Ambigram

Een ambigram is schrift dat op meer manieren gelezen kan worden: van links naar rechts én van rechts naar links, of rechtop én ondersteboven. Het kan normaal en ondersteboven dezelfde of een andere tekst opleveren. Er zijn verschillende soorten ambigrammen, waaronder de volgende twee: het rotatietype, een woord dat precies hetzelfde blijft als men het 180 graden draait, bijvoorbeeld het Nederlandse woord "nou". Ook is er het reflectietype, dat in spiegelbeeld gelezen kan worden, bijvoorbeeld het Nederlandse woord "TOT".

Een animatie van een ambigram van het woord "ambigram", dat identiek blijft wanneer het 180° wordt gedraaid
Boustrophedon, speciaal voor Wikipedia ontworpen
Ottomaans horizontaal spiegel-ambigram met de woorden علي ولي الله (‘’Ali is de plaatsvervanger van God’’ in het Arabisch), 1720-1730
Puzzle = The End
Ambigram van Gustave Verbeek
Raymond Loewys ambigram 'New Men'

GeschiedenisBewerken

De term is bedacht in 1984 door de Amerikaanse wetenschapper Douglas Hofstadter. Hoewel de term 'ambigram' recent is, bestaan er al spiegelzinnen sinds de Oudheid. Het zijn over het algemeen palindromen die er symmetrisch uitzien. Het eerste satorvierkant dateert van vóór 79 n.Chr. Een boustrofedon is een tekst die in twee richtingen kan worden gelezen, meestal in oude manuscripten en andere inscripties. Elke nieuwe regel wordt omgedraaid of omgekeerd, met omgekeerde letters. In plaats van van links naar rechts te gaan zoals in moderne Europese talen, of van rechts naar links zoals in het Arabisch en het Hebreeuws, moeten de regels in boustrofeda om en om in tegengestelde richting worden gelezen. Ook kunnen de afzonderlijke letters worden omgekeerd of gespiegeld. In het oude Griekenland was dit een manier om op steen te schrijven.

Ook het Arabische schrift leent zich voor ambigrammen. De hoogontwikkelde islamitische kalligrafie ten tijde van de vroegmoderne Ottomanen verschaft hier voorbeelden van.

De Amerikaanse illustrator (o.a. van Lewis Carroll en Mark Twain) Peter Newell begon in 1893 ambigrammen te tekenen. Hij publiceerde twee boeken met omkeerbare illustraties, waarin de afbeelding volledig in een ander beeld verandert als je hem ondersteboven keert. De laatste pagina in zijn boek Topsys & Turvys bevat de zin THE END, die je omgekeerd als PUZZLE leest. De Nederlands-Amerikaanse striptekenaar Gustave Verbeek begon in 1904 ambigrammen te tekenen in de strips van The UpsideDowns of Old Man Muffaroo and Little Lady Lovekins (vertaald in het Nederlands als Niet te geloven ondersteboven (1976). Zijn strips waren zo gemaakt dat je de zes plaatjes van de strip kunt lezen, dan het boek kunt omdraaien en het vervolg bekijken.

Moderne ambigrammenBewerken

De designer Raymond Loewy ontwierp in 1969 een driedimensionaal ambigram voor een Frans kledingmerk, New Men.

Ambigrammen zijn in het boek Het Bernini Mysterie van de Amerikaanse schrijver Dan Brown een belangrijk thema. De voorbeelden in dit boek zijn ondersteboven gelijk aan wanneer men ze normaal leest. Op de website van de Amerikaanse grafisch ontwerper en ambigramkunstenaar John Langdon[1] is een aantal ambigrammen te vinden, onder andere die uit Het Bernini Mysterie.

Over het algemeen zijn er geen vaste methodes om een ambigram te maken, maar er bestaan stapsgewijze instructies.[2] Daarnaast zijn er sinds 1996 verscheidene ambigramgenerators uitgekomen. De meeste werken volgens het principe van de Ambimatic, een generator gemaakt door David Holst in 1996. Deze gebruikt een collectie van 676 letters, waarin elke mogelijke combinatie van letters is uitgewerkt. Daarmee kunnen simpele één-op-één-ambigrammen gemaakt worden.[3]. In 2005 heeft de website flipscript.com een tweede methode ontwikkeld die gebruik maakt van een database van meer dan 5000 curves om complexere ambigrammen te maken.[4]

GalerijBewerken

  Zie de categorie Ambigrams van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.