Hoofdmenu openen

Lijst van poorten en torens van de Akense stadsmuren

Wikimedia-lijst
Stadsgezicht van Aken in 1576 met de beide ringmuren en de poorten en torens

De poorten en torens van de Akense stadsmuren waren over de beide ringmuren van de stadsmuren van de Duitse stad Aken verdeeld en dienden om de verdediging van deze muren te verbeteren. De binnenste ringmuur had tien stadspoorten en tien waltorens. De buitenste ringmuur had elf stadspoorten en 23 weertorens.

Van beide muren zijn slechts een klein deel van de talrijke poorten en poorten overgebleven. Van de torens bestaan alleen nog de Lavenstein, de Pfaffenturm, de Langer Turm, de Marienturm en de Adalbertsturm. De beide nog bestaande stadspoorten, de Marschiertor en de Ponttor, werden in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd, maar konden gerestaureerd worden.

De onderstaande tabellen geven een overzicht van de poorten en torens op de Akense stadsmuur. De standaard volgorde van de bouwwerken stemt overeen met hun ordening in de ringmuur. De tabellen beginnen in het noorden en gaan vervolgens met de klok mee. De nummers corresponderen met de kaart van Carl Rhoen uit 1894.

Binnenste stadsmurenBewerken

 
Overzicht van de vestingwerken in Aken. De nummers uit de eerste kolom van de tabellen staan op deze kaart.

De binnenste stadsmuren (Barbarossamuur) hadden tien stadspoorten en tien weertorens. Stadspoorten die een gelijknamige poort in de buitenste ringmuur hadden, behielden hun naam met de toevoeging "mittel", verwijzend naar dat deze in het midden tussen het stadscentrum en de buitenste ringmuur lagen, om zo onderscheid te maken tussen de gelijknamige poorten in de beide stadsmuren. De meeste poorten waren eenvoudige rechthoekige torens met een ophaalbrug die over de stadsgracht voerde. De vier hoofdpoorten hadden een betere verdediging met een voorpoort (barbacane) aan de buitenzijde van de gracht.

Aan de oostzijde van de binnenste stadsmuur lagen de stadspoorten relatief dicht bij elkaar. Aan de westzijde lager daarentegen lange muurdelen zonder poort, die door aanvullende waltorens beveiligd werden. Deze noodzakelijke verdediging was ook nodig omdat de stadsgracht aan deze kant wegens het terreinverloop niet met water gevuld kon worden en daardoor weinig bescherming bood in vergelijking met het water in de gracht aan de oostzijde. Enkele van deze torens waren halfronde of rechthoekige schelptorens, die aan de stadskant open waren. Andere waren halfronde of volledig ronde torens. Rechthoekige torens had de binnenste stadsmuur niet buiten de stadspoorten om. Van de torens van de binnenste stadsmuren is alleen de Templerturm met naam overgeleverd.

Terwijl er van de binnenste stadsmuur zelf nog resten voorhanden zijn, is er geen enkele poort of toren van deze muur bewaard gebleven.

Nr Naam Type Richting Locatie Coördinaten Data Opmerkingen
1 onbekend ronde toren westnoordwesten Templergraben 50° 46′ 34″ NB, 6° 4′ 36″ OL
2 onbekend schelptoren westnoordwesten Templergraben 50° 46′ 36″ NB, 6° 4′ 38″ OL
3 onbekend schelptoren westnoordwesten Templergraben 50° 46′ 37″ NB, 6° 4′ 41″ OL
4 onbekend halfronde toren noordwesten Templergraben 50° 46′ 40″ NB, 6° 4′ 45″ OL
5 Templerturm halfronde toren noordwesten Templergraben 50° 46′ 42″ NB, 6° 4′ 49″ OL tweede helft 18e eeuw afgebroken boogfries onder de dakrand
6 Pontmitteltor hoofdpoort noordnoordwesten Pontstraße, Templergraben 50° 46′ 43″ NB, 6° 4′ 53″ OL met barbacane
7 onbekend ronde toren noordnoordwesten Hirschgraben 50° 46′ 45″ NB, 6° 4′ 56″ OL als bescherming voor de enige knik (vanwege bestaande bebouwing) in de stadsmuur
8 Neutor secundaire poort noorden Neupforte, Hirschgraben, Seilgraben 50° 46′ 42″ NB, 6° 5′ 4″ OL 1764 afgebroken diende ook voor de bewaking van de uitstroom van de Johannisbach de stad uit
9 Kölnmitteltor hoofdpoort noordoosten Großkölnstraße, Mefferdatisstraße 50° 46′ 40″ NB, 6° 5′ 16″ OL met barbacane, grootste poort van binnenste ringmuur
12 Besterdertor secundaire poort oosten Büchel, Dahmengraben, Holzgraben 50° 46′ 33″ NB, 6° 5′ 16″ OL midden 13e eeuw gebouwd, 1783 afgebroken
14 Ursulinertor secundaire poort oostzuidoosten Ursulinerstraße, Holzgraben, Friedrich-Wilhelm-Platz 50° 46′ 29″ NB, 6° 5′ 13″ OL midden 13e eeuw gebouwd ook Aldegundistor of Adalbertsmitteltor genoemd
15 Harduinstor Nebentor zuidzuidoosten Hartmannstraße, Friedrich-Wilhelm-Platz, Kapuzinergraben 50° 46′ 25″ NB, 6° 5′ 13″ OL midden 13e eeuw gebouwd ook Hartmannstor genoemd
16 Marschiermitteltor hoofdpoort zuiden Kleinmarschierstraße, Kapuzinergraben, Alexianergraben 50° 46′ 22″ NB, 6° 5′ 4″ OL 1215 eerste keer genoemd, einde 16e eeuw afgebroken ook Burtscheider Mitteltor genoemd, met barbacane, hier werd een deel van het water van de Pau in de stadsgracht geleid
17 Scherptor secundaire poort zuidwesten Annastraße, Alexianergraben, Löhrgraben 50° 46′ 24″ NB, 6° 4′ 53″ OL enige stadspoort van binnenste ringmuur met twee ronde torens die verbonden waren via een middenbouw
18 onbekend schelptoren zuidwesten Löhrgraben 50° 46′ 22″ NB, 6° 4′ 47″ OL
19 onbekend ronde toren westzuidwesten Löhrgraben 50° 46′ 22″ NB, 6° 4′ 43″ OL diende ook voor de bewaking van de inloop van de Pau de stad in
20 Jakobsmitteltor hoofdpoort westzuidwesten Jakobstraße, Löhrgraben, Karlsgraben 50° 46′ 23″ NB, 6° 4′ 38″ OL einde 16e eeuw afgebroken met barbacane
21 onbekend ronde toren westzuidwesten Karlsgraben 50° 46′ 24″ NB, 6° 4′ 37″ OL
22 onbekend ronde toren westen Karlsgraben 50° 46′ 27″ NB, 6° 4′ 35″ OL diende ook voor de bewaking van de inloop van de Johannisbach de stad in
23 Königsmitteltor secundaire poort westen Königstraße, Karlsgraben, Templergraben 50° 46′ 32″ NB, 6° 4′ 34″ OL 1783 afgebroken

Buitenste stadsmurenBewerken

 
Matthäus Merian der Ältere: kopergravure van Aken met de buitenste stadsmuren gezien vanuit het zuidwesten in 1645

De buitenste stadsmuur (Gotische Mauer) had elf stadspoorten, met daaronder net als bij de binnenste ringmuur vier hoofdpoorten, en 23 weertorens. Behalve de Junkerstor hadden alle poorten een voorpoort (barbacane) die met het hoofdgebouw verbonden was via een stenen brug die over de stadsgracht voerde. Zoals bij de Ponttor nog goed te zien is, waren al deze bruggen aan de zijkanten voorzien van muren met kantelen.

De buitenste ringmuur had met ongeveer een gelijke hoeveelheid poorten een dubbele lengte als de binnenste ringmuur, waardoor er tussen de poorten verschillende poorten nodig waren, in het bijzonder in het noordwesten waar er zes torens tussen de Königstor en de Ponttor stonden. Net als bij de binnenste stadsmuren waren er hier ook schelptorens en volledige torens. Naast de halfronde en ronde torens kwamen hier ook torens met een rechthoekig grondvlak voor.

Nr Naam Type Richting Locatie Coördinaten Data Opmerkingen Afbeelding
27 Ponttor hoofdpoort noordnoordwesten Pontstraße, Pontwall, Saarstraße 50° 46′ 53″ NB, 6° 4′ 42″ OL 1320 eerste keer vermeld enige volledig bewaard gebleven poort  
29 Marienturm ronde toren met rechthoekige voorbouw noorden Ludwigsallee 50° 46′ 56″ NB, 6° 4′ 56″ OL 1512 opgericht op de plaats van de voormalige Breuerturm behouden, diende als geschuttoren, tegenwoordig gedenkplaats voor wereldoorlogen  
31 Bergtor secundaire poort noorden Bergstraße, Ludwigsallee 50° 46′ 56″ NB, 6° 5′ 6″ OL in 17e eeuw verkleind, in 18e eeuw ruïne  
32 Bergerschanzturm halfronde schelptoren noordnoordoosten Ludwigsallee 50° 46′ 55″ NB, 6° 5′ 11″ OL bescherming voor Bergtor
34 Sandkaultor secundaire poort noordnoordoosten Sandkaulstraße, Saarstraße, Monheimsallee 50° 46′ 54″ NB, 6° 5′ 17″ OL 1811 abgerissen hoogste toren van vestingwerken Aken  
37 Heinzenturm ronde toren noordoosten Heinzenstraße, Monheimsallee 50° 46′ 48″ NB, 6° 5′ 31″ OL versterkte muren
38 Schänzchen rechthoekige schelptoren oostnoordoosten Monheimsallee 50° 46′ 45″ NB, 6° 5′ 33″ OL
39 Kölntor hoofdpoort oostnoordoosten Alexanderstraße, Hansemannplatz 50° 46′ 41″ NB, 6° 5′ 36″ OL 1320 eerste keer vermeld, 1807 begon sloop  
41 Wasserturm rechthoekige toren oosten Heinrichsallee 50° 46′ 33″ NB, 6° 5′ 42″ OL ook Wassertor genoemd, diende voor bewaking waterstroom stad uit  
Adalbertsturm ronde toren oostzuidoosten Kaiserplatz, Heinrichsallee 50° 46′ 29″ NB, 6° 5′ 44″ OL  
43 Adalbertstor secundaire poort oostzuidoosten Kaiserplatz, Beeckstraße 50° 46′ 29″ NB, 6° 5′ 41″ OL 1322 eerste keer vermeld  
44 Rotkugelturm oostzuidoosten Beeckstraße 50° 46′ 27″ NB, 6° 5′ 39″ OL
45 Pulvertürmchen halfronde schelptoren zuidoosten Beeckstraße 50° 46′ 23″ NB, 6° 5′ 35″ OL
46 Schildturm halfronde schelptoren zuidoosten Schützenstraße 50° 46′ 19″ NB, 6° 5′ 31″ OL
47 Wirichsbongardstor secundaire poort zuidoosten Theaterstraße, Wallstraße 50° 46′ 16″ NB, 6° 5′ 27″ OL in windmolen omgebouwd
49 Krichelenturm rechthoekige schelptoren zuidzuidoosten Wallstraße 50° 46′ 9″ NB, 6° 5′ 18″ OL
51 Marschiertor hoofdpoort zuiden Franzstraße, Wallstraße, Boxgraben 50° 46′ 5″ NB, 6° 5′ 13″ OL 1320 eerste keer genoemd ook Burtscheider Tor genoemd, een van de grootste poortgebouwen van Europa, hoofdgebouw behouden, voorpoort niet  
53 Kleiner Pounellenturm halfronde toren zuiden Boxgraben 50° 46′ 6″ NB, 6° 5′ 8″ OL 1696 eerste keer genoemd, eind 18e eeuw gesloopt
55 Großer Pounellenturm rechthoekige toren zuiden Karmeliterstraße, Boxgraben 50° 46′ 8″ NB, 6° 5′ 3″ OL 1444 eerste keer genoemd, 1611 deels afgebroken, 1782 afbraak tot muurhoogte, einde 19e eeuw volledig afgebroken diende ook voor de bewaking van de instroom van de Paunell de stad in, stenen in 17e eeuw voor bouw Jezuïetenkerk St. Michael gebruikt
56 Karlsturm halfronde schelptoren zuidzuidwesten Krakaustraße, Boxgraben 50° 46′ 8″ NB, 6° 4′ 53″ OL 1823 gesloopt
58 Rostor secundaire poort zuidzuidwesten Hubertusplatz, Boxgraben 50° 46′ 7″ NB, 6° 4′ 41″ OL 1346 eerste keer genoemd, 1799 gesloopt diende ook voor de bewaking van de instroom van de Pau de stad in  
59 Lavenstein ronde toren zuidwesten Hubertusstraße, Boxgraben 50° 46′ 8″ NB, 6° 4′ 32″ OL behouden, in 19e eeuw als ijskelder gebruikt  
61 Jakobstor hoofdpoort zuidwesten Jakobstraße, Boxgraben, An der Schanz 50° 46′ 10″ NB, 6° 4′ 28″ OL 1320 eerste keer genoemd, begin 19e eeuw gesloopt ongewoon hoge voorpoort met werpmachine op het dak  
62 Toren zonder naam rechthoekige toren zuidwesten An der Schanz 50° 46′ 12″ NB, 6° 4′ 26″ OL verdediging van dwingel Lütticher Schanze
63 Eyerkeilturm ronde toren zuidwesten An der Schanz 50° 46′ 11″ NB, 6° 4′ 23″ OL verdediging van dwingel Lütticher Schanze
64 Junkerstor secundaire poort westzuidwesten Vaalser Straße, Mauerstraße 50° 46′ 15″ NB, 6° 4′ 26″ OL 1829 afgebroken ook Vaalser Tor genoemd, enige stadspoort zonder voorpoort  
65 Pfaffenturm ronde toren westzuidwesten Lochnerstraße, Junkerstraße 50° 46′ 24″ NB, 6° 4′ 22″ OL 1442–1456 gebouwd behouden, vluchtbastion, diende ook voor de bewaking van de inloop van de Johannisbach de stad in  
67 Königstor secundaire poort westen Königstraße, Junkerstraße 50° 46′ 30″ NB, 6° 4′ 22″ OL 1320 eerste keer genoemd, begin 19e eeuw afgebroken  
69 Langer Turm halfronde toren westen Turmstraße 50° 46′ 33″ NB, 6° 4′ 21″ OL begin 14e eeuw gebouwd behouden, staat op het hoogste punt en diende als vuurwacht en kruitmagazijn, daarom ook wel Pulverturm genoemd  
70 Burtscheider Turm halfronde toren westnoordwesten Turmstraße 50° 46′ 35″ NB, 6° 4′ 23″ OL begin 14e eeuw gebouwd, begin 19e eeuw afgebroken
71 Beguinenturm halfronde schelptoren westnoordwesten Turmstraße 50° 46′ 36″ NB, 6° 4′ 24″ OL begin 14e eeuw gebouwd, begin 19e eeuw afgebroken
73 Gregoriusturm ronde toren met rechthoekige voorbouw noordwesten Turmstraße 50° 46′ 42″ NB, 6° 4′ 29″ OL 1810 afbraak tot muurkroon, 1850 volledig afgebroken stabielste weertoren
75 Bongartsturm halfronde schelptoren noordwesten Turmstraße 50° 46′ 50″ NB, 6° 4′ 34″ OL bescherming voor Ponttor
76 Krückenturm halforde toren noordnoordwesten Pontwall 50° 46′ 51″ NB, 6° 4′ 35″ OL

Zie ookBewerken