Tongvaren-associatie

De tongvaren-associatie (Filici-Saginetum) is een associatie van het muurleeuwenbek-verbond, een plantengemeenschap van koele en vochtige stenige plaatsen gedomineerd door varens.

Tongvaren-associatie
Tongvaren-associatie met tongvaren
Tongvaren-associatie met tongvaren
Syntaxonomische indeling
Klasse:Asplenietea trichomanis (Muurvaren-klasse)
Orde:Tortulo-Cimbalarietalia
Verbond:Cymbalario-Asplenion (Muurleeuwenbek-verbond)
Associatie
Filici-Saginetum
Segal, 1969

Naamgeving, etymologie en coderingBewerken

De naam Filici-Saginetum is afgeleid van de wetenschappelijke namen van twee veel voorkomende soorten binnen de associatie, de kensoort tongvaren (Asplenium scolopendrium, vroeger Phyllitis scolopendrium) en de liggende vetmuur (Sagina procumbens).

KenmerkenBewerken

AlgemeenBewerken

Deze plantengemeenschap is kenmerkend voor vochtige, schaduwrijke, overwegend kalkrijke rotswanden en muren. In de Lage Landen vinden we ze vooral terug op gracht-, kade- en sluismuren, op oude dammen, in waterputten en op muren onder lekkende regenpijpen.

Het substraat is meestal zeer verweerd en nitraat- en fosfaatrijk. Een bodem is amper aanwezig. Meestal is de luchtvochtigheid hoog. De standplaatsen zijn bijna steeds naar het noorden gericht.

StructuurBewerken

Tongvaren-vegetaties worden gekenmerkt door een open tot dichte vegetatie met een bijna afwezigheid van de boom- en de struiklaag - enkel dwergvormen van zwarte els kunnen worden aangetroffen.

In de goed ontwikkelde kruidlaag zijn varens dominant, maar bloeiende planten zijn meer aanwezig dan bij de muurvaren-associatie. Tongvaren en muurvaren zijn het vaakst voorkomend en soms zelfs dominant. Ook de mannetjesvaren komt frequent voor, zij het in dwergvorm. De liggende vetmuur is de meest algemene bloemplant, naast straatgras.

Een moslaag is meestal aanwezig en soortenrijk, met voornamelijk bladmossen. Het gewoon muursterretje en het gewoon purpersteeltje zijn de meest gevonden soorten.

SoortensamenstellingBewerken

De associatie heeft in België en Nederland slechts twee kensoorten, de tongvaren en de rechte driehoeksvaren. De belangrijkste soorten zijn:

Boomlaag 
Geen soorten
Struiklaag 
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
O Zwarte els Alnus glutinosa Dwergstruik
Kruidlaag 
 
Tongvaren
 
Rechte driehoeksvaren
 
Liggende vetmuur
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
kA A Tongvaren Asplenium scolopendrium
kA O Rechte driehoeksvaren Gymnocarpium robertianum
kV O Zwartsteel Asplenium adiantum-nigrum
kO O Muurleeuwenbek Cymbalaria muralis
kK F Muurvaren Asplenium ruta-muraria
kK O Steenbreekvaren Asplenium trichomanes
kK O Blaasvaren Cystopteris fragilis
kK Z Gele helmbloem Pseudofumaria lutea
F Mannetjesvaren Dryopteris filix-mas
F Liggende vetmuur Sagina procumbens
F Straatgras Poa annua
O Wolfspoot Lycopus europaeus
dA O Smalle stekelvaren Dryopteris carthusiana t.o.v. muurvaren-associatie
O Wijfjesvaren Athyrium filix-femina
O Canadese fijnstraal Conyza canadensis
O Veldbeemdgras Poa pratensis
O Gewone paardenbloem Taraxacum officinale
O Gewone melkdistel Sonchus oleraceus
Moslaag 
 
Gewoon muursterretje
 
Gewoon purpersteeltje
Kensoort Diff.soort Abundantie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
kO A Gewoon muursterretje Tortula muralis
F Gewoon purpersteeltje Ceratodon purpureus
dA O Zilvermos Bryum argenteum t.o.v. muurvaren-associatie
O Zodeknikmos Bryum caespiticium
O Gewoon pluisdraadmos Amblystegium serpens
O Gedraaid knikmos Bryum capillare
O Gewoon dikkopmos Brachythecium rutabulum

Verspreiding en voorkomenBewerken

Het verspreidingsgebied van de tongvaren-associatie omvat de Atlantische provincie tot subcontinentaal Europa.

In Nederland komt deze associatie vooral voor in het westen van het land.