Hoofdmenu openen

Borstbeen

bot in het menselijk lichaam

Het borstbeen[10][11] of sternum[12][13] is het been in het midden van de borstkas waaraan de sleutelbeenderen en de ware ribben vastzitten. Het borstbeen maakt samen met de ribben ventilatie van de luchtwegen mogelijk.

Borstbeen
Sternum
Bot
Gray115.png
Synoniemen
Latijn sternon[1][2]

os pectoris[3][4][5]
pectorale os[6]
pectus[2][5][7]
scutum cordis[2][3][5]
scutum pectoris[8]
os asser[2]
asser[5]
asser pectoris[5]
cassi[5]
cassos[5]
cassum[5]
prenos[5]
prones[5]
sadarassis[5]
statemia[5]
thorax[5]
storax[5]

Oudgrieks στέρνον[7][9]

στῆθος[7][9]

Naslagwerken
Gray's Anatomy 27,119
MeSH A02.835.232.904.766
Dorlands/Elsevier s_23/12758288
Portaal  Portaalicoon   Biologie

OnderdelenBewerken

Het borstbeen bestaat uit drie hoofddelen:

Het middendeel bestaat uit een aantal delen, sternebrae genoemd.[18] Bij de mens en Cetacea zijn de sternebrae vergroeid tot één deel[18] en wordt dan vervolgens het corpus sterni genoemd. Bij andere dieren wordt het middendeel mesosternum genoemd.[15]

AandoeningenBewerken

Een aangeboren vervorming van het borstbeen wordt pectus genoemd.

NaamBewerken

SternumBewerken

Het woord sternum is een overzetting van het Oudgrieks στέρνον stérnon.[17] Bij de Griekse schrijver Homerus wordt het begrip στέρνον gebruikt in de betekenis van borst van de man.[7][9] Homerus gebruikt het begrip στῆθος stethos voor de borst van zowel de man als de vrouw.[7][9] De Griekse arts Hippocrates gebruikt στέρνον in de betekenis van borst,[7][9] en στῆθος als borstbeen.[7][9] Bij de Griekse arts Galenus zien we (pas) het στέρνον in de huidige betekenis van borstbeen.[7][9]

Het στέρνον moet eigenlijk gezien worden als het (voorste) vaste benige deel van de borst.[19] Vanuit die optiek sluit het Oudgriekse begrip στερεός/στερρός,[19] vast/hard[7] erbij aan. Het Nederlandse borstbeen sluit overigens meer aan bij de Latijnse variant os pectoris,[3][4] afgeleid van os, "been/bot"[6] en pectus, "borst".[6] In het klassieke Latijn komt het begrip pectus ook in de tweede betekenis van borstbeen voor.[6]

Processus xiphoidesBewerken

Naast de naam processus xiphoides[4][17] komen ook de namen os xyphoides[3] en cartilago xiphoides[4]/xiphodes[19] voor. Deze Latijnse namen gaan terug op twee Oudgriekse begrippen voor de processus xiphoides die bij de Griekse arts Galenus voorkomen.[7]

De vorm os xyphoides komt overeen met ξιφοειδές ὀστοῦν xiphoeidés ostoun.[7] Zowel het Latijnse os als het Oudgriekse ὀστοῦν betekenen bot/been.[6][7] Het Oudgriekse ξιφοειδές betekent zwaardvormig,[7][19] afgeleid van ξίφος.[7] Naast ξίφος komt de vorm ξύφος[7][19] voor, waar de vorm xyphoides (met y in plaats van i) meer mee overeenkomt. In het (anatomisch) Engels komt een soortgelijke vorm xyphoid[20] voor. In het Latijn komen ook de meer 'zuivere' vormen os ensiforme,[3] met ensiformis afgeleid van ensis ("zwaard"[6]) en os gladioli, met gladioli ("van het zwaardje"[6]), voor. Het Nederlandse zwaardvormig aanhangsel[21] sluit hier bij aan.

De vorm cartilago xiphoides/xiphodes gaat terug op ξιφοειδής χόνδρος xiphoeidés chóndros.[7] Zowel cartilago als χόνδρος betekenen kraakbeen.[6][7] De vorm xiphodes komt overigens overeen met de Griekse nevenvorm ξιφώδης xiphōs.[19] In het Latijn komen voor dit Oudgriekse begrip ook meer 'zuivere' vormen voor zoals cartilago ensiformis,[3][19], cartilago gladialis, met gladialis afgeleid van gladius ("zwaard"[6]), cartilago mucronatus, met mucronatus ("puntig"[6]) afgeleid van mucro ("zwaartpunt/zwaard"[6]) en cartilago cultralis, met cultralis afgeleid van culter ("mes"[6]) voor. Deze eerste drie bijvoeglijke naamwoorden komen overigens ook voor in de begrippen processus ensiformis,[3][22][23] processus gladialis[3] en processus mucronatus.[3] Het Nederlands kent het equivalente zwaardachtig kraakbeen.[3]

Naast processus xiphoides en cartilago xiphoides komt men ook nog de vormen processus xiphoideus[12][14] en cartilago xiphoidea[24] tegen. De vorm xiphoideus/xiphoidea wordt door sommigen[25] gezien als onjuiste omzetting van ξιφοειδής naar het Latijn.