Hoofdmenu openen

Spoorlijn Nijmegen - Kleef

spoorlijn in Nederland

De Spoorlijn Nijmegen – Kleve was de eerste spoorverbinding met Nijmegen. De spoorlijn, die op 8 augustus 1865 werd geopend, verbond Nijmegen via Groesbeek en Kranenburg met de Duitse stad Kleef. Vanuit Kleef kan verder worden doorgereisd in Duitsland. Het Duitse deel was als spoorlijn 2610 onder beheer van DB Netze.

Spoorlijn Nijmegen - Kleve
Spoorlijn Nijmegen - Kleef op de kaart
Totale lengte29,7 km
Spoorwijdtenormaalspoor 1435 mm
Aangelegd doorNSM (nl) / REG (de)
Geopend9 augustus 1865
Gesloten2 juni 1991
Huidige status
Nijmegen - Groesbeek: opgebroken
Groesbeek - Kleve: buiten gebruik
Geëlektrificeerdnee
Aantal sporen2
Traject
STRBSicon .svg lijn van Arnhem
v-SHI2grBSicon .svguexdSTR tramlijn van Neerbosch, tramlijn van Wamel opg.
edABZg+rvSHI2gl-uexv-STR stamlijn Nijmegen opgebroken
dDSTvBHFuexdKHSTauexdHST 15,0 Nijmegen
v-SHI2g+rdSTRuexvSTR-ABZgl tramlijnen naar Beek & Berg en Dal opgebroken
dvÜSTuexvSTR
dvSTRr-STRuexvSTR lijn naar Tilburg
KBSTaqdABZgruexvSTR opstelterrein
dxv-SHI2gruexvSTR
demdKRZuexmdKRZuuexdKRZuexdSTRr tramlijn naar St Anna opgebroken
demdKRZuexmdKRZuuexdSTRrd tramlijn naar Venlo opgebroken
vBHF-exSTRd Nijmegen Heyendaal
vSTR-exBHFd 10,1 't Heilig Land
veABZg+r-exABZg+rd 9,8 militaire lijn van Nijmegen West opgebroken
vSTRr-exSTRd 7,0 lijn naar Venlo
exBHF 3,0 Groesbeek
xZOLL
0,0
131,1
staatsgrens Nederland - Duitsland
exBHF 129,3 Kranenburg
exHST 128,1 Frasselt
exHST 125,1 Nütterden
exHST 122,3 Donsbrüggen
exHST 120,4 Cleve Tiergarten
exWBRÜCKE1 Spoykanaal
exABZg+l DB 2516 van Spyck opgebroken
dexvSHI2gl-
dvKBHFxa-exBHF 118,4 Kleef
dxvÜSTx DB 2330 naar Rheinhausen opgebroken
STR DB 2610 naar Köln Hbf
Foto uit 1890 van het monument ter ere van de totstandkoming van de spoorlijn
Detail van een spoorwegkaart uit 1904, met daarop de spoorlijn Nijmegen – Kleef

De lijn is op 2 juni 1991 gesloten, maar is sinds 27 april 2008 deels in gebruik als toeristische attractie met draisines (spoorfietsen).

HistorieBewerken

Nadat in de tweede helft van de 19e eeuw steeds meer steden op het spoorwegnet werden aangesloten, wilde ook Nijmegen een spoorverbinding. Aangezien Nijmegen nog steeds de status van vestingstad had en wegens een politieke beslissing, kwam deze verbinding er niet. De Nijmeegse burgerij begon in 1860 een lobby (Nijmeegsch Spoorwegcomité) en richtte in 1863 de Nijmeegsche Spoorwegmaatschappij (NSM) op. Dit resulteerde in de opening van de spoorlijn Nijmegen – Kleef in 1865, waardoor Nijmegen eerder op het Duitse spoorwegnet werd aangesloten dan op het Nederlandse net.

 

Het Spoorwegmonument dat ter ere van de totstandkoming van de spoorlijn in 1884 op het Nijmeegse Valkhof is geplaatst, bevat een inscriptie met de volgende tekst:

EENDRACHT
MAAKT MACHT
TER HERINNERING
AAN DEN BOUW VAN DEN
SPOORWEG
NIJMEGEN – CLEVE
DOOR
NIJMEEG'S BURGERIJ
GEOPEND
8 AUGUSTUS 1865

Het zou tot 1879 duren voordat Nijmegen op het nationale spoorwegnet werd aangesloten.

ExploitatieBewerken

In eerste instantie was de exploitatie in handen van de Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft (REG).

Kleef had al een (eveneens door de REG geëxploiteerde) spoorverbinding met Krefeld en Keulen. Aan deze lijn ligt het destijds populaire bedevaartsoord Kevelaer, wat in de begintijd van deze spoorlijn veel reizigers opleverde.

In 1886 werd de exploitatie overgenomen, eerst door de Pruisische Staatsspoorwegen, een paar maanden later nam de NSM de exploitatie tijdelijk in eigen handen om ten slotte per 1 juli van hetzelfde jaar door de HIJSM te worden overgenomen. De lijn werd hiermee opgenomen in de HIJSM-verbinding AmsterdamKöln Hbf (via Amersfoort, Kesteren en Nijmegen – Kleef). In 1911 werd de lijn zelfs dubbelsporig.

Stations en gebouwenBewerken

Overzicht van stations langs de lijn (cursief: voormalig station):[1]

Station Geopend Huidig gebouw
Nijmegen 1879 1954, NS, 3e gebouw, uniek ontwerp van Van Ravesteyn
Nijmegen 1865 geen, station gesloten in 1879
't Heilig Land 1918 geen, station gesloten in 1925
Groesbeek 1865 geen, gebouw gesloopt in 1938, station gesloten in 1934 (tijdelijk open in 1940)
Kranenburg 1905 1911, in gebruik als restaurant, station gesloten in 1991
Frasselt 1952 geen, station gesloten in 1978
Nütterden 1870 geen, station gesloten in 1978
Donsbrüggen 1897 geen, station gesloten in de jaren 60
Cleve Tiergarten 1909 geen, station gesloten tijdens de Eerste Wereldoorlog
Kleve 1863 bouwjaar onbekend
 
Kranenburg - Kleef, ter hoogte van Donsbrüggen. Kilometer 121,6

Station Nijmegen lag initieel ter hoogte van het Keizer Karelplein. Met de opening van de lijn naar Arnhem is de lijn iets omgelegd en het station verplaatst naar de huidige locatie.

Station Kleve was al eerder geopend aan de lijn naar Keulen.

De halte Cleve Tiergarten is in 1909 geopend, ter gelegenheid van een bezoek van keizer Wilhelm II aan Kleef. De keizer vond het namelijk te min om midden in de stad uit te stappen, dus werd speciaal voor hem een halte aangelegd. Deze halte verdween tijdens de Eerste Wereldoorlog.

N.B.: De spoorlijn moet niet verward worden met de tram die van 1911 tot 1960 tussen Kleef en de grens (bij Beek) reed, voor een groot deel min of meer parallel aan het spoor.[2]

SluitingBewerken

Na de Tweede Wereldoorlog trad het verval in. Station Groesbeek was in 1934 al gesloten, Donsbrüggen volgde in de jaren '60 en voor de haltes Frasselt en Nütterden viel eind jaren '70 het doek. De in de oorlog vernielde spoorbrug bij Rhenen werd niet hersteld, zodat bijna alle internationale treinen van Amsterdam naar Keulen voortaan via Utrecht en Arnhem reden. In 1961 werd het tweede spoor opgebroken en was de lijn weer enkelsporig.

In 1988 reed de laatste D-trein over deze spoorlijn. Vanaf dat jaar rijden alleen nog enkele lokale treinen, doorgaans niet langer dan één stuurstandrijtuig, met een Duitse diesellocomotief. Nadat het reizigersvervoer op de lijn al decennia eigenlijk niets meer voorstelde (op een dienstregeling uit 1969 is te zien dat er toen nog maar 5 treinen per richting per dag reden, eenmaal per 2 uur), is de lijn op 2 juni 1991 gesloten voor reizigersvervoer.

In 1999 is de lijn tot aan Kleef geheel in onbruik geraakt. De rails zijn over het gehele traject intact gebleven, met uitzondering van het laatste stuk in Kleef, waar in 2003 een parkeerplaats is aangelegd, en de weg naar Emmerik overheen is gelegd (die eerder als brug over het spoor liep) en het stuk in Nijmegen waar de rails van station Nijmegen tot voorbij station Nijmegen Heyendaal verwijderd zijn (tot onder het viaduct Heyendaalseweg) voor het verlengen van de busbaan naar Heijendaal. Vlak achter de afsplitsing van de Maaslijn is een sprinkhanenreservaat ingericht. In het stationsgebouw van Kranenburg ten slotte is Cafehaus-Niederrhein gevestigd "met uitzicht over het overwoekerde spoor". Een aantal seinpalen aan de opgeheven spoorlijn (op Nederlands grondgebied), heeft nog tot omstreeks 2008 gewerkt. Vanaf de overweg bij de Biesseltebaan tot aan het Spoykanaal in Kleef is sinds 2017 een fietspad naast de spoorbaan aangelegd.

ReactiveringBewerken

LightrailBewerken

  Zie ook Kort grensverkeer

Er zijn plannen om de lijn te reactiveren met een lightrailverbinding naar Kleef en verder. Met name de SP-fractie van de Provinciale Staten in Gelderland en de Vereniging voor Innovatief Euregionaal (rail-)Vervoer (VIEV) ijveren voor de hernieuwde indienststelling van de lijn. Er is gesproken van een verbinding met Airport Weeze (het voormalige vliegveld Niederrhein). In Groesbeek en Ubbergen is verzet tegen reactivering. De burgemeester van de toenmalige gemeente Ubbergen, Paul Wilbers, vreesde voor de teloorgang van het busvervoer in de regio, als de lijn wordt gereactiveerd. De CDA-fractie van de gemeente Groesbeek vreesde voor geluidsoverlast, als er naast lightrail ook goederentreinen gaan rijden. Elke gemeente streeft zijn eigen belangen na: Nijmegen dat economisch aansluiting zoekt met het Ruhrgebied, tegenover Groesbeek dat plannen heeft voor woningbouw en recreatie rond het spoortracé.

Op 2 februari 2005 werd door de gemeenteraad van Nijmegen een motie aangenomen ("Blij dat ik rij met de trein naar Kleef"), waarbij gevraagd wordt om de reactivering van de lijn naar Kleef en Düsseldorf te onderzoeken. Het Nijmeegse College van burgemeester en wethouders heeft dit onderzoek uit laten voeren, waaruit naar voren kwam dat met name in Duitsland onvoldoende draagvlak bestaat voor reactivering. Er is door de Stadsregio Arnhem Nijmegen (KAN) besloten om de reactivering van de spoorlijn te verplaatsen naar de planning voor 2020, prioriteit wordt gegeven aan het aanpakken van verkeersknelpunten binnen de eigen regio. Daarnaast is besloten dat de Stadsregio in 2007 een onderzoek zal uitvoeren naar de condities waaronder een reactivering van de lijn als verbinding voor personenvervoer mogelijk is.

DraisinesBewerken

De spoorlijn wordt sinds april 2008 bereden als toeristische attractie met draisines, een spoorfiets, die 10 tot 12 personen kunnen vervoeren. De draisines rijden vanaf Groesbeek richting Duitsland. Nijmegen als vertrekpunt is niet mogelijk, omdat de spoorlijn hier parallel loopt aan de spoorlijn naar Venlo, en een deel tot Nijmegen Heyendaal is opgebroken en ingericht als busbaan. Uit veiligheidsoogpunt is het ongewenst, dat er met draisines gereden wordt langs een traject waar treinen rijden, al liggen beide spoorbanen 3 meter van elkaar verwijderd.

De provincie Gelderland en de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen hebben elk een half miljoen euro subsidie verstrekt, terwijl het resterende bedrag van de totale kosten van €1,8 miljoen door de betrokken gemeenten aan beide zijden van de grens is opgebracht. Op deze manier blijft de infrastructuur in ieder geval behouden.[3]

HaalbaarheidsstudieBewerken

Op 14 mei 2009 besloot de Stadsregioraad samen met ProRail te participeren in het EU-project Sintropher met een haalbaarheidsstudie. In de studie werd onderzocht of een OV-verbinding tussen Nijmegen, Kleve en vliegveld Weeze haalbaar is en welke OV-variant hier het beste bij past. Kansrijke richtingen werden nader uitgediept. Zo denkt men bijvoorbeeld aan een lightrailverbinding van Nijmegen naar Kleve die verder moet rijden naar Düsseldorf of een TramTrein-concept dat vanaf vliegveld Weeze via Kleve doorrijdt en aansluit op het toekomstige tramlijnnet van Nijmegen. Het onderzoek werd in 2009 gestart en in het najaar van 2010 afgerond.[4]

Kleve ondersteunt reactiveringBewerken

Op 7 juli 2010 heeft ook de gemeenteraad van Kleve zich unaniem uitgesproken voor reactivering van de railverbinding naar Nijmegen: Der Rat der Stadt Kleve beschließt einstimmig, dem Antrag der Fraktion Bündnis 90/ DIE GRÜNEN zu folgen und folgende Resolution auszusprechen: "Der Rat der Stadt Kleve befürwortet eine Reaktivierung der Schienenverbindung von Kleve nach Nijmegen als Bestandteil des öffentlichen, euregionalen Personennahverkehrs." (De gemeenteraad van Kleve besloot unaniem om de motie van Alliance 90 / THE GREENS te volgen en de volgende resolutie te geven: "De gemeenteraad van Kleve pleit voor een reactivering van de spoorverbinding van Kleve naar Nijmegen als onderdeel van het openbare, Euregionale lokale openbaar vervoer). Daarmee volgt Kleve de gemeenteraden van Nijmegen en Kranenburg die zich al eerder hiervoor uitspraken.

Tram of trein?Bewerken

2018:Eerste internationale rit voor NSM over spoor tussen Groesbeek en Kleef

In 2011 publiceerde het Europese Sintropher-project het onderzoeksrapporten over de spoorverbinding Nijmegen-Kleve-Weeze.[5] In het rapport zijn drie opties onderzocht. De eerste optie is een tram, de tweede optie is een tramtrein, de derde optie een lightrailverbinding met een regionale trein. Er is ook onderzocht of het mogelijk is om het tracé te verlengen met een verbinding tot Airport Weeze. De uitkomsten van de studie worden van groot belang geacht voor de (Eu)regio.

Externe linksBewerken