Garst: verschil tussen versies

716 bytes toegevoegd ,  5 maanden geleden
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
 
{{Zie artikel|Voor de graansoort, zie [[gerst]].}}
[[File:Netherlands, Winschoten, map, around 1865-1870.jpg|thumb|252px|Ook in Winschoten ligt een garst, aangegeven op deze kaart uit ca. 1865. Huidige straatnamen herinneren daaraan, zoals de "Garst", "Garstestraat" en de "Heuvelstraat".]]
Een '''garst''' of '''gast''' is een [[dekzandrug]] of [[grondmorene|grondmorenerugkeileemopduiking]] in het landschap, waarop in de middeleeuwen [[es (geografie)|akkercomplexen]] of [[brink (dorpsplein)|dorpsweiden]] te vinden waren. Het woord is is afgeleid van het Oudfriese ''gāst'', Nederlands ''[[geestgrond|geest]]'', waarmee hoger gelegen en relatief onvruchtbare [[zand]]gronden in een nattere omgeving werden aangeduid. Voorbeelden hiervan vinden we vooral in provincies [[Friesland]], [[Groningen (provincie)|Groningen]] en in [[Oost-Friesland]], met name in het [[Dollard]]gebied. Het verspreidingsgebied is groter en niet beperkt tot de Friese streken. De oudste voorbeelden stammen uit Westfalen in 890.(Geist, Geisthövel)..
 
Ga(r)sten vinden we bijvoorbeeld in [[Noordhorn|Noord-]] en [[Zuidhorn (plaats)|Zuidhorn]], [[Wagenborgen (dorp)|Wagenborgen]], [[Noordbroek]], [[Zuidbroek (Groningen)|Zuidbroek]], [[Westerlee (Groningen)|Westerlee]], [[Winschoten]], [[Blijham]], [[Wedde (Westerwolde)|Wedde]], [[Vriescheloo (dorp)|Vriescheloo]], [[Bellingwolde (dorp)|Bellingwolde]], [[Jemgum]] (Jemgumgaste) en [[Weener|Weener (Ems)]] (Bingumgaste, Jelsgaste). Bij Noordbroek ligt de buurtschap [[Korengarst (buurtschap)|Korengarst]], parallel gelegen aan de [[Rijksweg 33|N33]], tussen Zuidbroek en [[Appingedam]], op een dekzandrug die boven de Dollardklei uitsteekt. Ook [[Ganzedijk]] ontleent zijn naam mogelijk aan een ga(r)st. De oudste bewoning langs het noordelijke deel van de Westerwoldse Aa vond plaats op rivierduinen die eveneens als ''ga(r)sten'' of ''gaasten'' werden aangeduid.
 
Plaatsnamen met deze uitgang zijn onder andere [[Oegstgeest]], [[Geestdorp]], [[Uitgeest]], [[Gaast (Súdwest-Fryslân)|Gaast]], [[Westergeest (Friesland)|Westergeest]], [[Rinsumageest]], [[Grootegast (plaats)|Grootegast]], [[Lutjegast]], [[Holtgaste]], [[Grotegaste]], [[Tergast]], [[Holtgast]], [[Hohegaste]], [[Arngast]] en [[Dangast]].<ref>Arend VoorbeeldenRemmers, uit''Von andereAaltukerei strekenbis zijnZwischenmooren. [[Noordgeest]]Die enSiedlungsnamen [[Zuidgeest]]zwischen bijDollart Bergenund op ZoomJade'', [[GeesterenLeer (Gelderland)|Geesteren]] in Gelderland2004, [[Gasteren]] en [[Gees]] in Drenthe, [[Geesthacht]] bij Hamburg en [[Gesten (parochie)|Gesten]] inp. Jutland258.</ref> Verder komt de het naambestanddeel terug in de streeknamenstreeknaam [[GeestmerambachtGaasterland (polderstreek)|GeestmerambachtGaasterland]] en mogelijk in de nieuwe dorpsnaam [[GaasterlandLuttelgeest]] (streek)|Gaasterland[[Noordoostpolder]].),
 
Het toponiem ''[[-geest]]'' komt daarnaast ook elders in plaatsnamen voor, bijvoorbeeld [[Geesteren (Gelderland)|Geesteren]] in Gelderland, [[Gasteren]] en [[Gees]] in Drenthe, [[Geesthacht]] bij Hamburg en [[Gesten (parochie)|Gesten]] in Jutland. In het [[Duin- en strandwallenlandschap|Noord- en Zuid-Hollandse duinengebied]] is de term vanaf de 12e of 13e eeuw overgegaan op aaneengesloten akkercomplexen of [[Geestgrond|geestgronden]]. De oudere dorpen in dit gebied worden vanwege hun ligging als [[Geestnederzetting|geestnederzettingen]] getypeerd. Plaatsnamen met deze uitgang zijn onder andere [[Oegstgeest]], [[Geestdorp]] en [[Uitgeest]]. In Oost-Vlaanderen, West-Brabant en Zuidwest-Jutland is het toponiem vooral bij perceelnamen verspreid.
In Oost-Vlaanderen en Zuidwest-Jutland is het toponiem vooral bij perceelsnamen verspreid. Sinds de late middeleeuwen werd de term ''geest'' in het hele Noord-Duitse kustgebied gebruikelijk om hoge en droge zandgronden aan te duiden, waarbij een tegenstelling werd gesuggereerd met de vruchtbare kleingronden of ''marschen''.
 
In Oost-Vlaanderen en Zuidwest-Jutland is het toponiem vooral bij perceelsnamen verspreid. Sinds de late middeleeuwen werd de term ''geest'' in het hele Noord-Duitse kustgebied gebruikelijk om hoge en droge zandgronden aan te duiden, waarbij een tegenstelling werd gesuggereerd met de vruchtbare kleingrondenkleigronden of ''marschen''.
==Zie ook==
* [[-geest]]
== Externe links ==
 
* Etymologiebank: [https://etymologiebank.nl/trefwoord/geest2#berkelplaatsnamen Etymologiebank:trefwoord geest (grond)]
 
== Literatuur ==
* Henk Baas, Björn van Snippenburg, Hans Renes & Rob Rentenaar, '[https://duinenenmensen.nl/wp-content/uploads/2016/05/HGT-2014-BaasSnippenburgRenesRentenaar-Geesten-van-Holland-renew.pdf De geesten van Holland. Stand van kennis over de oude akkercomplexen op de strandwallen van Holland]', in: ''Historisch-geografisch Tijdschrift'' 32 (2014), 131-150
* H.J. Moerman, ''[https://books.google.nl/books?id=l_4UAAAAIAAJ&pg=PA70 Nederlandse plaatsnamen: een overzicht]'', Leiden 1956, p. 70-71.
'''Noten'''
{{references}}
 
[[Categorie:Landvorm]]
[[Categorie:Toponiem als suffix]]
[[Categorie:Historische geografie]]
20.643

bewerkingen