Hoofdmenu openen
Fylacterion van de tand van de Heilige Andreas (kerkschat van Oignies)
Een arm- en een hoofdtefilin
Een banderol op een middeleeuwse illustratie

Een fylacterion (meervoud: fylacteria) is een naam voor een aantal elementen in de religie van hellenistisch Egypte, de joden, de middeleeuwen en ook in stripverhalen, waar men ook spreekt van banderol.

Etymologisch stamt het woord uit het grieks en in een christelijke en middeleeuwse context stamt het uit het preklassiek latijn: phylacterium of talisman, schrijn, reliekhouder, afgeleid van het oudgrieks φυλακτήριον (Van Dale: versterkte wachtpost, voorbehoedmiddel) of wat dient om te bewaren en later amulet, zelf afgeleid van φυλάσσειν: beschermen, bewaren voor het kwaad.[1]. Voor de joden is fylacteria een synoniem voor het hebreeuwse woord תפילין (tefilin), gebruikt in het oude testament[2].

Inhoud

EgypteBewerken

In de Griekse magische papyri wordt het woord 'phylaktêrion' voor zowel beschermende amuletten als voorspoed brengende voorwerpen gebruikt.[3]

Christelijke middeleeuwse kunstBewerken

Tijdens de middeleeuwen gebruikte men fylacterion onder meer om reliekhouders, talismannen of schrijnen aan te duiden. Fylacteria vormden begeerde oorlogsbuit.

JodendomBewerken

Voor joden zijn fylacteria een set van kubusvormige doosjes, waarin rolletjes uit perkament worden bewaard met daarop verzen uit de Thora. Ze maken ze vast aan de linkerarm (contact met het hart) en op het voorhoofd (contact met de geest) tijdens het ochtendgebed.

StripverhalenBewerken

Fylacterion, populair tekstballon genoemd, is een grafische manier om illustraties van tekst te voorzien die later werd overgenomen in stripverhalen.

Antikatholiek genootschapBewerken

In de negentiende eeuw was 'Phylacterion' de naam van een protestants genootschap dat tot doel had de Rooms-Katholieke Kerk uit het maatschappelijke en politieke leven in Nederland te weren.[4]