Hoofdmenu openen

De Stichting Stadskanaal Rail, bekend onder de naam Museumspoorlijn STAR, is op 26 juni 1992 opgericht met als doel het behoud van de historische spoorlijn VeendamStadskanaalMusselkanaal en het exploiteren van een toeristische spoorweg op dit traject. De naam is een knipoog naar de oude Groningsch-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens.

Stichting Stadskanaal Rail
(STAR)
STAR station te Stadskanaal
STAR station te Stadskanaal
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Hoofdvestiging Stadskanaal
Actief 1994-heden
Website www.stadskanaalrail.nl
Beheer
Trajecten Veendam – Stadskanaal
Stadskanaal – Musselkanaal
Trajectlengte 26 km
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Stichting Stadskanaal Rail
Veendam - Musselkanaal-Valthermond
STR << richting Zuidbroek
BS2+lBS2+r
STRSTR
ABZg+lxABZgr
BHFexSTR 14,8 Veendam
STRexKDSTe << voormalig depot
BS2lBS2c3
STR+GRZq grens ProRail / STAR
hKRZWae Brug over de Ommelanderwijk
BHF 12,5 Wildervank
BRÜCKE2 Viaduct in de helling
HST 8,8 Bareveld
BRÜCKE1 N385 vernieuwde brug over de weg
hKRZWae Brug over het Stadskanaal
hSTRae N33
BRÜCKE2 Brug met overweg aan beide kanten
eHST 3,2 Stadskanaal Pekelderweg voorheen Boerveenschemond
BRÜCKE2 Brug over de gedempte Boerveenschemond
exSTR+rSTRBSicon .svg naar Emmen - Zwolle en naar Assen opgebroken
exBUEBUEBSicon .svg N378
exhKRZWaehKRZWaeBSicon .svg Brug Gasselternijveensemond (vast)
xABZg+lABZgrKDSTa << spoorhaven
DSTABZg+lSTRr << depot en werkplaats
STRBHFBSicon .svg 0,0 Stadskanaal
STRSTRKDSTa << rijtuigloods en museum
BSicon STRl.svg
STRl +
BSicon ABZgl.svg
ABZgl + ABZg+r
BSicon ABZg+r.svg
ABZg+r +
BSicon .svgABZg+lABZgr
BSicon .svgSTRKDSTe << draaischijf
hKRZWae Brug over de Drouwenermond (vast)
eHST 1,5 Stadskanaal Oost
BUE N374
BSicon .svgSTRexKDSTa Philips Stadskanaal
BSicon .svgeBHFexSTR 3,5 Nieuw Buinen
BSicon .svgeABZg+lexSTRr
eHST 6,3 Eerste Exloërmond
BRÜCKE2 Brug over de gedempte 2e Exloërmond (vast)
BHF 8,9 Musselkanaal voorheen Musselkanaal-Valthermond
BSicon .svgeABZglexSTR+r
BSicon .svgENDExeexKDSTe ex Havenspoor
exhKRZWae Brug bij IJzeren Klap (vast, zonder rails)
exENDEe

GeschiedenisBewerken

 
Stationsgebouw van Veendam, gebouwd in 1910 door de NOLS.
 
Museumspoorlijn STAR in 2001, met locomotieven 'Emma' en 'Anna' te Stadskanaal.
 
Opening van personenvervoer op het Station Veendam en de spoorlijn Zuidbroek – Veendam.
 
Loc 52 8060 vertrekt van Stadskanaal naar Veendam.
 
Loc NS 204 met goederentrein te Stadskanaal.
 
Gastoptreden van loc NS 162 / WD 70033 te Musselkanaal.
 
Gastoptreden van loc 7742 van de SHM te Musselkanaal.
 
Gastoptreden van loc 2454 van de BSH te Wildervank.
 
Vervoerbewijs STAR, enkele reis voor volwassenen.

Het baanvak tussen de Groningse plaatsen Stadskanaal en Veendam is in 1910 aangelegd door de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) en het baanvak tussen Stadskanaal en Musselkanaal in 1924 door de oorspronkelijke STAR, de Groningsch-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens. Sinds 1938 was de gehele spoorlijn van de Nederlandse Spoorwegen, het goederenverkeer werd gestaakt in 1990.

Het had niet veel gescheeld of er was nooit een museumspoorlijn op de Drents / Groningse grens geweest. Als in 1991 niet een aantal fanatiekelingen onder leiding van Theo Euverman aan de bel hadden getrokken, hadden de Nederlandse Spoorwegen de lijn Veendam – Stadskanaal – Nieuw Buinen – Musselkanaal opgebroken.[1]

In 1994 werd het eerste rijvaardige materieel verworven vanuit Zuid-Duitsland. De eerste ritten van de STAR vonden plaats op 18 en 19 juni 1994. De beide stoomlocomotieven waren toen echter nog niet uit Duitsland overgebracht en daarom reed stoomloc 4 van de Museum Buurtspoorweg deze trein. Vanaf het rijseizoen 1995 reden de treinen met eigen locs op de trajecten Veendam – Stadskanaal en Stadskanaal – Musselkanaal.

Van de oude stationsgebouwen was veel gesloopt, waaronder het station Stadskanaal. De STAR bouwde een nieuw stationsgebouw in retro-stijl. Dit werd geopend in 1997. Alleen het oorspronkelijke stationsgebouw van Veendam uit 1910 is bewaard gebleven.

Op 6 januari 2003 werd de STAR eigenaar van de spoorlijn Veendam – Stadskanaal – Musselkanaal. De aankoop, met een totale oppervlakte van bijna 56 hectare, omvat de gehele spoorlijn van de brug over de Ommelanderwijk te Veendam tot en met de brug over de Valthermond te Musselkanaal. Ook grond rond de emplacementen bij de (voormalige) stations langs de spoorlijn zijn hiermee overgedragen.[2]

In 2005 werd het nog bestaande stationsgebouw te Veendam gekocht. Al eerder kon dit gebouw gebruikt en gerestaureerd worden.

Op 18 januari 2008 onthulde gedeputeerde Hans Gerritsen van de provincie Groningen de laatste steen van de nieuwe rijtuigenloods, annex museum.

Koninklijke erkenningBewerken

Als in 2002 koningin Beatrix tijdens een officieel bezoek een stoomtreinrit komt maken is dat voor de STAR het bewijs van wat vele bezoekers al jaren weten: de STAR is uitgegroeid tot een erkende museumorganisatie. Behalve "gewone" stoomtreinritten zijn er jaarlijks een aantal evenementen en wordt de expertise van de STAR-medewerkers ook bij andere railmusea ingezet. Ondertussen gaat het restaureren van stoomlocomotieven gewoon door.

BrandBewerken

Op 27 augustus 2009 brak brand uit in de werkplaats van de STAR in Stadskanaal, hoogstwaarschijnlijk aangestoken.[3] In het gebouw waren aanwezig de stoomlocomotieven TE-5933, 52 8060, 'Britta' en de diesellocomotieven 609, V53 019, locomotor 320, alsmede twee rijtuigen. De loods en het materieel liepen flinke schade op. Van de stoomlocomotieven TE-5933 en 52 8060 waren de machinistenhuizen volledig uitgebrand en het herstel kostte veel tijd. Mede hierom werd de actie: "Help de S•T•A•R aan stoom" opgezet. De TE-5933 is in het voorjaar van 2010 weer in gebruik genomen. Loc 52 8060 werd daarna hersteld en kwam gereed in 2015. De locs V53 019 en 320 konden kort na de brand weer dienst doen.[4][5] Ook de schade aan de werkplaatsloods is inmiddels hersteld.

Nieuw-Buinen – Musselkanaal-ValthermondBewerken

De stoomtreinen van de STAR reden in oktober 2018 voor het laatst tussen Nieuw-Buinen en Musselkanaal. Door de slechte toestand van de spoorbaan bij Nieuw-Buinen kan de STAR de veiligheid niet langer garanderen.[6] Er wordt onderzocht of er hier in de toekomst met spoorfietsen kan worden gereden, en ook de mogelijkheden om het baanvak weer tot Musselkanaal- Valthermond te gaan berijden worden onderzocht, in ieder geval is duidelijk dat hier grote investeringen in tijd, materiaal en geld voor nodig zijn.

Plan voor treindienst Groningen – StadskanaalBewerken

Het op langere termijn verder doortrekken van de treindienst Groningen – Veendam naar Stadskanaal is door de provincie Groningen in 2015 en 2016 nader onderzocht. Gebruik van de bestaande spoorlijn leek moeilijk haalbaar, mede omdat het spoor inmiddels eigendom van de STAR is, en de belangen van STAR niet steeds op één lijn liggen met die van de provincie.[7] Bij spoorbeheerder ProRail (die geen eigenaar is van de spoorlijn) heeft een dergelijk project geen prioriteit.[8] Over nog verdere verlenging naar Emmen (wat een rechtstreekse verbinding van Groningen met Twente mogelijk zou maken) wordt ook gespeculeerd. Een haalbaarheidsonderzoek gaf aan dat er aanknopingspunten waren voor vervolgonderzoek.[9] Een meerderheid in Provinciale Staten van Drenthe zag in 2017 echter meer in het verbeteren van de N34 dan het aanleggen van nieuw spoor.[10]

In maart 2019 werd een akkoord gesloten tussen ProRail, STAR, het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Arriva om in 2025 een treinverbinding te starten tussen Groningen en Stadskanaal. Er worden 1.900 dagelijkse reizigers verwacht. De STAR ontvangt een bedrag van 1,5 miljoen euro voor de spoorlijn Veendam – Stadskanaal en de grond eromheen, en kan dan op zondagen met museumtreinen blijven rijden tussen de reguliere treinen door. Hierbij zal de spoorlijn 'om en om' gebruikt worden door de dieseltreinen van Arriva en de stoomtreinen van STAR. De betrokken provincies willen de mogelijkheden onderzoeken voor een nieuw aan te leggen spoortraject van Stadskanaal verder naar Emmen.[11][12]

Naar Gieten?Bewerken

In 2019 presenteerde de STAR plannen om van Stadskanaal naar Gieten te gaan rijden. Dit om een aantrekkelijke nieuwe toeristische verbinding met de Hondsrug in Drenthe te realliseren. De vroegere spoorlijn Stadskanaal – Gasselternijveen – Gieten, onderdeel van de (vroegere) spoorlijnen Zwolle – Stadskanaal en Gasselternijveen – Assen van de vroegere Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij zou dan herlegd moeten worden over een lengte van 13,3 kilometer. Het baanlichaam van de in 1972 gesloten en in 1977 opgebroken spoorlijn is nog vrijwel volledig aanwezig. De kosten van heraanleg worden begroot op 7 miljoen euro. Er wordt nog gezocht naar geld.[13][14]

TrajectbeschrijvingBewerken

  • KM 14,8
    Het Station Veendam heeft één perronspoor, de STAR maakt gebruik het emplacement van spoorbeheerder ProRail.
    • De voormalige loods van Jonker tegenover het STAR station werd tot december 2010 gebruikt voor het stallen van overtollig spoorwegmaterieel. Deze loods is inmiddels ingericht als overdekt busstation en werd op 16 september 2011 in gebruik genomen.
  • KM 12,5
    Het Station Wildervank heeft een emplacement met een kopspoor en een omloopspoor. Er is geen stationsgebouw meer aanwezig.
  • KM 8,8
    De Halte Bareveld heeft een kopspoor.
  • KM 3,2
    Het voormalige Station Stadskanaal Pekelderweg heeft een emplacement met een passeerspoor. Hier is geen perron aanwezig.
  • KM 0,0
    Het Station Stadskanaal heeft vier perronsporen en uitgebreid emplacement.
  • KM 1,5
    De voormalige Stopplaats Stadskanaal Oost, gelegen bij het centrum van Stadskanaal, heeft geen emplacement. Hier is ook geen perron aanwezig.
  • KM 3,5
    Het voormalige Station Nieuw Buinen heeft een emplacement met een kopspoor en een omloopspoor. Hier is sinds 2018 een perron aanwezig.
  • KM 6,3
    De voormalige Halte Eerste Exloërmond heeft een emplacement met een kopspoor. Hier is geen perron aanwezig.
  • KM 8,9
    Het Station Musselkanaal- Valthermond heeft een perronspoor en een emplacement met een kopspoor en een omloopspoor. Aan het einde van de spoorlijn is een kopspoor.

STARwagonBewerken

 
De STARwagon op het omloopspoor van de voormalige halte Halte Stadskanaal Pekelderweg.

In 2002 werd door Atelier Van Lieshout een goederenwagon, de STARwagon, ingericht als verblijfsruimte met onder meer een werkruimte en een badruimte. Dit kunstobject werd gerealiseerd in opdracht van de herinrichtingscommissie Oost-Groningen en Gronings-Drentse Veenkoloniën. De STARwagon staat opgesteld bij het station Stadskanaal.[15]

MaterieelBewerken

Museumspoorlijn STAR heeft sinds de oprichting een omvangrijke collectie locomotieven, rijtuigen en goederenwagens opgebouwd. In totaal telt de collectie circa 100 objecten.[16]

De collectie bevat een aantal Nederlandse historische diesellocomotieven, die vroeger bij de Nederlandse Spoorwegen reden. Enkele hiervan zijn of worden teruggebracht in de oorspronkelijke toestand. Ook een aantal stoomlocomotieven, waaronder de TE-5933 (52 5933) in Russische uitvoering en de 52 8060, zijn in zo origineel mogelijke uitvoering gerestaureerd. In de collectie rijtuigen en goederenwagens is er een vaste stam tweeassers en is een serie goederenwagens in historische kleuren geschilderd.

Op 25 september 2012 werd de dieselelektrische loc NS 2278 aan de collectie toegevoegd. Na groot onderhoud en herstel van defecten werd deze op 9 mei 2013 in gebruik genomen.

Op 3 augustus 2017 arriveerde in Stadskanaal de van de Stoom Stichting Nederland in Rotterdam afkomstige vuurloze locomotief 6326, gebouwd in 1913 door Orenstein & Koppel, en oorspronkelijk afkomstig van VOF, Zwijndrecht. Bij de STAR krijgt de bedrijfsvaardige loc (de keuringscertificaten zijn geldig t/m eind 2020) een nieuwe bestemming.[17][18]

MaterieeloverzichtBewerken

Tractievoertuigen[19]Bewerken

Nummer en Tractie Maatschappij Bouwjaar (fabriek) Status Afbeelding
Locomotieven
6326 – Vuurloze locomotief VOF, Zwijndrecht 1913 (Orenstein & Koppel) Rijvaardig  
Loc 1611 – Stoom Göteborg - Borås Järnväg (GBJ) 1917 'Britta' (Vagn & Maskinfabriken Falun) In revisie
Loc 50 3645 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1942 (Deutsche Waffen- und Munitionsfabrik (DWM), Posen) Revisie gepland
Loc 52 8060 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1943 (Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal) Rijvaardig  
Loc 52 8082 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1943 (Oberschlesische Lokomotivwerke AG, Kattowitz) In revisie
Loc TE-5933 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1943 (Berliner Maschinenbau-Actien-Gesellschaft BMAG) Revisie gepland  
Loc 11 'Rudolf' – Dieselhydraulisch AkzoNobel 1970 (English Electric) Gesloopt in 2017.  
Loc DL12 – Dieselhydraulisch Wittlager Kreisbahn 1955 (MaK, Kiel) Rijvaardig  
Loc 14 – Dieselhydraulisch Westfälische Almetalbahn 1955 (MaK, Kiel) In revisie  
Loc V53 019 – Dieselhydraulisch Bremer Stahlwerke 1962 (Klöckner-Humboldt-Deutz AG (KHD), Köln) Revisie gepland  
Loc Kbf 5057 /
BE D 10 – Dieselhydraulisch 'Kof'
Bentheimer Eisenbahn 1943 (Klöckner-Humboldt-Deutz AG (KHD), Köln) Niet rijvaardig  
Loc 204 – Dieselelektrisch NS 1934 (Werkspoor, Amsterdam) Rijvaardig  
Loc 249 – Dieselelektrisch NS 1935 (Werkspoor, Amsterdam) Rijvaardig  
Loc 353 – Dieselelektrisch NS 1950 (Werkspoor, Amsterdam) Niet rijvaardig  
Loc 609 – Dieselelektrisch NS 1955 (The English Electric Company Ltd (EEC)) In revisie
Loc 2278 – Dieselelektrisch NS 1957 (Allan Rotterdam) Rijvaardig  
Loc 3 – Elektrisch PEN 1942 (Werkspoor, Amsterdam) Niet rijvaardig
Rijtuigen
Rijtuig B 111 Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) 1913 (onderstel) (Staudinger Waggonfabrik, Borenwald (Studénka, CZ)) Rijvaardig
Rijtuig B 112 Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) 1914 (onderstel) (Staudinger Waggonfabrik, Borenwald (Studénka, CZ)) Rijvaardig
Rijtuig BD 113 Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) 1925 (onderstel) (Simmeringer Maschinen- und Waggonbau AG, Wien) Rijvaardig  
Rijtuig C 115 Deutsche Bundesbahn (DB) 1928 Rijvaardig
Rijtuig A 116 Deutsche Bundesbahn (DB) 1929 (Waggon- und Maschinenbau AG, Görlitz) Niet rijvaardig
Rijtuig BC 117 Deutsche Reichsbahn (DR) 1929 (Waggonfabrik Uerdingen) Rijvaardig  
Rijtuig C 120 / 91 626 Au Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1905 (Maschinenfabrik Esslingen) Rijvaardig
Rijtuig C 121 / 92 457 Kar Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1905 (Waggonfabrik Fuchs, Heidelberg) Rijvaardig
Rijtuig C 122 / 92 663 Mz Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1906 (Maschinenfabrik Esslingen) Rijvaardig
Rijtuig C 123 / 95 042 Stg Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1914 (Maschinenfabrik Esslingen) Rijvaardig
Rijtuig WR 136 / 94 383 Ffm Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1912 (Badische Waggonfabrik, Rastatt) Rijvaardig
Rijtuig WR 131 Deutsche Bundesbahn (DB) 1954 (Rathgeber, München) In revisie
Rijtuig WR 132 Royal Corps of Transport (RCT) 1965 (Deutsche Waggon und Maschinenfabriken, Berlin) Revisie gepland  
Rijtuig B 143 NMBS 1934 (SA Compagnie Centrale de Construction de Haine-Saint-Pierre), ex-NMBS 50 88 202 6 470 - 5, ex-32070- Niet rijvaardig
Rijtuig BD 144 NMBS 1934 (Ateliers de Godarville), ex-NMBS 50 88 822 6 4 241 - 7, ex-39013 Niet rijvaardig
Rijtuig WG 151 Deutsche Bundespost (DBP) 1966 (Gebr. Credé & Co GmbH, Kassel) Rijvaardig
Bagagewagen D 101 Deutsche Bundesbahn (DB) Niet rijvaardig  
Verblijfswagen D 281 Deutsche Reichsbahn (DR) 1928 (Hannoversche Waggonfabrik AG (HAWA), Hannover) Niet rijvaardig
Bagagerijtuig D 285 NS 1932 (Beijnes, Haarlem); ex-NS DIV 6065 Rijvaardig  

Voorts nog 63 goederenwagens.[19]

LiteratuurBewerken

  • Anneke Huyser: Van NOLS tot S•T•A•R - Uitgegeven door Stichting Stadskanaal Rail en Uitgeverij De Wijze Kater 2002. ISBN 90-5111-002-2

Zie ookBewerken

Foto'sBewerken

ReferentiesBewerken

  1. 25 jaar STAR: van treintje rijden tot erkend museumbedrijf; www.rtvdrenthe.nl; 14 september 2017
  2. Grond overgedragen door NS Vastgoed, Museumspoorlijn S•T•A•R eigenaar van spoorlijn Veendam – Stadskanaal – Musselkanaal.
  3. Brand STAR hoogstwaarschijnlijk aangestoken RTV Noord; 1 september 2009
  4. Brand in spoormuseum Stadskanaal, www.nos.nl; 27 augustus 2009.
  5. Brand minder verwoestend dan gedacht[dode link], www.rtvnoord.nl; 28 augustus 2009.
  6. Museumspoorlijn STAR stopt met lijn Stadskanaal - Musselkanaal: "Vooropgesteld, nu is het nog veilig genoeg, maar we nemen met dit besluit het zekere voor het onzekere", zegt bestuurslid Anne de Vries. "We zitten dan binnen onze veiligheidsmarges en dat willen we niet. De baan is daar anders. Tot aan Nieuw-Buinen heeft de baan een prima ondergrond, vanaf dat punt liggen de bielzen veel meer in het zand.", www.rtvdrenthe.nl; 8 oktober 2018
  7. Wordt Drenthe het alternatief voor museumspoorlijn STAR?, RTV Drenthe, 29 mei 2017
  8. Spoorlijn naar Stadskanaal lijkt verder weg dan ooit, Dagblad van het Noorden, 19 juli 2017
  9. V. de Heus, Haalbaarheidsonderzoek spoorlijn Musselkanaal - Emmen, masterscriptie Universiteit Twente, 1 juli 2016
  10. Provincie Drenthe zet in op N34 en niet op trein Emmen – Groningen, RTV Drenthe, 6 september 2017
  11. Vanaf 2025 ook treinen langs Stadskanaal, NOS Nieuws, 13 maart 2019.
  12. Per spoor van Groningen naar Stadskanaal, www.stadskanaalrail.nl]
  13. STAR zoekt geld voor spoor Stadskanaal-Gieten, www.ad.nl; 5 juli 2019
  14. STAR wil museumspoorlijn doortrekken naar Gieten, www.spoorpro.nl; 12 juli 2019
  15. STARwagon op de STAR-website informatie over de STARwagon
  16. Materieellijst van de Stichting Stadskanaal Rail (Museumspoorlijn STAR) Materieellijst van Museumspoorlijn STAR
  17. 'Vuurloze' stoomlocomotief heeft nieuw 'thuis' in Stadskanaal, www.stadskanaalrail.nl; 3 augustus 2017
  18. Loc 6326 van Museumspoorlijn STAR, www.nmld.locaalspoor.nl
  19. a b NMLD

Externe linksBewerken