Hoofdmenu openen
Spoordiagram van een grand union.

Een grand union of sterkruising is een volledige sporenkruising van twee dubbelsporige trambaanvakken met bogen in alle richtingen en in beide richtingen. Hierbij zijn er acht bogen aanwezig met daarin zestien wissels. Ook de bovenleiding is hierbij een gecompliceerd geheel met eveneens acht bogen en zestien aansluitingen met de doorgaande rijdraad.

Inhoud

VariantenBewerken

Er bestaan ook sporenkruisingen met minder bogen, al dan niet in één richting variërend van zeven bogen tot één boog. Deze worden dan aangeduid als een driekwart, halve of kwart grand union. Vaak worden uit kostenoverweging, maar ook omdat een grand union sneller onderhavig is aan slijtage met daarbij ontsporingsgevaar, alleen bogen aangelegd die voor de exploitatie noodzakelijk zijn. Ook bestaan er bogen die alleen bedoeld zijn voor omleiding van de trams bij calamiteiten en/of gebruikt werden door een opgeheven lijn. Er komen ook kruisingen voor waarbij in het geheel geen bogen zijn aangelegd en dus geen afslaand tramverkeer mogelijk is. Dit komt voor in onder meer Rotterdam (kruising van de Nieuwe Binnenweg met de Claes de Vrieselaan) en de Duitse stad Düsseldorf.

De meeste grand unions bevinden zich in Amsterdam.

OverzichtBewerken

In de hoogtijdagen van de tram waren er veel meer grand unions dan tegenwoordig, ook in steden waar de tram opgeheven is, zoals Liverpool, Salford, South Shields, Walthamstow, Chicago, Rochester, Montreal, Edmonton en Auckland.

Hieronder een overzicht van nog bestaande grand unions:

NederlandBewerken

Amsterdam bestaandBewerken

 
Oude gelede tram op de grand union Ceintuurbaan / Ferdinand Bolstraat; voor 2003 maar sporensituatie is nu weer net zo
 
Grand Union op het Mercatorplein in Amsterdam-West; 2016. Foto: Erik Swierstra.

Amsterdam voormaligBewerken

  • Kruising op het Victorieplein (van 1929 tot 1982). Tegenwoordig heeft het kruispunt zes bogen in gebruik en ontbreekt de boog Vrijheidslaan / Rijnstraat zuidzijde in deze richting. In de andere richting is deze boog wel aanwezig voor remiseritten. De boog van het Victorieplein rechtsaf naar Rijnstraat is nog gedeeltelijk aanwezig maar niet meer bruikbaar door het verwijderen van het spoor in de Rijnstraat staduitwaarts. Daardoor is ook het rechtdoorgaande spoor vanuit de noordelijke Rijnstraat naar de zuidelijke Rijnstraat niet meer in gebruik. De boog uit de zuidelijke Rijnstraat richting Victorieplein is voor remiseritten gehandhaafd.
  • Kruising Wibautstraat / Ruyschstraat (van 1942 tot 1970).

DuitslandBewerken

KasselBewerken

  • Untere Königsstraße/Kurt Schumacherstraße (Am Stern)

KarlsruheBewerken

  • Karlstraße

LeipzigBewerken

  • Goerdelerring

MagdeburgBewerken

  • Wienerstrasse-Rafeissenstrasse/Leipzigerstrasse[1]
  • Westring-Europaring/Grosse Diesdorferstrasse[2]

ZwitserlandBewerken

BazelBewerken

  • Aeschenplatz

OostenrijkBewerken

GrazBewerken

  • Jakominiplatz

ItaliëBewerken

MilaanBewerken

  • Piazza 24 Maggio Piazzale
  • Piazzale Porta Lodovica

PolenBewerken

PoznańBewerken

  • Franklina Roosevelta
  • Hetmańska

WarschauBewerken

  • Rondo Kercelak

TsjechiëBewerken

PraagBewerken

  • Palmovka
  • Strossmayerovo náměstí
  • Palackého náměstí

RuslandBewerken

MagnitogorskBewerken

CanadaBewerken

TorontoBewerken

 
Een grand union op de kruising van de Spadina Avenue en de Queen Street West in Toronto, Ontario.
  • Kruising Bathurst and King
  • Kruising Spadina and King
  • Kruising Spadina and Queen

AustraliëBewerken

MelbourneBewerken

  • Balaclava Junction