Wikipedia:Etalage/Nieuwe artikelen

Calendar-blank.png

JUN
21

Nieuwe artikelen in de EtalageBewerken

SARS-CoV-2 without background.png

Een virus is een klein stukje organisch materiaal dat zich uitsluitend kan vermenigvuldigen in cellen van levende wezens. Wanneer een virus een levende cel binnendringt, zal deze cel – een zogenaamde gastheercel – duizenden kopieën van het oorspronkelijke virus gaan produceren. Virussen infecteren alle vormen van leven, van dieren en planten tot micro-organismen als bacteriën en archaea. Ze komen voor in alle ecosystemen en zijn zeer talrijk in de bodem, de lucht en in het water. De wetenschap die virussen onderzoekt heet virologie, een deelgebied van de microbiologie.

Een virusdeeltje bevat aan de binnenzijde het genetisch materiaal, omgeven door een beschermende eiwitmantel, de capside. In sommige gevallen is een buitenomhulsel van lipiden aanwezig, de zogenaamde envelop. De meeste virussen zijn zo klein dat ze met een lichtmicroscoop niet kunnen worden waargenomen; ze zijn ongeveer honderd keer zo klein als de meeste bacteriën.

Virussen verspreiden zich op uiteenlopende manieren en kunnen bij mens, dier en plant ernstige ziektes veroorzaken. Ter voorkoming van virale infecties zijn verschillende vaccins ontwikkeld. Dankzij succesvolle vaccinatiestrategieën zijn enkele beruchte virusziekten inmiddels uitgeroeid.

Artikel lezen
Fairytale bookmark golden.svg 10 juni 2021
Huda Sha'arawi1.jpg

Huda Sha'arawi (Minya, 23 juni 1879Caïro, 12 december 1947) was een Egyptisch feministe en nationaliste. Ze groeide op in de harem van een welgestelde en invloedrijke familie. Op 13-jarige leeftijd werd ze uitgehuwelijkt aan haar neef. Toen deze haar ontrouw was, weigerde ze jarenlang hem te ontmoeten en sloot ze zich aan bij de prille Egyptische feministische beweging.

Na de verzoening met haar man raakte Sha'arawi via hem betrokken bij de strijd tegen de Britse overheersing en organiseerde ze een vrouwencomité dat de verzetsstrijders ondersteunde. Daarnaast richtte ze enkele feministische organisaties op. De belangrijkste was de Egyptische Feministische Unie waarvan ze tot haar dood voorzitter was. Ook was ze jarenlang vicevoorzitter van de International Alliance of Women. In haar latere jaren werd ze een vurig verdedigster van de rechten van de Palestijnen en was ze medeoprichtster en voorzitter van de Arabische Feministische Unie.

Naast een goede organisator was Sha'arawi ook een invloedrijk activiste. Ze leidde de eerste protestdemonstratie van haremvrouwen in Egypte en legde als eerste Egyptische vrouw in het openbaar haar sluier af. Ook schroomde ze niet om politieke en religieuze wereldleiders persoonlijk aan te spreken over zaken waarvoor ze actie voerde.

Artikel lezen
Fairytale bookmark golden.svg 14 mei 2021
Latijnse School Deventer.jpg

De Latijnse School van Deventer was van voor 1150 tot 1848 een school waar jongens werden voorbereid op een religieus ambt of een studie aan een universiteit. Het was een zogenaamde Latijnse school, een schooltype dat eeuwenlang wijdverbreid was in Europa. De school behoorde oorspronkelijk als kapittelschool tot de Lebuinuskerk, de hoofdkerk van het Oversticht. Jongens werden er opgeleid tot diensten in de kerk of het kapittel. Mede doordat Deventer als Hanzestad een belangrijk knooppunt voor internationale handel was, groeide de school in bereik en betekenis.

Vanaf het eind van de 14e eeuw kende de school een bloeiperiode ten tijde van de Moderne Devotie, waarvan de oud-leerling Geert Grote de grondlegger was. Een van de scholieren in deze tijd was Thomas a Kempis, die zich na afronding bij de broederschap op de Sint-Agnietenberg aansloot. Het hoogtepunt kende de school aan het eind van de 15e eeuw met de opkomst van het renaissance-humanisme, onder het rectoraat van Alexander Hegius. Opvallend was de introductie van het onderwijs in Grieks, wat in West-Europa nog niet eerder had plaatsgevonden. Door de onderwijsvernieuwingen werd de school vermaard in een grote regio. Een van de leerlingen in deze tijd was Desiderius Erasmus, die als humanistische geleerde grote invloed zou krijgen op de westerse filosofie.

Artikel lezen
Fairytale bookmark golden.svg 22 augustus 2020
Giotto, scrovegni, enrico scrovegni dona agli angeli una riproduzione della cappella degli scrovegni (1302).jpg

De Cappella degli Scrovegni is een museum en historische christelijke kapel in Padua. Ze is genoemd naar de opdrachtgever, Enrico Scrovegni, en is beroemd om de frescocyclus waarmee Giotto haast heel het interieur heeft beschilderd in 1303-1305. Daarin vat hij in 39 afzonderlijke scènes heel de Heilsgeschiedenis samen vanaf het huwelijk van Maria's moeder Anna tot de hemelvaart van Christus en het Laatste Oordeel. De frescocyclus wordt beschouwd als Giotto's belangrijkste werk; zijn invloed op de schilderkunst was zo groot dat de eerste helft van de 14e eeuw in de kunstgeschiedenis wordt omschreven als de "Giotto-tijd".

Terwijl de Italiaanse schilderkunst vóór hem nog sterk was beïnvloed door de Byzantijnse stijl met roerloze, frontaal opgestelde personages tegen een vlakke (vaak gouden) achtergrond, laat Giotto de gotiek aanvangen in de schilderkunst. Hij toont zijn personages vanuit verschillende standpunten en laat ze vrij bewegen in een reële wereldse ruimte die hij verlevendigt met dieptewerking en perspectief. In tegenstelling tot het bovenaardse voorkomen van de figuren in de Byzantijnse stijl vertonen de zeer menselijke gelaatsuitdrukkingen en gebaren van Giotto's hoofdpersonages in deze kapel een totaal nieuw gamma aan gevoelens en stemmingen.

Artikel lezen
Fairytale bookmark golden.svg 25 mei 2020