Volodymyr Zelensky

huidige president van Oekraïne

Volodymyr Oleksandrovytsj Zelensky (Oekraïens: Володимир Олександрович Зеленський) (Kryvy Rih, 25 januari 1978) is een Oekraïens politicus, komiek, acteur en auteur. Sinds 20 mei 2019 is hij de president van Oekraïne. Voordat hij zich kandidaat stelde voor het presidentschap was hij niet actief in de politiek.

Volodymyr Zelensky
Volodymyr Zelensky in september 2022
Geboren 25 januari 1978
Kryvy Rih, Sovjet-Unie
Politieke partij Dienaar van het Volk
Partner Olena Zelenska
Beroep acteur
politicus
Handtekening Handtekening
6e president van Oekraïne
Huidige functie
Aangetreden 20 mei 2019
Voorganger Petro Porosjenko
Portaal  Portaalicoon   Politiek

BiografieBewerken

JeugdBewerken

Zelensky werd geboren in een Russisch-sprekende Joodse familie in Kryvy Rih in de oblast Dnjepropetrovsk, in het zuidoosten van Oekraïne.[1] Zijn grootvader, die diende in het Rode Leger, verloor drie broers in de Holocaust.[2][3] Zijn vader is hoogleraar aan de faculteit voor cybernetica en computerhardware van het Economisch Instituut te Kryvyi Rih, zijn moeder is ingenieur. Als kind woonde hij met zijn ouders vier jaar in Mongolië. Na terugkeer in Oekraïne deed Zelensky een gymnasium-opleiding, gevolgd door een studie rechten.[4]

Acteur en komediantBewerken

Al tijdens zijn schooltijd hield Zelensky zich bezig met komedie. In 1997 richtte hij cabaretgroep Kwartal 95 op (Woonblok 95). Vanuit Moskou, waar hij vijf jaar lang woonde, toerde hij met zijn cabaretprogramma het Russisch sprekende deel van de voormalige Sovjet-Unie rond.[4] In 2006 kreeg Zelensky landelijke bekendheid door zijn deelname aan de Oekraïense versie van Dancing with the Stars. Verder speelde hij in verschillende komedies. Met de collega's uit de cabaretgroep richtte Zelensky tevens een productiebedrijf op voor het maken van televisieprogramma's waarmee zijn films, cabaretoptredens en televisieseries naar 21 landen verkocht werden. Dit maakte Zelensky meervoudig miljonair.[4]

De voedingsbodem voor zijn latere presidentskandidatuur werd gelegd in 2015. In dat jaar startte de televisiesatire Dienaar van het Volk, waarin corruptie en slecht overheidsmanagement werden bekritiseerd. In deze serie speelde hij Wassil Holoborodko, een geschiedenisleraar die tot president van het land wordt uitgeroepen, nadat een filmpje van hem online viraal gaat waarin hij zich uitlaat over de corruptie in de Oekraïense politiek.[1][2][4]

Zelensky sprak de stem in van Beertje Paddington in het Oekraïens. Dit zowel in Paddington als in het vervolg Paddington 2.

PresidentschapBewerken

VerkiezingenBewerken

 
Zelensky in 2019

Op 31 december 2018 maakte Zelensky bekend dat hij zich namens een nieuwe partij met de naam Dienaar van het Volk (Sloeha Narodoe) ook daadwerkelijk kandidaat stelde voor de presidentsverkiezingen in 2019. Hij nam het in deze verkiezingen onder andere op tegen zittend president Petro Porosjenko, die sinds 2014 aan de macht was, en voormalig premier Joelia Tymosjenko. Na zijn winst in de eerste ronde van de verkiezingen op 1 april 2019 werd Zelensky de favoriet voor het presidentschap.

Zelensky had bij zijn verkiezingen geen duidelijk omlijnd programma. Hij nam een gematigde positie in en presenteerde zichzelf tijdens de verkiezingen als iemand die corruptie wilde bestrijden en partijen bij elkaar wilde brengen.[5] Hij was vooral populair bij kiezers uit de lagere middenklasse, die traditioneel niet erg geïnteresseerd zijn in politiek.[6] Wel werd er in Oekraïne gespeculeerd over mogelijke banden van Zelensky met de controversiële oligarch Ihor Kolomojsky. Zelensky verklaarde echter niet door Kolomojsky te worden beïnvloed.[6]

De tweede verkiezingsronde op 21 april 2019 won Zelensky met grote overmacht; hij kreeg 73% van de stemmen.[7] Zelensky legde op 20 mei de eed af als president.[8]

PopulariteitBewerken

Zelensky's partij was bij zijn verkiezing nog niet in het parlement vertegenwoordigd. Zijn eerste daad als president was het uitschrijven van nieuwe verkiezingen, die op 21 juli 2019 plaatsvonden.[8] Zijn partij Dienaar van het Volk wist bij die verkiezingen een absolute meerderheid te behalen.[9] Twee jaar later, eind 2021, werd hij nog slechts door 25% van de bevolking gesteund. De bevolking was ontevreden over de beheersing van de coronapandemie, de economie en de beloofde bestrijding van corruptie.[10] Wat daarbij niet hielp, is dat zijn naam opdook in de Pandora Papers.[11]

Telefoongesprek met Donald TrumpBewerken

  Zie Eerste afzettingsprocedure tegen Donald Trump voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 25 juli 2019 voerde de toenmalige Amerikaanse president Donald Trump een telefoongesprek met Zelensky. In dat gesprek vroeg Trump aan Zelensky om in Oekraïne onderzoek te doen naar Trumps politieke tegenstander voor de komende verkiezingen van 2020 Joe Biden. Biden zou volgens Trump als voormalig vicepresident zijn invloed hebben gebruikt om te voorkomen dat er in Oekraïne vervolging zou worden ingesteld tegen een bedrijf waar Joe Bidens zoon Hunter Biden bij betrokken was.[12] Om druk op Zelensky uit te oefenen, zei Trump de militaire steun aan Oekraïne tijdelijk op te schorten.

Het gesprek, dat door een Amerikaanse klokkenluider naar buiten gebracht werd, leidde tot een afzettingsprocedure tegen Trump. In dit proces werd gesteld dat Trump in dit telefoongesprek misbruik had gemaakt van zijn machtspositie door president Zelensky voor puur persoonlijke belangen onder druk te zetten.[13]

Russisch-Oekraïens conflictBewerken

 
President Zelensky bezoekt gewonde Oekraïense soldaten in een militair hospitaal, 13 maart 2022

Begin juli 2019 sprak Zelensky voor het eerst met de Russische president Vladimir Poetin over de oorlog in Oost-Oekraïne. Daarnaast zouden de twee ook gesproken hebben over het vrijlaten van gevangenen en over het voortzetten van de gesprekken op expertniveau.[14] Tijdens Zelensky's presidentschap escaleerde de Russisch-Oekraïense Oorlog met het conflict in 2021, dat in 2022 leidde tot een invasie van Oekraïne door Rusland. Voorafgaand aan de invasie, tijdens de opbouw van Russische troepen rond de Oekraïense grens, riep Zelensky nog op tot kalmte.[15] Hij distantieerde zich van waarschuwingen van het Westen dat er een nieuwe oorlog met Rusland zou komen. Wel verzocht hij NAVO-landen om wapens te sturen. Wapenleveringen werden gedaan door onder andere de Verenigde Staten en het Verenigd-Koninkrijk.[16]

In de ochtend van donderdag 24 februari 2022 kondigde president Poetin een 'speciale militaire operatie' in de Donbas aan. Russische raketten troffen een aantal militaire doelen in Oekraïne. Zelensky kondigde de staat van beleg af.[17] Hij kondigde ook aan dat de diplomatieke betrekkingen met Rusland met onmiddellijke ingang werden verbroken.[18] Later op de dag kondigde hij een algemene mobilisatie aan.[19][20] Op vrijdag 25 februari zei Zelensky dat ondanks de bewering van Rusland dat het alleen militaire doelen aanviel, er ook burgerdoelen werden getroffen.[21] In een vroege toespraak die dag zei Zelensky dat zijn inlichtingendiensten hem hadden geïdentificeerd als het belangrijkste doelwit van Rusland, maar dat hij in Kiev zou blijven terwijl zijn familie in het land zou blijven. "Ze willen Oekraïne politiek vernietigen door het staatshoofd te vernietigen", zei hij.[22]

Zelensky kreeg wereldwijde erkenning als de oorlogsleider van Oekraïne tijdens de Russische invasie. De Harvard Political Review schreef dat Zelensky "de kracht van sociale media heeft aangewend om de eerste echte online oorlogsleider in de geschiedenis te worden, waarbij hij traditionele poortwachters omzeilt terwijl hij internet gebruikt om de mensen te bereiken."[23] BBC News en The Guardian berichtten dat Zelensky's reactie op de invasie zelfs door eerdere critici werd geprezen.[24][25]

Tijdens de invasie werden drie pogingen om Zelensky te vermoorden verhinderd dankzij tips van Russische FSB-medewerkers die tegen de invasie waren. Twee van de pogingen werden uitgevoerd door de Wagnergroep, een Russische paramilitaire macht, en één door de persoonlijke garde van de Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov.[26][27]

Via een videoverbinding sprak Zelensky in maart en april binnen korte tijd meerdere parlementen toe, om de internationale bereidheid om Oekraïne te steunen verder te vergroten.

PersoonlijkBewerken

Zelensky trouwde in 2003 met zijn jeugdliefde Olena Kijasjko. Hij heeft met haar twee kinderen, dochter Oleksandra en zoon Kyrylo.[4]