergisch)
Uerdinger Linie ik ich
Zuid-Nederfrankisch (Limburgs, (West)Bergisch)
Benrather linie
grens tussen het Neder- en Middelduits
maken machen
Ripuarisch (Kerkraads, Öcher Platt, Keuls, Bönnsch)
Bad Honnefer linie (ongeveer grens Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts)

Eifel-Schranke

Dorp Dorf
westelijke Moezelfrankisch (Luxemburgs)
Linzer linie tëschen, tëscht ‘tussen’ zwëschen, zwëscht
Bad Hönninger linie op of
oostelijke Moezelfrankisch (Koblenzer Platt)
Bopparder linie Korf Korb
Sankt-Goarse linie
Hunsrück-Schranke
dat das
Rijnfrankisch (Paltsisch, Hessisch)
Spierse linie (Main-linie)
grens Middel- en Opperduits
Appel Apfel
Opperduits

Zie ookBewerken

LiteratuurBewerken

  • Georg Wenker, 1877, Das rheinische Platt (Herdruk in: Sammlung deutsche Dialektgeographie Heft 8, Marburg, 1915.)
  • Jan Goossens, 1973, Niederdeutsche Sprache - Versuch einer Definition; in: Niederdeutsch - Sprache und Literatur, red. Jan Goossens, Band 1 - Sprache, Neumünster

Externe linksBewerken