Hoofdmenu openen
Keizer Jozef II rond 1780

Jozefinisme of jozefisme is het streven de Kerk ondergeschikt te maken of te houden aan de staat. De term is genoemd naar keizer Jozef II die over de Habsburgse monarchie heerste van 1780 tot 1790.

Wenzel Anton von Kaunitz (1711-1794) streefde reeds naar deze politiek, maar Jozef II voerde de plannen echt uit. De staat ontnam de kerkelijke overheid de opleiding van de priesters en stichtte zelf seminaries. Vele kloosters, vooral van eerder contemplatieve orden, werden vanaf 1783 willens nillens gesloten en de genaaste bezittingen naar eigen goeddunken aangewend voor andere kerkelijke doeleinden[1]. De contemplatieve monniken waren immers "nutteloos" in de ogen van de keizer-koster. In zijn ijver om te reglementeren ging hij zeer ver: hij legde regels op in verband met de lengte van de kaarsen in de kerken en wilde alle kermissen op dezelfde dag laten plaatsvinden.

Het jozefinisme wou, net zoals het gallicanisme en het febronianisme, de rechtsmacht van de afzonderlijke bisschoppen accentueren tegenover die van de paus. De uiterlijke wetgeving van de Kerk, buiten de zaken die rechtstreeks in verband stonden met het geloof, werden aan de jurisdictie van Rome onttrokken. De kerkelijke macht van de bisschoppen, op wie de staat meer invloed had en die onder zijn regime ook buiten de paus om benoemd werden, werd versterkt. De grenzen van de bisdommen werden naar eigen goeddunken hertekend. Het burgerlijk huwelijk werd ingevoerd.

De invloed van het jozefinisme bleef in Oostenrijk doorwerken tot het concordaat van 1855, maar in Hongarije en de Zuidelijke Nederlanden rees er zulk een krachtig verzet tegen, dat voor deze landen de meeste voorschriften al snel werden ingetrokken.

Zie ookBewerken

LiteratuurBewerken

  • F. Maaß, Der Josephinismus. Quellen (5 dln., 1951-1955)
  • E. Préclin & E. Jarry, Les luttes politiques et doctrinales aux XVIIe et XVIIIe siècles (1956)
  • H. Rieser, Der Geist des Josephinismus und sein Fortleben. Der Kampf der Kirche um ihre Freiheit (1963)
  • H. Reinalter (Uitg.): Josephinismus als Aufgeklärter Absolutismus, Böhlau-Verlag, Wien-Köln-Weimar, ISBN 978-3-205-77777-9 (2008)