Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Press Freedom Index 2013, rangschikking van landen naar persvrijheid gepubliceerd door Verslaggevers Zonder Grenzen

Persvrijheid is de vrijheid van drukpers, het grondrecht om gevoelens en gedachten openbaar of kenbaar te maken. Een democratische samenleving kan alleen goed functioneren als de persvrijheid – als een van de voornaamste voorwaarden – goed geregeld is.

Inhoud

Nederlandse wetgevingBewerken

In Nederland is de persvrijheid vastgelegd in artikel 7 van de Nederlandse Grondwet:

Artikel 7

  1. Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
  2. De wet stelt regels omtrent radio en televisie. Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio- of televisie-uitzending.
  3. Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande leden genoemde middelen heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De wet kan het geven van vertoningen toegankelijk voor personen jonger dan zestien jaar regelen ter bescherming van de goede zeden.
  4. De voorgaande leden zijn niet van toepassing op het maken van handelsreclame.

Hoewel er dus nooit vooraf toestemming nodig is voor enige publicatie, moet de auteur er wel rekening mee houden dat hij achteraf kan worden aangeklaagd wanneer zijn publicatie bijvoorbeeld smadelijk, lasterlijk of discriminerend is, of aanzet tot haat. Dit is wat met het in artikel 7 van de grondwet genoemde "behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet" wordt bedoeld. Persvrijheid neemt dus niet de verantwoordelijkheid voor hetgeen gepubliceerd wordt weg.

Belgische wetgevingBewerken

In België bepaalt artikel 25 van de gecoördineerde Grondwet van 7 februari 1831: ‘De drukpers is vrij; de censuur kan nooit worden ingevoerd; geen borgstelling kan worden geëist van de schrijvers, uitgevers of drukkers. Wanneer de schrijver bekend is en zijn woonplaats in België heeft, kan de uitgever, de drukker of de verspreider niet worden vervolgd.’

Daarnaast wordt uitdrukkelijk de vrijheid van meningsuiting gestipuleerd in artikel 19: ‘De vrijheid van eredienst, de vrije openbare uitoefening ervan, alsmede de vrijheid om op elk gebied zijn mening te uiten, zijn gewaarborgd, behoudens bestraffing van de misdrijven die ter gelegenheid van het gebruikmaken van die vrijheden worden gepleegd.’

De ergernis omwille van de mediacensuur en de heffing van zegelrechten op onder meer dagbladpublicaties vóór 1830, droegen sterk bij aan het ontstaan van België.

Beknotting van de persvrijheidBewerken

Beknotting van de persvrijheid kan op vele manieren gebeuren. In veel landen vindt dit plaats door censuur vanuit de overheid waarbij controleurs bij kranten etc. toestemming moeten geven voordat artikelen geplaatst mogen worden. Dit was bijvoorbeeld het geval in de voormalige Sovjet-Unie waar alle voorgenomen publicaties door de KGB gekeurd moesten worden. Een veel subtielere manier om de persvrijheid te beknotten zoals die nog steeds veel voorkomt, is te zien als de gedrukte media, televisiekanalen etc. in handen zijn van de overheid. Formeel is er dan geen controle maar feitelijk wel omdat de hoofdredactie zich altijd zal schikken naar de wensen van de overheid, de geldverstrekker. Ook als er sprake is van belangenverstrengeling tussen overheid of bedrijfsleven enerzijds en media anderzijds kan er sprake zijn van informele inperking van de persvrijheid. Minder subtiele manieren om de persvrijheid te onderdrukken zijn mishandeling, ontvoering, bedreiging of zelfs moord op journalisten of redacteuren die onwelgevallige artikelen schrijven of willen schrijven.

De Nederlandse stichting Free Press Unlimited helpt mensen in ontwikkelingslanden om onafhankelijke mediaorganisaties op te zetten. Free Press Unlimited vindt het belangrijk om deze mensen te steunen omdat zij anders geen eigen stem hebben. Door onafhankelijke mediaorganisaties op te zetten kunnen de mensen in ontwikkelingslanden zelf bepalen wat ze uitzenden en zo komt de bevolking te weten wat de overheid niet wil zeggen.

Een veel gebruikte methode om de persvrijheid te beknotten is (dreigen met) aanspannen van rechtszaken wegens smaad en laster wanneer publicaties de overheid (of overheidsfunctionarissen) onwelgezind zijn. Dit komt nog regelmatig voor in veel landen in de wereld.

Een organisatie die waakt over persvrijheid is Verslaggevers Zonder Grenzen. Elk jaar publiceren zij een lijst van landen met de mate van persvrijheid in die landen. Volgens de lijst van 2010 hebben IJsland, Finland, Noorwegen, Nederland en Zweden de meeste persvrijheid. België staat op een gedeelde tiende plaats, samen met Luxemburg en Malta. Volgens de lijst is er in Eritrea de minste persvrijheid, gevolgd door Noord-Korea, Turkmenistan en Iran. Opvallend was dat een aantal arme landen (Ghana en Mali) toch betrekkelijk hoog scoorden.[1]

Een belangrijke testcase voor de persvrijheid was het proces van Scientology tegen Karin Spaink. Daarbij publiceerde de journaliste Karin Spaink interne documenten van Scientology, werd door de sekte aangeklaagd en ten slotte tot aan de Hoge Raad toe vrijgesproken, wegens het publieke belang dat met de publicatie gemoeid was.

Wereldwijde index persvrijheidBewerken

De internationale niet-gouvernementele organisatie Verslaggevers Zonder Grenzen publiceert jaarlijks een lijst van landen gerangschikt naar hun geschatte persvrijheid. Hieronder een overzicht van de resultaten.

Jaarlijkse rangschikking van landen naar persvrijheid
gepubliceerd door Verslaggevers Zonder Grenzen
Meeste vrijheid                                    Minste vrijheid
Rang Land Index
2006 2006 2005 2004 2003 2002
1   Finland 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50
1   IJsland 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50
1   Ierland 0,50 0,50 0,50 2,83 1,00
1   Nederland 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50
5   Tsjechië 0,75 1,00 3,50 2,50 11,25
6   Estland 2,00 1,50 2,00 2,50  
6   Noorwegen 2,00 0,50 0,50 0,50 0,50
8   Slovenië 2,50 0,75 0,50 2,50  
8   Zwitserland 2,50 0,50 0,50 2,50 4,25
10   Hongarije 3,00 2,00 6,00 3,33 6,50
10   Letland 3,00 2,50 1,00 2,25  
10   Portugal 3,00 4,83 4,50 5,17 1,50
10   Slovenië 3,00 1,00 2,25 3,00 4,00
14   België 4,00 4,00 4,00 1,17 3,50
14   Zweden 4,00 2,00 2,00 1,50 1,50
16   Oostenrijk 4,50 2,50 3,25 2,75 7,50
16   Bolivia 4,50 9,67 20,00 9,67 14,50
16   Canada 4,50 4,50 3,33 1,83 0,75
19   Bosnië en Herzegovina 5,00 7,00 3,67 6,83 12,50
19   Denemarken 5,00 0,50 0,50 1,00 3,00
19   Nieuw-Zeeland 5,00 2,00 0,67 2,83  
19   Trinidad en Tobago 5,00 2,00 2,00 1,00  
23   Benin 5,50 5,50 5,50 5,25 6,00
23   Duitsland 5,50 4,00 2,00 1,33 1,50
23   Jamaica 5,50 7,50 4,17 3,33  
26   Namibië 6,00 5,50 10,00 11,00 8,00
27   Litouwen 6,50 4,50 3,00 2,83  
27   Verenigd Koninkrijk 6,50 5,17 6,00 4,25 6,00
29   Costa Rica 6,67 8,50 7,63 3,83 4,25
30   Cyprus (Republiek Cyprus) 7,50 5,50 22,00 20,83  
31   Zuid-Korea 7,75 7,50 11,13 9,17 10,50
32   Griekenland 8,00 4,00 7,00 6,00 5,00
32   Mauritius 8,00 7,50 10,50 7,25 9,50
34   Ghana 8,50 15,00 13,50 8,75 23,00
35   Australië 9,00 6,50 9,50 9,25 3,50
35   Bulgarije 9,00 10,25 8,00 6,50 9,75
35   Frankrijk 9,00 6,25 3,50 4,17 3,25
35   Mali 9,00 8,00 12,83 11,00 12,50
39   Panama 9,50 15,00 14,50 9,75 15,50
40   Italië 9,90 8,67 9,00 9,75 11,00
41   El Salvador 10,00 5,75 6,00 6,83 8,75
41   Spanje 10,00 8,33 9,00 7,67 7,75
43   Taiwan 10,50 12,25 14,25 12,00 9,00
44   Zuid-Afrika 11,25 6,50 5,00 3,33 7,50
45   Kaapverdië 11,50 6,00 8,75 8,25 13,75
45   Macedonië 11,50 8,75 11,25 9,67  
45   Mozambique 11,50 10,50 16,25 14,00 23,50
45   Servië en Montenegro 11,50 14,83 20,13 21,33 20,75
49   Chili 11,63 11,75 10,00 6,83 6,50
50   Israël 12,00 10,00 8,00 8,00 30,00
    Grenada     12,00    
51   Japan 12,50 8,00 10,00 8,00 7,50
52   Dominicaanse Republiek 12,75 12,25 6,75 17,00  
53   Botswana 13,00 14,00 11,50 13,00  
53   Kroatië 13,00 12,83 11,83 16,50 8,75
53   Tonga 13,00 14,50 38,17    
53   Verenigde Staten (Amerikaans territorium) 13,00 9,50 4,00 6,00 4,75
57   Uruguay 13,75 9,75 10,00 4,00 6,00
58   Fiji 14,00 14,00 16,00 11,50  
58 Hongkong 14,00 8,25 7,50 11,00 4,83
58   Polen 14,00 12,50 6,83 6,17 7,75
58   Roemenië 14,00 16,17 17,83 11,50 13,25
62   Centraal-Afrikaanse Republiek 14,50 19,75 32,50 32,75 21,50
62   Noord-Cyprus 14,50 12,50  
62   Guinee-Bissau 14,50 17,00 23,50 35,25 30,25
62   Honduras 14,50 18,00 11,75 14,17  
66   Madagaskar 15,00 24,50 18,50 8,17 22,75
66   Togo 15,00 23,75 19,50 27,50 31,50
68   Ecuador 15,25 21,75 16,50 7,67 5,50
69   Nigeria 15,50 15,25 11,67 6,50  
70   Burkina Faso 16,00 19,00 16,25 18,00 27,75
70 Kosovo 16,00 25,75      
70   Lesotho 16,00 19,50 29,50 17,75  
73   Congo-Brazzaville 17,00 17,00 17,50 14,00 23,17
73   Koeweit 17,00 21,25 31,67 31,33 25,50
75   Brazilië 17,17 14,50 16,50 16,75 18,75
76   Argentinië 17,30 13,67 21,33 15,17 12,00
77   Mauritanië 17,50 40,00 51,00 36,67 41,33
77   Senegal 17,50 19,00 21,50 14,50 14,00
77   Verenigde Arabische Emiraten 17,50 25,75 50,25 37,00  
80   Albanië 18,00 14,17 11,50 6,50  
80   Qatar 18,00 23,00 32,50 35,00  
82   Paraguay 18,25 15,50 10,50 7,17 8,50
Rang Land Index
2006 2006 2005 2004 2003 2002
83   Oost-Timor 18,50 13,50 13,50 5,50  
84   Liberia 19,00 20,50 40,00 40,00 37,75
85   Moldavië 19,17 17,50 20,50 27,00  
86   Mongolië 19,25 12,50 19,00 18,25 24,50
87   Haïti 19,50 33,50 42,13 31,00 36,50
88   Tanzania 19,82 17,50 14,50 16,50 21,25
89   Georgië 21,00 25,17 27,50 17,33  
90   Guatemala 21,25 21,50 16,50 30,83 27,25
91   Angola 21,50 18,00 26,50 28,00 30,17
92   Maleisië 22,25 33,00 39,83 32,00 37,83
93   Comoren 22,50 22,00 26,50 18,50 20,50
93   Zambia 22,50 23,00 29,75 23,25 26,75
95   Niger 24,50 13,00 18,33 15,75 18,50
95   Seychellen 24,50 17,00 23,50 26,75 20,75
97   Marokko 24,83 36,17 43,00 39,67 29,00
98   Bhutan 25,00 51,50 55,83 77,33 90,75
98   Ivoorkust 25,00 52,25 60,38 42,17 19,00
98   Turkije 25,00 25,00 37,25 35,00 33,50
101   Armenië 25,50 26,00 23,50 25,17  
101   Malawi 25,50 22,75 31,00 21,00 27,67
103   Indonesië 26,00 26,00 37,75 34,25 20,00
103   Sierra Leone 26,00 39,50 24,50 23,50 24,50
105   India 26,50 27,00 38,50 39,00 26,50
105   Oekraïne 26,50 32,50 51,00 40,00 40,00
107   Libanon 27,00 28,25 24,38 32,50 19,67
108   Cambodja 27,25 23,00 36,50 19,50 24,25
109   Guinee 27,50 26,00 24,50 33,17 26,00
109   Jordanië 27,50 24,00 39,13 37,00 33,50
111   Bahrein 28,00 38,75 52,50 35,17 23,00
112   Kameroen 28,25 20,50 27,00 30,50 28,83
112   Peru 28,25 33,33 40,00 10,25 9,50
114   Gabon 28,50 26,00 37,50 31,25 20,50
115   Venezuela 29,00 23,00 24,63 27,83 25,00
116   Oeganda 29,83 19,25 24,00 25,75 17,00
117   Tadzjikistan 30,00 33,00 27,75 34,50 28,25
118   Kenia 30,25 30,00 22,25 18,50 24,75
119   Verenigde Staten (overzeese gebieden) 31,50 48,50 36,00 41,00  
120   Nigeria 32,23 38,75 37,75 31,50 15,50
121   Djibouti 33,00 37,00 55,00 35,50 31,25
122   Thailand 33,50 28,00 14,00 19,67 22,75
123   Kirgizië 34,00 32,00 35,25 32,00 31,75
124   Tsjaad 35,50 30,00 33,25 24,00 28,75
    Brunei         38,00
125 Burundi 39,83        
126   Algerije 40,00 40,33 43,50 33,00 31,00
127   Swaziland 40,50 35,00 31,00 37,50 29,00
128   Kazachstan 41,00 36,17 44,17 42,50 42,00
128   Rwanda 41,00 38,00 37,25 34,25 37,50
130   Afghanistan 44,25 39,17 28,25 40,17 35,50
131   Colombia 44,75 40,17 47,38 49,17 40,83
132   Mexico 45,83 45,50 27,83 17,67 24,75
133   Egypte 46,25 52,00 43,50 34,25 34,50
134   Palestina 46,75 42,50 43,17 39,25 27,00
135   Azerbeidzjan 47,00 51,00 49,67 34,50 34,50
135   Israël (bezette gebieden) 47,00   37,50 49,00  
137   Bangladesh 48,00 61,25 62,50 46,50 43,75
137   Equatoriaal-Guinea 48,00 44,00 46,25 44,75 42,75
139   Soedan 48,13 44,00 44,25 45,75 36,00
140   Zimbabwe 50,00 64,25 67,50 45,50 48,25
141   Sri Lanka 50,75 33,25 36,50 24,83 15,75
142   Congo-Kinshasa 51,00 57,33 51,50 38,50 40,75
142   Filipijnen 51,00 50,00 36,63 35,25 29,00
144   Maldiven 51,25 58,50 69,17 47,50  
144   Somalië 51,25 59,00 43,50 45,00  
146   Singapore 51,50 50,67 57,00 47,33  
147   Rusland 52,50 48,67 51,38 49,50 48,00
148   Tunesië 53,75 57,50 62,67 50,83 67,75
149   Gambia 54,00 41,00 29,50 18,25 22,50
149   Jemen 54,00 46,25 48,00 41,83 34,75
151   Wit-Rusland 57,00 61,33 54,10 52,00 52,17
    Oman       57,75  
152   Libië 62,50 88,75 65,00 60,00 72,50
153   Syrië 63,00 55,00 67,50 67,50 62,83
154   Irak 66,83 67,00 58,50 37,50 79,00
155   Vietnam 67,25 73,25 86,88 89,17 81,25
156   Laos 67,50 66,50 64,33 94,83 89,00
157   Pakistan 70,33 60,75 61,75 39,00 44,67
158   Oezbekistan 71,00 66,50 52,13 61,50 45,00
159   Nepal 73,50 86,75 84,00 51,50 63,00
160   Ethiopië 75,00 42,00 37,00 37,50 37,50
161   Saoedi-Arabië 76,00 66,00 79,17 71,50 62,50
162   Iran 90,88 89,17 78,30 89,33 48,25
163   China (vasteland) 94,00 83,00 92,33 91,25 97,00
164   Myanmar 94,75 88,83 103,63 95,50 96,83
165   Cuba 95,00 87,00 106,83 97,83 90,25
166   Eritrea 97,50 99,75 93,25 91,50 83,67
167   Turkmenistan 98,50 93,50 99,83 82,83 91,50
168   Noord-Korea 109,00 109,00 107,50 99,50 97,50

Dag van de PersvrijheidBewerken

In 1993 riepen de Verenigde Naties de datum 3 mei uit tot de jaarlijkse Internationale Dag van de Persvrijheid om de beginselen van de persvrijheid onder de aandacht van het publiek en regeringsleiders te brengen en deze wereldwijd te bevorderen. Nog veel journalisten worden immers om hun uitingen bedreigd, mishandeld, vermoord of in gevangenschap genomen. Het idee voor deze Internationale Dag van de Persvrijheid was afkomstig van de Algemene Conferentie van de UNESCO van 1991. Daar werd erkend dat een vrije, pluriforme en onafhankelijke pers een essentieel onderdeel is van elke democratische samenleving.

Zie ookBewerken