Tweede Minderbroedersklooster

rijksmonument op Minderbroedersberg 4 in Maastricht, Nederland

Het Tweede Minderbroedersklooster of Tweede Franciscanerklooster is een voormalig klooster van de franciscanen in de Nederlandse stad Maastricht. De bouw van het klooster aan de Minderbroedersberg werd in 1700 aangevangen te beginnen met het koor van de kerk en was omstreeks 1708 voltooid. Na de Franse Tijd in Maastricht (1794-1814) deed het complex 170 jaar lang dienst als gevangenis, waarbij de kloosterkerk fungeerde als rechtbank. Sinds 1995 is hier de bestuurszetel van de Universiteit van Maastricht gevestigd. De gebouwen uit 1700-1708 vormen een rijksmonument.

Tweede Minderbroedersklooster
De Minderbroedersberg
De Minderbroedersberg
Land Vlag van Nederland Nederland
Plaats Maastricht (Minderbroedersberg 4-6)
Kloosterorde franciscanen (minderbroeders)
Gebouwd in 1699-1705
Restauratie(s) 1825, 1927, 1997
Huidige bestemming Bestuurszetel Universiteit Maastricht
Monumentale status rijksmonument
Monumentnummer  27386
Architectuur
Architect(en)  Matthieu Hermans (verbouwing, 1825)
Bouwmateriaal  baksteen, Naamse steen
Stijlperiode barok, neoclassicisme (verbouw)
Tweede en Derde Minderbroedersklooster (luchtfoto, 1937)
Tweede en Derde Minderbroedersklooster (luchtfoto, 1937)
Portaal  Portaalicoon   Religie

GeschiedenisBewerken

Geschiedenis franciscanen in MaastrichtBewerken

  Zie Franciscanen in Maastricht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het Tweede Minderbroedersklooster - de naam zegt het al - was niet het eerste franciscanenklooster in Maastricht, en zou ook zeker niet de laatste kloosterstichting van de Orde van Sint-Franciscus zijn. Het eerste klooster te Maastricht werd in 1234 gesticht aan de Sint-Pietersstraat in het Jekerkwartier. Na het Verraad van Maastricht in 1638, waarbij onder anderen de minderbroeder pater Vink betrokken was, moesten de franciscanen op bevel van de Staatse (protestantse) autoriteiten de tweeherige stad Maastricht verlaten. In 1639 vertrokken de paters naar het klooster van de franciscanen-observanten op de Sint-Pietersberg, in de Luikse heerlijkheid Sint Pieter. De herinnering aan dit klooster wordt levend gehouden door de buitensociëteit/uitspanning Slavante. Na de verovering van Maastricht door de (katholieke) Fransen onder het bewind van koning Lodewijk XIV (Beleg van Maastricht, 1673) mochten de franciscanen terugkeren, maar het oude klooster kregen ze niet terug. Zij verbleven tijdelijk in een huis aan de Sint Jacobsstraat.

In 1699 werd besloten een nieuw klooster te bouwen op de zogenaamde Schuttenhof, het oefenterrein van de hand- en voetboogschutters, dat voor 9.000 gulden kon worden aangekocht.[1]De kerk had althans voor het deel van het koor prioriteit, maar in een periode van acht jaar werden klooster en kerk voltooid. In 1796 werden alle kloosterorden door de republikeinse Fransen opgeheven en werden zowel het eerste, als het tweede franciscanenklooster geconfisqueerd. De kerk werd aanvankelijk opslagruimte voor alle door de Fransen in het departement Nedermaas geconfisqueerde kunstschatten. Een deel van het klooster deed korte tijd dienst als onderkomen voor de Ecole Centrale, en voorts als gevangenis voor zwervers, onmaatschappelijken en criminelen. In 1825 werd de kerk op de Minderbroedersberg verbouwd tot rechtbank, terwijl de kloostergebouwen verder werden aangepast als gevangenis.

In 1853 zouden de franciscanen zich voor de derde maal in Maastricht vestigen, ditmaal op een terrein aan de Patersbaan, vlak bij het Tweede Franciscanenklooster. Na de verkoop en sloop van dit Derde Minderbroedersklooster in 1970-71, waren de paters tot 1980 gevestigd in een communauteit aan de Capucijnenstraat, waarna er definitief een einde kwam aan meer dan zeven eeuwen franciscanerkloosters in Maastricht.[2]

ChronologieBewerken

 
Rechtszitting in de voormalige kerk (Philippe van Gulpen, 19e eeuw)
 
Aankomst professorenstoet op de 39e dies natalis van de UM

Enkele hoogtepunten uit ruim drie eeuwen geschiedenis van het gebouw.[3]

1699: Aanvang bouw kerk.
1700: Eerste steen gelegd voor klooster.
1796: Minderbroeders verlaten klooster en kerk.
1802: Klooster wordt opvanghuis voor bedelaars.
1806: Klooster wordt gevangenis.
1825: Kerk wordt omgebouwd tot Paleis van Justitie.
1825: Apsis en priesterkoor worden onderkomen van de marechaussee met de paardenstal op de priesterkoor.
1842: Oprichting Rechtbank Maastricht.
1866: Brand verwoest gedeelten van het klooster en het dak van de kerk. Bij de brand gaan grote delen van de archieven van de Limburgse schepenbanken verloren.
1868: Herstel kloosterdelen en kerkdak.
1926: Priesterkoor met apsis wordt bij rechtbank gevoegd.
1940-44: In het huis van bewaring worden steeds meer leden van het verzet opgesloten. Op 5 september 1944 bevrijdt een verzetsgroep 80 politieke gevangen. Na de bevrijding nemen Duitsers en NSB'ers hun plaats in.[4]
1975: Huis van bewaring vertrekt uit het kloostergedeelte en dit komt in zijn geheel vrij voor de rechtbank.
1995: Rechtbank verlaat gebouw; ingebruikname als bestuursgebouw door Universiteit Maastricht.
1997: Verbouwing onder leiding van architect Jules Janssen; inrichting apsis en priesterkoor als aula.
2008: Ramen en deuren van de aula worden voorzien van een kunstwerk van gekleurd glas van beeldend kunstenaar Gery Bouw, waardoor iets van de oude sfeer van de kerk terugkeert.

GebouwBewerken

ExterieurBewerken

Stadsarchitect Matthieu Hermans verbouwde in 1825 de barokke voorgevel van de kerk in neoclassicistische stijl. De overige gevels van kerk en klooster verkeren nog min of meer in hun originele staat, zij het dat de raamindeling met name in de kerk is gewijzigd.

KerkinterieurBewerken

In de entreehal domineert de dubbele zuilencolonnade die een galerij draagt. Van het oorspronkelijke kerkinterieur is vrijwel niets meer te herkennen. Alleen het plafond van het middenschip is bij de recente verbouwing weer zichtbaar gemaakt. Op de galerij zijn de oorspronkelijke hardstenen pijlers plaatselijk zichtbaar gemaakt.

Bronnen en referentiesBewerken

  Zie de categorie Tweede Franciscanenklooster (Maastricht) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Overzicht van kerkgebouwen, kapellen, moskeeën, synagoges, tempels en andere gebedshuizen in de gemeente Maastricht per CBS-wijk
* betekent: in onbruik of in gebruik voor niet-religieuze doeleinden; ** betekent: gesloopt, verdwenen

Centrum:Sint-Agathakapel** · Sint-Amorkapel** · Sint-Andrieskapel* · Sint-Annadalkapel** · Annunciatenkapel** · Antonietenkerk** · Kloosterkapel Zusters van het Arme Kind Jezus* · Augustijnenkerk* · 1e + 2e Beyartkapel** · Bogaardenkapel** · Bonnefantenkerk* · Calvariënbergkapel* · Canisianumkapel* · Kapel Capucijnenhof* · Capucijnenkerk* · Sint-Catharinakapel** · Nieuwen Biesenkerk** · Cellebroederskapel · Dominicanenkerk* · Sint-Evergisluskapel** · Faliezusterskapel** · Sint-Gerarduskerk* · Grauwzusterskapel* · Heilige Geestkapel** · Sint-Hilariuskapel** · Sint-Jacobskapel** · Sint-Janskerk · 1e Jezuïetenkerk* · 2e Jezuïetenkerk** · Sint-Joriskapel** · Kapel Zusters H. Joseph · Kruisherenkerk* · Lutherse kerk* · Koningskapel** · Maria-ten-Oeverenkapel** · Sint-Martinuskerk · Sint-Matthiaskerk · 1e Minderbroederskerk* · 2e Minderbroederskerk* · 3e Minderbroederskerk** · Klooster- + lekenkapel Zusters Miséricorde* · Sint-Nicolaaskapel** · Sint-Nicolaaskerk** · Nieuwenhofkapel* · Kloosterkerk Zusters Onder de Bogen · Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (+ Sterre-der-Zeekapel) · Penitentenkapel** · Kloosterkapel Penitenten-Recollectinnen** · Reparatricenkapel** · Sint-Servaasbasiliek (+ kapellen) · Sint-Servaasgasthuiskapel** · Sterrepleinkerk* · Synagoge · Ursulinenkapel* · Sint-Vincentiuskapel** · Kapel Vincentiusvereniging* · Waalse kerk (+ NGKv Zuiderkruis) · Weeshuiskapel* · Wittevrouwenkapel**
Zuidwest:Sint-Antoniuskapel · Sint-Lambertuskapel · Observantenkloosterkapel** · Sint-Petrus-en-Pauluskerk · Kerk van Sint-Pieter beneden · Kerk van Sint-Pieter boven · Lourdesgrot Sint Pieter · Sint-Rochuskapel · Sint-Theresiakerk · Kapel Trichter College*
West:Ziekenhuiskapel Sint Annadal* · Sint-Annakerk · Sint-Christoforuskerk** · Christus' Hemelvaartkerk* · El Fath-moskee · Evangelische Gemeente · Heilig Hart van Jezuskerk · Kapel Kweekschool Immaculata* · Sint-Jozefkerk · Koninkrijkszaal · Sint-Lambertuskerk* · Onbevlekt Hart van Mariakerk* · Onze Lieve Vrouw van Goede Raadkerk* · San Salvatorkerk · Surp Karapetkerk · Tevhid-moskee · Vier Evangelistenkerk
Noordwest:Sint-Hubertuskerk* · Immanuëlkerk · Kapel Onze-Lieve-Vrouw van zeven Smarten
Noordoost:Sint-Corneliuskerk · Kloosterkapel van de Franciscanessen van Mariadal* · Sint-Martinuskerk
Oost:Antonius van Paduakerk (Nazareth)** · Antonius van Paduakerk (Scharn) · Sint-Guliëlmuskerk* · Heilige Familiekerk** · Johannes de Doperkerk · Koepelkerk · Lighthouse Christengemeente · Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdeskerk · Kloosterkapel Severen** · Sint-Walburgakerk
Zuidoost:Baptistengemeente · Beth-elkerk · Don Boscokerk* · Sint-Michaëlkerk · Sint-Monulfus en Gondulfuskerk · Kapel Opveld* · Sint-Petrus' Bandenkerk