Vitalisme (literatuur): verschil tussen versies

931 bytes verwijderd ,  15 jaar geleden
linkfixes & opgeknapt
k (aanhalingstekens)
(linkfixes & opgeknapt)
'''Vitalisme''' is een [[literaire stroming|stroming]] in de [[literatuur]] van de [[20e eeuw]], met auteurs als [[Felix Timmermans]], [[D.H. Lawrence]]Vitalisme enbetekent [[Hendrikzoveel Marsman]].als '''Vitalisme'''(=levensdrift), Dede drang om intens, vurig en gevaarlijk te leven.
 
Deze stroming is vooral een reactie op de sfeer van de [[Neo-Romantiek]]. Het vitalisme is een afgeleide van het [[expressionisme]]: het humanitaire aspect komt op de achtergrond en hiervoor in de plaats komt een gericht zijn op het eigen innerlijk, vooral de levensdrift.
Met 'vitalisme' wordt allereerst een [[filosofie]] of levenshouding aangeduid waarin de verheerlijking van het leven om het leven centraal staat. Voor de vitalist is het hoogste doel van de mens te leven en kan boven het leven geen andere waarde worden gesteld. Het uitleven van de intuïtieve en driftmatige levensdrang is voor de vitalist de enige vorm van wijsheid.
 
De term vitalisme heeft ook een engere culturele en literaire betekenis. In de kern van de vitalistische [[levensbeschouwing]] zit namelijk de botsing tussen [[natuur]] en [[cultuur]]. De kernwaarden van het vitalisme zijn leven, en daarmee verbonden [[intuïtie]], zelfbewustzijn, driftmatigheid, activiteit, strijdbaarheid. Een tweede facet van het vitalisme is daarmee nauw verbonden: de beschavingskritiek. Bij vele auteurs gaat de [[kritiek]] op de [[beschaving]] samen met een grote verering voor de natuur.
Een van de meest opvallende kenmerken van de moderne [[literatuur]] sinds de [[romantiek]] is dat zij, vanuit heel diverse hoeken, de moderne beschaving en [[maatschappij]] meedogenloos aanvalt. Dit aspect van negativiteit en botsing is de voedingsbodem van het vitalisme geweest.
 
Nederlandse vitalisten zijn o.a. [[Hendrik Marsman]], [[J. Slauerhoff]], [[Menno ter Braak]], [[A. den Doolaard]], [[Jeroen Brouwers]], [[Jan Wolkers]]. In België kan men noemen [[Jef Geeraerts]], [[Felix Timmermans]]. In het buitenland: [[D.H. Lawrence]].
Het hoofdthema is de stichting van een gemeenschap op basis van een vitalistisch vrijheidsideaal. De machtige hoofdfiguur Jan Houtekiet leeft los van religieuze en morele normen; de bewoners van de gemeenschap (Deps) leggen alle kerkelijke voorschriften naast zich neer en leven bevrijd van angst, schuld en zondebesef. Trouwen en dopen gebeurt niet op Deps en Houtekiet heeft er kinderen lopen van verschillende vrouwen.
 
De kenmerken van het vitalisme zijn
 
1. < vita: leven => verheerlijking van het leven
 
2. mortalisme: angst voor de dood
 
3. natuur <> cultuur
 
4. kritiek op de beschaving
 
5. leven, en daarmee verbonden intuïtie, zelfbewustzijn, driftmatigheid, activiteit, strijdbaarheid
 
6. sterke geldingsdrang, meeslepende dadendrift, groots en elementair leven
 
7. verheerlijking van de jeugd, het aardse, grootse tijden en figuren
 
8. ventisme: het lichaam is belangrijker dan de ziel, de ervaring belangrijker dan de beschouwing; de "vent" belangrijker
dan "de vorm", de behoefte om niet de vorm (het boek, gedicht e.d.), maar de persoon van de schrijver naar voren te schuiven
 
9. interesse in techniek
 
{{beg|kunst & cultuur}}
 
[[Categorie:Literaire stroming]]
4.725

bewerkingen