Regalia

tekenen van de soevereine macht van een heerser

Regalia is een Latijns meervoudswoord (plurale tantum) waarmee bepaalde (uiterlijke) privileges van een keizer of koning wordt aangeduid, oorspronkelijk de officiële kleding. Dit artikel gaat over de uiterlijke tekenen van de soevereine macht van een vorst, koning of keizer. In een andere betekenis zijn het de koninklijke of vorstelijke (voor)rechten, de regalen, die in het Latijn óók regalia genoemd worden.

Russische regalia
Regalia van het Heilige Roomse Rijk afgebeeld in de Schedelsche Weltchronik, 1493

KroonjuwelenBewerken

Onder regalia verstaat men ook de tekenen die de koninklijke macht symboliseren, die bij een troonswisseling aan de nieuwe vorst overhandigd worden en bij officlële gelegenheden worden gedragen. De begrippen regalia en kroonjuwelen worden wel door elkaar gebruikt maar de begrippen overlappen elkaar niet. Veel voorkomende regalia zijn:

Als voorbeelden gelden ook de Duitse Rijksappel en het Japanse keizerlijke zwaard.

De term wordt ook vaak gebruikt voor de kentekenen die tijdens rituele zittingen worden gebruikt in de vrijmetselarij en de para-maçonnerie.

NederlandBewerken

 
Troonswisseling in 1980 tijdens eedsaflegging, de regalia op de credenstafel

De huidige Nederlandse regalia werden vervaardigd in opdracht van koning Willem II ter gelegenheid van diens inauguratie in 1840. Eerder liet koning Willem I regalia maken in 1815, die soberder van uitvoering waren.[1]

De regalia bestaan uit:

  • de kroon, als symbool voor de soevereiniteit van het Koninkrijk der Nederlanden en de waardigheid van de Koning als staatshoofd. De kroon werd vervaardigd door de Amsterdamse goudsmidse Bonebakker en is gemaakt van verguld zilver, ingezet met gekleurde imitatie-edelstenen en parels.[2] [3]
  • de scepter, als symbool voor het koninklijk gezag.
  • de rijksappel, als symbool voor het grondgebied van het Rijk. Zowel de scepter als de rijksappel werden vervaardigd door de Haagse hofjuwelier Meijer.[4]
  • het Rijkszwaard, als symbool voor de macht van de koning
  • de Rijksstandaard (ook Rijksbanier of Rijksvaandel), als symbool voor de natie. Het is een banier van witte moirézijde gehangen aan een vergulde speer, beschilderd met het Rijkswapen zoals verordonneerd op 24 augustus 1815. Het rijkswapen is sindsdien gewijzigd, maar de afbeelding op het Rijksvaandel is ongewijzigd gebleven.[5] Het Rijksvaandel werd beschilderd door Bartholomeus Johannes van Hove.[6]

GebruikBewerken

Nederlandse vorsten zijn nooit daadwerkelijk gekroond. Tijdens inhuldigingen liggen de kroon, scepter en rijksappel op een zogenaamde credenstafel in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, waar de troonswisseling plaatsvindt. Ook op foto's en schilderijen wordt het koningsschap op deze manier uitgebeeld. Het Rijksvaandel en het Rijkszwaard worden in de stoet van het Paleis op de Dam naar de kerk gedragen en worden in de kerk aan weerszijden van de koninklijke verhoging gehouden.[7]

BelgiëBewerken

In België worden de vorsten niet gekroond en heeft men ook geen regalia.

Rooms-Duitse RijkBewerken

 
Regalia Heilige Roomse Rijk

In het Rooms-Duitse Rijk waren de rijksregalia uitgebreid; de kroningsceremonie maakte bovendien gebruik van religieuze attributen: zoals de clericale kledij dalmatiek en stola, evangelieboek en heilig oliesel.

NotenBewerken

  1. A.J.P.H. van Cruyningen, De inhuldiging van de Nederlandse vorst. Van Willem Frederik tot Beatrix Wilhelmina Armgard (ongepubliceerde doctoraalscriptie, Katholieke Universiteit Nijmegen, 1989) 61.
  2. Van Cruyningen, 61-62.
  3. F.J.J. Tebbe, Lexicon van het koninklijk huis | Regalia. Eerste Nederlandse Systematisch Ingerichte Encyclopedie - E.N.S.I.E..
  4. Van Cruyningen, 62.
  5. Kl. Sierksma, Nederlands vlaggenboek. Vlaggen van Nederland, provincies en gemeenten (Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum 1962, 17.
  6. https://web.archive.org/web/20100318061420/http://beeldbank.nationaalarchief.nl/na:col1:dat534445
  7. Van Cruyningen, passim