Hoofdmenu openen

Station Haarlem

bouwwerk in Haarlem

Station Haarlem is het belangrijkste spoorwegstation van Haarlem, gelegen aan de spoorlijn Amsterdam - Rotterdam (de Oude Lijn), de spoorlijn Haarlem - Uitgeest en de spoorlijn Haarlem - Zandvoort.

    Haarlem   
Station Haarlem Hoofdgebouw.jpg
Plaats Haarlem
Afkorting Hlm
Opening 15 september 1908
Perrons 3
Perronsporen 6 (waaronder 2 zaksporen west)
(Sporenschema)
Spoorlijn(en) Oude Lijn
Noord-Hollandsche lijn
Haarlem - Zandvoort
Vervoerders
- Treinvervoerder NS
- Busvervoerder Arriva
Connexxion
Reizigers 39.822 (2016)[1] per dag
Coördinaten 52° 23′ NB, 4° 38′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Haarlem (Randstad (gebied))
Station Haarlem
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Inhoud

GeschiedenisBewerken

Het eerste station Haarlem werd geopend op 20 september 1839, als een van de drie stations van de spoorlijn Amsterdam – Haarlem, de eerste spoorlijn van de HIJSM en tevens de eerste Nederlandse spoorweg (AmsterdamHalfwegHaarlem), nu deel van de Oude Lijn.

In Haarlem kwam het eerste station juist buiten de Amsterdamse Poort te liggen. Op deze plaats bevindt zich sinds 1844 het terrein van de Hoofdwerkplaats Haarlem van Treinmodernisering NS

 
Gevel van het hoofdgebouw van het oude station uit 1842.

In 1842 werd het tijdelijke station even buiten de Amsterdamse Poort vervangen door een station op de definitieve locatie aan de noordkant van de binnenstad. Toen kwam ook de overbrugging van het Spaarne in gebruik. Het is een van de weinige 19e-eeuwse stations in Nederland die binnen een 17e-eeuwse omwalling werden gelegd.

In hetzelfde jaar werd de spoorlijn verlengd van Haarlem naar Leiden. Aanvankelijk was de spoorlijn uitgevoerd in breedspoor, met een spoorwijdte van 1945 mm. In 1865 werd het spoor versmald tot normaalspoor (1435 mm). In 1867 kwam de spoorlijn Haarlem - Uitgeest in gebruik. In 1881 kwam de spoorlijn Haarlem - Zandvoort er bij. De tegenover het station gelegen fabriek van Beijnes kreeg in 1891 een spooraansluiting, die in 1952 is vervallen. In 1912 werd station Haarlem aangesloten op de Haarlemmermeerspoorlijnen. Tegelijkertijd kreeg Haarlem een tweede station erbij, station Rijksstraatweg aan de Haarlemmermeerspoorlijnen, dat gesloten werd in 1936. Niet ver daarvandaan werd in 1998 station Haarlem Spaarnwoude geopend.

StationsgebouwBewerken

Het oorspronkelijke stationsgebouw werd in 1906-1908 vervangen door een nieuw gebouw van D.A.N. Margadant aan de nu hooggelegen spoorlijn. Kenmerkend zijn de twee verschillende in- en uitgangsgebouwen en de situering van de wachtkamers en restauratie op het eilandperron. Het is het enige station in Nederland in de Art Nouveau of Jugendstil-stijl, en een van de markantste gebouwen in de stad Haarlem. In het gebouw zijn vele tegeltableaus aangebracht (zie afbeelding).

Een van de weinige grote veranderingen sinds de bouw van het stationsgebouw is de aanleg van het derde perron langs spoor 8 in 1953, waarvan de architectuur contrasteert met de rest van het gebouw.

Het station is meerdere keren gebruikt voor filmopnamen, zoals voor Als twee druppels water van Fons Rademakers in 1963, voor Het meisje met het rode haar van Ben Verbong (1981), voor Zwartboek van Paul Verhoeven in 2005 en voor de Amerikaanse actiefilm Ocean's Twelve van Steven Soderbergh in 2004, waarin het Haarlemse perron station Amsterdam Centraal moest voorstellen.

In de gebouwen op het grote middenperron bevonden zich, naast dienstruimten, ook wachtzalen en andere reizigersfaciliteiten, waaronder twee zalen voor de stationsrestauratie. Een van deze gebouwen is sinds 2011 in gebruik als een kleine bibliotheek met wachtruimte en koffieautomaat.

Op 15 september 2008 was er een groot feest ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het huidige stationsgebouw van Haarlem.

SpoorlijnenBewerken

In 1912 kwam de spoorlijn Aalsmeer - Haarlem in gebruik, onderdeel van de Haarlemmermeerspoorlijnen. Hiervoor werd de brug over het Spaarne van een derde spoor voorzien. Sinds de opheffing van de lijn naar Hoofddorp in 1936 is dit spoor in gebruik gebleven als verbinding met de Hoofdwerkplaats Haarlem.

De sporen in station Haarlem werden in 1927 geëlektrificeerd als onderdeel van de elektrificatie van de Oude Lijn. Ook de lijn naar IJmuiden werd toen elektrisch. De lijn naar Zandvoort werd in 1935 geëlektrificeerd. Het locomotievendepot werd datzelfde jaar opgeheven.

Tot 1986 was Haarlem een belangrijk station in Nederland. Sinds de opening van de westtak van de Schiphollijn reden echter de meeste doorgaande treinen naar Rotterdam, Zeeland en België via Station Schiphol Airport.

Lange tijd stopte aan het derde perron (spoor 8) de intercity uit Limburg naar Zandvoort. Vanaf 1996 was dit het aankomst- en vertrekspoor voor de Intercity's naar Heerlen en Maastricht, maar sinds december 2006 stopt de trein van Amsterdam naar Zandvoort op dit spoor en sinds december 2011 ook die naar Uitgeest. De Intercity's van de Oude Lijn stoppen nu in beide richtingen aan het grote middenperron (sporen 3 en 6).

Sinds de invoering van de dienstregeling 2012 rijden doorgaande Intercitytreinen Amsterdam - Den Haag - Rotterdam - Zeeland weer de oude route (van voor 1986) over Haarlem, onder meer om ruimte te maken voor Fyra-treinen op het traject Amsterdam Centraal - Schiphol. Ook de treinen Haarlem - Alkmaar hebben nu de benaming Intercity maar rijden alleen in de spits in één richting, zodat het aantal Intercity's in dit spoorwegknooppunt sterk is gestegen. In de dienstregeling van 2018 rijden in de ochtendspits 6 treinen naar Haarlem en in de middagspits 6 treinen van Haarlem.

Voor de splitsing van de lijnen naar Uitgeest, Zandvoort en Leiden is er een klein opstelterrein waar ongebruikt materieel staat. Tevens staat op dit opstelterrein ook een spoor waar museum-materieel wordt opgeknapt

TreinenBewerken

Treinseries die het station aandoen:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
2100 Intercity Amsterdam CentraalHaarlemLeiden CentraalDen Haag Centraal Rijdt niet na 22:00 uur. Vormt tussen Den Haag Centraal en Leiden Centraal een kwartierdienst met series 700/1800. Vormt tussen Leiden Centraal en Amsterdam Centraal een kwartierdienst met serie 2200.
2200 Intercity Amsterdam CentraalAmsterdam SloterdijkHaarlemLeiden CentraalDen Haag HSDelftRotterdam CentraalDordrechtRoosendaalVlissingen Vormt tussen Amsterdam Centraal en Leiden Centraal een kwartierdienst met serie 2100. Vormt tussen Leiden Centraal en Dordrecht een kwartierdienst met serie 2400. In de spits vanaf/tot Roosendaal gecombineerd met serie 12200.
3400 Intercity HaarlemBeverwijkAlkmaar Rijdt alleen in de spits. In de ochtendspits alleen richting Haarlem, in de middagspits alleen richting Alkmaar.
4800 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemAlkmaarHoorn
5400 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemZandvoort aan Zee
15400 Sprinter HaarlemZandvoort aan Zee Extra strandtrein, rijdt alleen in de zomerperiode.
6300 Sprinter Den Haag Centraal Leiden CentraalHeemstede-AerdenhoutHaarlem Rijdt na 20:00 uur en in het weekend tussen Leiden Centraal en Haarlem.
22200 Intercity Amsterdam CentraalAmsterdam SloterdijkHaarlem Nachtnet. Rijdt alleen in de nachten van vrijdag op zaterdag en zaterdag op zondag.

BussenBewerken

Dit station beschikt over een groot aantal buslijnen, hieronder een overzicht. Connexxion beheert de concessies Haarlem/IJmond en Amstelland-Meerlanden, Arriva beheert de concessie Zuid-Holland Noord.

Concessiegebied Lijn Route Bijzonderheden
Stadsdienst
Haarlem/IJmond 2 Haarlem, Spaarnwoude St. Zuid - Zuiderpolder - Slachthuisbuurt - Centrum - Haarlem, Station - Kleverpark - Sinnevelt - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord
Haarlem/IJmond 3 Haarlem, Schalkwijk Centrum - Kennemer Gasthuis Zuid - Centrum - Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord - Velserbroek - Driehuis - IJmuiden, Rotonde Stadspark, IJmuiden Zeewijk
Haarlem/IJmond 8 Haarlem, Station - NOVA College - Hogeschool INHOLLAND - Haarlem, Station Schoolbus
Haarlem/IJmond 15 Haarlem, Station - Centrum - (Waarderpolder - )Haarlem Station Spaarnwoude St. Noord Niet in het weekend; 's ochtends via Waarderpolder
Streekdienst
Haarlem/IJmond 14 Station Hillegom - Vogelenzang - Bennebroek - Heemstede, Station - Ramplaankwartier - Centrum - Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord - Spaarndam, Westhoff - Haarlemmerliede, Buitenhuizen veerpont
Zuid-Holland Noord 50 Leiden, Centraal Station - Oegstgeest - Warmond - Sassenheim, Station - Lisse - Hillegom - Bennebroek - Heemstede - Haarlem, Station
Haarlem/IJmond 73 Haarlem, Schalkwijk Centrum - Centrum - Haarlem, Station - Velserbroek - Beverwijk, Station - Heemskerk - Uitgeest, Station
Haarlem/IJmond 81 Zandvoort, Busstation - Zandvoort, Station - Bloemendaal aan Zee - Overveen - Haarlem, Station
Haarlem/IJmond 84 Zandvoort, Station - Bloemendaal aan Zee - Overveen - Haarlem, Station Zomerbus, rijdt alleen bij een voorspelde temperatuur van ≥ 25°C en op andere drukke dagen in Bloemendaal
Amstelland-Meerlanden 255 Haarlem, Station - Amsterdam Bijlmer-Arena Spitslijn in beide richtingen
Haarlem/IJmond 567 Haarlem, Station - Cruquius Paswerk Spitslijn, in de ochtend richting Cruquius en in de middag naar Haarlem
Haarlem/IJmond N80 Amsterdam, Marnixstraat → Halfweg → Haarlem, Spaarnwoude Station - Haarlem, Station → Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord → Velserbroek → Driehuis → IJmuiden, Dennekoplaan Nachtbus, rijdt alleen op vrijdag- en zaterdagnacht
R-net
Amstelland-Meerlanden 300 (IJmuiden - Haarlem-Noord -) Haarlem, Station - Schalkwijk - Vijfhuizen - Hoofddorp, Spaarne Gasthuis - Station Hoofddorp - Schiphol - Amstelveen - Ouderkerk a/d Amstel - Station Amsterdam Bijlmer ArenA 's Nachts als N30 van/naar IJmuiden
N30
Amstelland-Meerlanden 340 Haarlem, Station - Heemstede - Hoofddorp, Spaarne Gasthuis - Hoofddorp Centrum - Hoofddorp, Station - Schiphol-Rijk - Aalsmeer - Uithoorn, Busstation (- Mijdrecht, Centrum)
Amstelland-Meerlanden 346 Haarlem, Station - Amsterdam, Station Zuid Wordt gereden door TCR i.o.v. Connexxion
Amstelland-Meerlanden 356 Haarlem, Station - Amstelveen, Busstation - Ouderkerk a/d Amstel - Amsterdam-ZO, Bijlmer ArenA
Haarlem/IJmond 385 Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/Spraane Gasth. Noord - Santpoort - Driehuis - IJmuiden, Dennekoplaan - IJmuiden, IJmuiden aan Zee

LiteratuurBewerken

  • Klaas van Giffen: Station Haarlem. Hollandsche sporen door Haarlem en omstreken. Spaar en Hout, Haarlem, 2006. ISBN 978-90-8683-004-6
  • H. Romers: Spoorwegarchitectuur Nederland 1841-1938, pp. 17–18, 142-143, 224-231. Walburg Pers, Zutphen, 1981. ISBN 90-6011-366-7

Externe linksBewerken