Wikipedia: verschil tussen versies

35.668 bytes toegevoegd ,  7 maanden geleden
k
Wijzigingen door Meesdullaart (Overleg) hersteld tot de laatste versie door DajasjBot
(Ik heb iets onzinnigs verwijderd)
k (Wijzigingen door Meesdullaart (Overleg) hersteld tot de laatste versie door DajasjBot)
Label: Terugdraaiing
| alexa = 13 (november 2020)<ref>{{Citeer web |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|taal=en|titel=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors - Alexa|uitgever=Alexa.com|bezochtdatum=14 november 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archiefdatum=2020-08-25|dodeurl=nee}}</ref>
| url = https://www.wikipedia.org/
}}
'''Wikipedia''' is een meertalige [[internetencyclopedie]], die door [[Vrijwilligerswerk|vrijwillige]] [[auteur]]s wordt geschreven. Wikipedia wordt [[Publicatie|gepubliceerd]] onder een [[Vrije kennis|vrije licentie]], waardoor de inhoud elders [[gratis]] mits met [[bronvermelding]] opnieuw te gebruiken is. De [[website]] is [[eigendom]] van de [[Verenigde Staten van Amerika|Amerikaanse]] [[Wikimedia Foundation]]. Het is het oudste en bekendste project van deze organisatie.
 
Wikipedia is opgezet in de vorm van een [[wiki]], zodat elke inhoudelijke pagina in beginsel door iedere bezoeker bewerkt kan worden. Voor Wikipedia is een apart [[computerprogramma]] ontworpen. Deze [[software]], [[MediaWiki]], is [[opensourcesoftware]] die ook gebruikt wordt door de andere projecten van de Wikimedia Foundation en door vele andere projecten en bedrijven.
 
== Vijf zuilen ==
Op Wikipedia gelden vijf beginselen, [[zuil (bouwkunde)|zuil]]en genoemd:<ref>{{Citeer journal|date=31 maart 2017|title=Wikipedia:Five pillars|journal=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Five_pillars&oldid=773179264|taal=en}}</ref>
# Wikipedia combineert eigenschappen van gespecialiseerde [[encyclopedie|encyclopedieën]], [[almanak]]ken en [[Aardrijkskunde|geografische]] [[woordenboek]]en (boeken met alfabetische beschrijvingen van plaatsen).
# Wikipedia wordt geschreven vanuit een [[neutraal standpunt]]. Wikipedia streeft naar artikelen die de verschillende relevante standpunten uitleggen, op een onpartijdige manier. De inhoud moet daarbij gecontroleerd kunnen worden in betrouwbare bronnen.
# Wikipedia bevat vrije inhoud (''content'') die iedereen mag gebruiken, bewerken en verspreiden.
 
Naast deze drie zuilen over de inhoud gelden nog twee zuilen voor het werk op Wikipedia:
#<li value="4"> De bewerkers van Wikipedia dienen elkaar beleefd en respectvol te behandelen.
# Er zijn geen harde regels, maar er is wel beleid en er bestaan richtlijnen.
 
== De naam Wikipedia ==
De naam Wikipedia is een [[Porte-manteauwoord|samentrekking]] van ''wiki'', dat in het Hawaïaans ''snel'' betekent, en het Engelse woord ''[[Encyclopedie|encyclopedia]]''.
 
== Geschiedenis ==
{{Zie hoofdartikel|Geschiedenis van Wikipedia}}[[Bestand:Wikimedia Foundation Servers 2015-90.jpg|thumb|Servers van Wikimedia in Carrolton, Texas]]
 
=== Kenmerken van het project ===
Wikipedia was de eerste serieuze, algemene, [[digitaal|digitale]] encyclopedie waarbij met het [[wiki]]-[[Ontwerp|concept]] gewerkt werd. Daardoor wordt actuele informatie vaak snel op Wikipedia verwerkt. Daar verwijst het woord ''wiki'' (''snel'') ook naar.
 
Kenmerkend voor het project en het succes ervan is ook dat de inhoud onder een [[vrije licentie]] valt. Alle tekst en andere media, zoals beeld en geluid worden door Wikipedia door middel van de [[GNU-licentie voor vrije documentatie|GFDL-]] (en sinds 2008) [[Creative Commons|CC BY-SA]]-licentie vrijgegeven en beschikbaar gesteld aan het publiek. Iedere auteur blijft eigenaar van zijn bijdrage, maar anderen kunnen voortbouwen op individuele bijdragen. De vrijgave van bijdragen onder de CC BY-SA-licentie is definitief en kan niet ingetrokken worden. Eenieder is daarmee gerechtigd de inhoud kosteloos te verspreiden en/of te wijzigen, terwijl niemand de toegang tot een uit Wikipedia overgenomen en eventueel gewijzigde inhoud kan worden onthouden. Wikipedia presenteert zich daarbij uitdrukkelijk als een encyclopedie en niet als bijvoorbeeld een woordenboek, discussieforum of [[webportaal]]. Voor [[lexicografie|lexicografische]] informatie is het zusterproject [[Wiktionary]] (in het Nederlands ''WikiWoordenboek'') in het leven geroepen.
 
Voor mobiele apparaten zijn ook speciale [[mobiele app|apps]] beschikbaar.
 
=== Voorgeschiedenis ===
Over de documentering van de menselijke kennis wordt al vele jaren nagedacht. Onder andere de [[Bibliografie|bibliograaf]] [[Paul Otlet]], bedenker van de [[UDC (classificatiesysteem)|Universele Decimale Classificatie (UDC)]], wijdde zijn leven aan de vraag hoe gegevens en kennis toegankelijk gemaakt kunnen worden in een ''Universeel Boek'' of een vernuftig kaartsysteem met behulp van een machinaal systeem.<ref>Joseph Michael Reagle Jr.: ''Good faith collaboration. The culture of Wikipedia'', MIT Press 2010</ref> Later streefde [[Herbert George Wells]] naar een ''World Brain'',<ref>H.G. Wells, World Brain, 1938</ref> een samenvatting van alle kennis op [[microfilm]]. Ook [[Vannevar Bush]] dacht dat de toekomst van volledige documentatie lag in een systeem met microfilm: ''[[Memex]]''.<ref>Vannevar Bush: ''As We May Think'', 1945.</ref> In 1960 begon [[Ted Nelson]] met zijn ''[[Project Xanadu]]'' dat gebruikmaakte van [[hypertekst]]. De ''Compton's Interactive Encyclopedia'' van Philips' CDI (1992) en [[Microsoft Encarta|Encarta]] (1993) van [[Microsoft]] waren de eerste encyclopedieën op cd-rom die gebruikmaakten van hyperlinks. Wikipedia is een modern antwoord en maakt gebruik van de nieuwe mogelijkheden van [[Wereldwijd web|www]], [[internet]] en [[software]] voor samenwerking.
 
=== Oprichting ===
Wikipedia werd in 2001 opgericht door de Amerikaanse ondernemer [[Jimmy Wales]], samen met zijn medewerker [[Larry Sanger]]. In 2003 droeg Wales zijn rechten op de naam Wikipedia, de website zelf en de [[server]]s waarop deze draaide over aan de Wikimedia Foundation, een stichting die hij oprichtte om het behoud en de verdere ontwikkeling van Wikipedia langdurig mogelijk te maken. De stichting leeft bijna uitsluitend van donaties en had anno 2017 in de Verenigde Staten ongeveer 280 betaalde medewerkers. Wikipedia zelf wordt echter door vrijwilligers beheerd en geschreven.
 
=== Eerste opzet ===
[[Bestand:Wikimedia-servers-2009-04-05.svg|thumb|Systeemarchitectuur van de servers van Wikipedia, mei 2009]]
 
Het project Wikipedia begon met een conversatie tussen twee internetvrienden, [[Larry Sanger]], hoofdredacteur van [[Nupedia]] en [[Ben Kovitz]], een computerprogrammeur en bèta-wetenschapper, op de avond van 3 januari 2001 in [[San Diego (Californië)|San Diego]] (Californië). Kovitz had al eerder te maken gehad met een ander soort wikiproject. Toen hij het basisconcept aan Sanger uitlegde, zag deze onmiddellijk dat het wikiformat geschikt zou zijn voor het opzetten van een opener, minder formeel project dan [[Nupedia]].
 
Vier maanden daarvoor hadden Sanger en zijn baas Jimmy Wales, president-directeur van [[Bomis (website)|Bomis]], Inc., al eens verschillende mogelijkheden besproken om naast Nupedia een opener, aanvullend project te beginnen. Het kostte Sanger dus niet veel moeite om Wales over te halen een wiki voor Nupedia op te zetten. Nupedia's eerste wiki ging online op 10 januari 2001. Van de kant van de auteurs en redacteuren van Nupedia kwam echter het nodige protest tegen het plan om Nupedia zo nauw te associëren met een webpagina, gebaseerd op het wikiconcept. Daarom kreeg het nieuwe project per 15 januari de naam 'Wikipedia' en een eigen, onafhankelijk adres op het web. Deze datum werd later uitgeroepen tot Wikipediadag.
 
Nieuwe deelnemers meldden zich aan via een publicatie van [[Slashdot]] in maart en juli. Ook andere publicaties trokken deelnemers, zoals die op [[Kuro5hin]]. Zoekmachines (vooral [[Google]]) en andere [[Portaal (internet)|portals]] dirigeerden dagelijks honderden potentiële deelnemers naar Wikipedia.{{Bron?||2018|06|18}} Op 12 februari 2001 werd in de Engelstalige Wikipedia de eerste mijlpaal van 1000 artikelen (pagina's) overschreden; daarna groeide het aantal artikelen met circa 1000 per maand en inmiddels (2020) met ongeveer 150.000 per maand<ref>[https://stats.wikimedia.org/#/en.wikipedia.org/contributing/new-pages/normal|bar|2-year|~total|monthly Wikimedia Statastics]</ref>.
 
Op 19 juni 2001 ging de Nederlandstalige versie van Wikipedia van start.
 
=== Groei ===
De oorspronkelijke en verreweg de grootste van alle Wikipedia's is de [[Engelstalige Wikipedia|Engelstalige]] versie, die van start ging op 15 januari 2001. Het oorspronkelijke doel was te komen tot een minimum van 100.000 artikelen. Toen dat aantal eenmaal was bereikt, ging de groei echter nog volop door.
 
Vanaf de zomer van 2001 zijn er naast de oorspronkelijke Engelstalige versie steeds meer Wikipedia's in andere talen gestart. Na de Engelstalige waren in 2015, gemeten naar het aantal individuele artikelen, de [[Duitstalige Wikipedia|Duits-]], [[Franstalige Wikipedia|Frans-]], [[Nederlandstalige Wikipedia|Nederlands-]] en [[Zweedstalige Wikipedia|Zweedstalige]] Wikipedia's het grootst. Opgemerkt moet worden dat dit niets zegt over de grootte, de (gemiddelde) kwaliteit of de diversiteit van de artikelen. In totaal waren er in februari 2015 meer dan 34 miljoen artikelen te vinden in 288 verschillende talen.
 
Er zijn ook enkele Wikipedia's opgestart in [[minderheidstaal|minderheidstalen]], [[dialect]]en en inmiddels [[dode taal|uitgestorven]] talen (zoals het [[Latijn]] en [[Oudengels]]). Zo bevatte de Wikipedia in het [[Zazaki]] begin 2010 ongeveer 2800 artikelen. Er zijn eveneens versies begonnen in enkele bekende [[kunsttaal|kunsttalen]], zoals het [[Esperanto]] en het [[Klingon (taal)|Klingon]].<ref>{{Citeer web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/History_of_the_Klingon_Wikipedia/nl|titel=Geschiedenis van de Klingon Wikipedia|bezochtdatum=6 oktober 2016|auteur=|datum=|uitgever=Meta-Wiki|archiefurl=https://web.archive.org/web/20161010005657/https://meta.wikimedia.org/wiki/History_of_the_Klingon_Wikipedia/nl|archiefdatum=2016-10-10|dodeurl=nee}}</ref> Een aantal van deze Wikipedia's bleek echter over onvoldoende vaste bijdragers te beschikken om de projecten draaiende te houden. Deze weinig levensvatbare projecten zijn inmiddels weer gesloten en/of in de [[Wikimedia Incubator]] beland.
 
De meeste opslagcapaciteit is nodig voor de afbeeldingen en andere media die op Wikipedia gebruikt worden. Op 15 januari 2009 meldde [[Wikizine]] dat er 48 [[terabyte]] opslagruimte beschikbaar was gekomen voor Wikimedia Commons. Op dat moment werd daar 5 terabyte van gebruikt.<ref>[https://web.archive.org/web/20140718071838/http://www.wikizine.org/anno-domini-mmix-week-iii-number-civ/ Anno Domini MMIX Week III Number CIV], Wikizine</ref>
 
=== Verdere ontwikkeling ===
==== Logo ====
In de maanden augustus en september 2003 werd een internationale [[Beeldmerk|logowedstrijd]] gehouden. Het logo van Paul Stansifer werd met grote meerderheid verkozen. Daarna werd dit aangepast tot een grijze versie op basis van hetzelfde idee.
 
==== Culturele samenwerking ====
Vanaf 2005 begonnen de bewerkers (''users'', in het Nederlands vaak "gebruikers" genoemd) op Wikipedia steeds meer samen te werken met culturele instellingen en andere organisaties om meer materiaal beschikbaar te krijgen voor het gebruik op Wikipedia. Er wordt samengewerkt met onder andere musea, galeries, archieven en bibliotheken om zo meer specialistische informatie en vooral ook beeldmateriaal om meer artikelen hiervan te kunnen voorzien. In Nederland leverde bijvoorbeeld het [[Tropenmuseum]] meer dan 8.000 afbeeldingen over de [[Marrons van Suriname|Marrons]], [[Suriname]] en [[Indonesië]],<ref>[http://www.parool.nl/parool/nl/12/CULTUUR/article/detail/257190/2009/08/05/Tropenmuseum-en-Wikipedia-gaan-samenwerken.dhtml Tropenmuseum en Wikipedia gaan samenwerken], ''[[Het Parool]]'', 5 augustus 2009</ref><ref>[http://ultimategerardm.blogspot.nl/2010/06/objects-from-tropenmuseum-for-wikipedia.html Objects from the #Tropenmuseum for #Wikipedia], 16 juni 2010</ref> het [[Nationaal Archief]] in Den Haag en [[Spaarnestad Photo]] te Haarlem doneren ruim 1100 foto's van Nederlandse politici en belangrijke gebeurtenissen in Nederland<ref>[https://web.archive.org/web/20101103223824/http://www.nu.nl/internet/2297323/nationaal-archief-geeft-fotos-wikipedia.html Nationaal Archief geeft foto's aan Wikipedia], [[NU.nl]], 21 juli 2010</ref> en het [[Amsterdam Museum]] doneerde in 2011 zijn digitale collectie van 55.000 foto's.<ref>[http://blog.amsterdammuseum.nl/?p=4500 Amsterdam Museum doneert 55.000 foto’s aan Wikimedia.], blog Amsterdam Museum, 20 januari 2011</ref> De [[Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed]] (RCE) heeft in september 2012 van de 555.000 afbeeldingen van haar collectie er 465.000 vrijgegeven met een maximale pixelgrootte van 1200 pixels onder de CC BY-SA 3.0 NL licentie.
 
===== Wikipedian in Residence =====
Sinds 2010 wordt de samenwerking tussen Wikipedia en culturele instellingen verder geïntensiveerd met de aanstelling van een '[[Wikipedia:Wikipedian in Residence|Wikipedian in Residence]]' bij de instellingen zelf om hun materiaal via Wikipedia te ontsluiten.<ref name="Cohen group">{{Citeer web|last=Cohen|first=Noam|title=Venerable British Museum Enlists in the Wikipedia Revolution|url=http://www.nytimes.com/2010/06/05/arts/design/05wiki.html|publisher=''[[The New York Times]]''|accessdate=5 november 2013|date=5 juni 2010|archiefurl=https://web.archive.org/web/20140120040800/http://www.nytimes.com:80/2010/06/05/arts/design/05wiki.html|archiefdatum=2014-01-20|dodeurl=nee}}</ref>
 
==== Langere termijn ====
Op 15 januari 2016, de 15e verjaardag van Wikipedia, werd bekend dat er een fonds was opgericht, de ''Wikimedia Endowment'', dat de komende 10 jaar 100 miljoen dollar moet gaan inzamelen teneinde het voortbestaan van Wikipedia op de lange termijn te garanderen.<ref>{{Citeer web |url= http://nos.nl/artikel/2080690-100-miljoen-dollar-moet-toekomst-wikipedia-garanderen.html|titel= 100 miljoen dollar moet toekomst Wikipedia garanderen|auteur= |uitgever= [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]]|datum= 15 januari 2016|bezochtdatum=15 januari 2016|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160530123034/http://nos.nl/artikel/2080690-100-miljoen-dollar-moet-toekomst-wikipedia-garanderen.html|archiefdatum=2016-05-30|dodeurl=nee}}</ref>
 
=== Erkenningen ===
In mei 2004 ontving Wikipedia de Golden Nica voor digitale gemeenschappen van de jaarlijkse [[Prix Ars Electronica]]-wedstrijd. Later dat jaar ontving Wikipedia de Judges' [[Webby Awards|Webby Award]] in de categorie "community".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{Citeer web|url=http://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php|title=Webby Awards 2004|publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences|date=2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722174246/http://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php|archivedate=22 juli 2011}}</ref> Wikipedia werd ook genomineerd voor de "Best Practices" prijs.
 
In 2007 stemden de lezers van de website brandchannel.com voor Wikipedia als 4de in de lijst van merken, via het antwoord op de vraag "Welk merk had de grootste invloed op onze levens in 2006?"
 
[[Bestand:2015 Erasmus Prize - 25 November 2015 - Stichting Praemium Erasmianum (73).JPG|thumb|De Erasmusprijs 2015]]
In september 2008 ontving Wikipedia de "Quadriga A Mission of Enlightenment" van [[Werkstatt Deutschland]] samen met [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] en [[Peter Gabriel]]. Deze prijs werd aangeboden aan [[Jimbo Wales]] door [[David Weinberger]].<ref name="loomarea.com WP award 1">{{Citeer web|url=http://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008|title=Die Quadriga&nbsp;– Award 2008|accessdate=26 december 2008|archiefurl=https://web.archive.org/web/20080915140714/http://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008|archiefdatum=15 september 2008|dodeurl=ja}}</ref>
 
==== Erasmusprijs ====
Op 15 januari 2015 kreeg de Wikipediagemeenschap de [[Erasmusprijs]] toegekend, "omdat zij de verspreiding van kennis heeft bevorderd door een allesomvattende, voor ieder toegankelijke encyclopedie op te zetten".<ref>{{en}}[https://blog.wikimedia.org/2015/01/15/wikipedia-turns-14-receives-erasmus-prize/ Wikipedia turns 14, receives prestigious Erasmus Prize 2015]</ref><ref>Programmaboekje bij prijsuitreiking op 25 november 2015</ref> Volgens de organisatie van de prijs droeg Wikipedia door haar open karakter bij aan het besef dat bronnen van kennis niet neutraal zijn en steeds gewogen moeten worden. Met deze kritische aandacht sloot Wikipedia goed aan bij het gedachtegoed van [[Desiderius Erasmus|Erasmus]]. Op 25 november 2015 reikte koning [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]] deze prijs uit aan drie vertegenwoordigers van de gemeenschap.<ref>{{Citeer web|url=http://tweakers.net/geek/106501/wikipedia-community-neemt-erasmusprijs-in-ontvangst.html|title=Wikipedia Community neemt Erasmusprijs in ontvangst|author=Krijn Soeteman|date=25 november 2015|work=Tweakers|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210816121613/https://tweakers.net/geek/106501/wikipedia-community-neemt-erasmusprijs-in-ontvangst.html|archiefdatum=2021-08-16|dodeurl=nee}}</ref>
 
==== Prinses van Asturiëprijs ====
Op 17 juni 2015 werd de jaarlijkse [[Prinses van Asturiëprijs]] voor internationale samenwerking toegekend aan Wikipedia.<ref>{{en}}[http://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2015-wikipedia.html?texto=acta&especifica=0 Princess of Asturias Award for International Cooperation 2015]</ref>
 
== Knelpunten ==
=== Vandalisme ===
Wikipedia heeft net als andere wiki's te kampen met [[vandalisme]]. Hiervoor zijn hulpmiddelen beschikbaar om vandalisme te bestrijden en bijvoorbeeld misbruik van [[Sokpop (internet)|sokpop]]accounts op te sporen.
 
'Onzichtbaar vandalisme' en [[hoax]]en blijken echter hardnekkiger te zijn. Door subtiele wijzigingen (beperkte weglatingen of wijziging van de opmaak) kan een heel andere wending aan een artikel worden gegeven. Ook kan iemand per ongeluk foutieve informatie toevoegen. Wanneer niemand doorheeft dat de informatie onjuist is, kan die maandenlang op Wikipedia blijven staan. Zo zijn er gevallen bekend van artikelen over niet-bestaande personen, waar wel maandenlang een artikel over bestond.
 
=== Snelle verspreiding van verkeerde informatie ===
Artikelen op Wikipedia scoren over het algemeen hoog in de [[zoekmachine]]s. Dit heeft als neveneffect dat ook eventuele foutieve informatie zich vanaf Wikipedia snel over het internet kan verspreiden.
 
=== Vertekening ===
[[Bestand:WMF Strategic Plan Survey.svg|thumb|Resultaat van onderzoek van de Wikimedia Foundation naar enkele kenmerken van bewerkers van Wikipedia.]]
 
Wikipedia wordt bewerkt door vrijwilligers en heeft een open structuur. In principe kan iedereen daardoor meewerken aan de encyclopedie. In de praktijk blijkt er echter geen sprake van een volledige afspiegeling van de maatschappij. Zo komt uit onderzoek van de Wikimedia Foundation naar enkele kenmerken van bewerkers van Wikipedia naar voren dat de meerderheid van de bewerkers mannelijk is en geen partner en kinderen heeft. Ongeveer de helft valt in de leeftijd tussen 18 en 30 jaar oud, terwijl de groep jonger dan 18 zo'n 25% bedraagt.
 
Het dominante profiel van de bewerkers heeft - algemeen gesproken - gevolgen voor het soort en aantal artikelen en daarnaast ook voor de inhoud van artikelen, wat [[Dale Hoiberg]], voormalig hoofdredacteur van de ''[[Encyclopædia Britannica]]'', een [[systematische fout]] of ''bias'' noemt. In vergelijking met traditionele encyclopedieën is er dan ook meer aandacht voor [[sporter]]s, [[informatica]] en [[popcultuur]], terwijl onderwerpen als [[natuurwetenschap]], [[taal]], [[kunst]] en [[Afrika]] soms ondervertegenwoordigd zijn. Zo was bijvoorbeeld [[:en:Calvin and Hobbes|het artikel over de stripfiguren Casper en Hobbes]] op de [[Engelstalige Wikipedia]] een tijdlang uitgebreider dan [[:en:William Shakespeare|dat over William Shakespeare]]. ''[[The Guardian (krant)|The Guardian]]'' gaf in 2014 aan dat een artikel op de Engelstalige Wikipedia met een [[:en:List of pornographic actresses by decade|lijst van porno-actrices]] meer voetnoten kende dan dat met een [[:en:List of women writers|lijst van schrijfsters]].<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth The Guardian view on Wikipedia: evolving truth], ''[[The Guardian (krant)|The Guardian]]'', 7 augustus 2014</ref> Dit werd al vroeg onderkend, zoals bleek uit projecten als [[:en:Wikipedia:CROSSBOW|CROSSBOW]] en het [[Wikipedia:Wikiproject/Systematische bias|wikiproject systematische bias]], die echter niet van lange duur waren.
 
[[Bestand:User - demography.svg|thumb|[[Demografie]] per Wikipedia]]
Naast de kenmerken in het onderzoek van de Wikimedia Foundation spelen ook andere kenmerken een rol. Zo verschilt de [[demografie]] per Wikipedia sterk, wat zijn invloed heeft op het soort artikelen en de inhoud daarvan. Artikelen over bepaalde landen, volken, gebruiken en religies zullen niet op elke Wikipedia dezelfde aandacht krijgen. Andere initiatieven zijn onder meer het wegwerken van overmatige nadruk in artikelen op specifieke landen.<ref group="noot">De Nederlandstalige Wikipedia kent hiervoor bijvoorbeeld [[Wikipedia:Dit kan beter/Te veel nadruk op Nederland|Dit kan beter/Te veel nadruk op Nederland]] en [[Wikipedia:Dit kan beter/Te veel nadruk op België|Dit kan beter/Te veel nadruk op België]].</ref>
 
==== Gendergap ====
De bewerkers van Wikipedia zijn merendeels mannelijk. Daarom schreef de ''[[New Statesman]]'' dat de Engelstalige versie niet de "''sum of all knowledge''" was - de visie van [[Jimmy Wales]], een van de oprichters van Wikipedia - maar eerder de "''sum of male knowledge''".<ref>{{en}}[http://www.newstatesman.com/lifestyle/2015/05/wikipedia-has-colossal-problem-women-dont-edit-it The Wikipedia wars: does it matter if our biggest source of knowledge is written by men?]</ref> In het tijdschrift ''[[Slate]]'' noemde Heather Mac Donald dit in 2011 echter geen probleem: {{Citaat|De eenvoudigste verklaring voor het verschil in deelname (...) is dat mannen en vrouwen gemiddeld andere interesses hebben en hun vrije tijd op een andere manier willen besteden.<ref>{{Citeer web |last=Mac Donald |first=Heather |url=http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2011/02/wikipedia_is_maledominated_that_doesnt_mean_its_sexist.html |title=Wikipedia Is Male-Dominated. That Doesn't Mean It's Sexist. |website=[[Slate (magazine)|Slate]] |date=9 februari 2011 |accessdate=8 oktober 2016|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160911111709/http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2011/02/wikipedia_is_maledominated_that_doesnt_mean_its_sexist.html|archiefdatum=2016-09-11|dodeurl=nee}}</ref>}}
[[Bestand:A side-by-side comparison of the portion of available biographies about women on Wikipedia versus the portion of women biographies nominated for deletion from January 2017 to February 2020.gif|miniatuur|Vergelijking van het relatieve aantal biografieën over vrouwen op de Engelse Wikipedia ten opzichte van het aantal voor verwijdering genomineerde artikelen, van januari 2017 t/m februari 2020.<ref name=":0" />]]
In 2011 bleek uit onderzoek dat de Engelstalige Wikipedia weliswaar meer artikelen over vrouwen had dan de ''Encyclopaedia Britannica'', maar ook dat de kans dat een artikel over een vrouw ontbrak groter was dan over een man. Dat effect was bovendien sterker in de Wikipedia dan in de ''Britannica''.<ref>{{en}}[http://ijoc.org/index.php/ijoc/article/viewArticle/777 Gender Bias in Wikipedia and Britannica]</ref>
 
Uit onderzoek uit 2015 bleek dat de biografieën van vrouwen heel anders geschreven waren dan die van mannen.<ref>{{en}}[http://arxiv.org/abs/1501.06307 It's a Man's Wikipedia? Assessing Gender Inequality in an Online Encyclopedia]</ref> Er werd een asymmetrie waargenomen: vrouwen worden meer gerelateerd aan mannen dan omgekeerd. Ook komen in artikelen over vrouwen vaker liefdesrelaties aan de orde, of aspecten van hun gezinsleven.
 
Het feit dat er minder artikelen over vrouwen waren dan over mannen werd belangrijk genoeg gevonden om verschillende projecten daaraan te wijden, zoals het project "Women in red", dwz "vrouwen in het rood", waarbij rood staat voor de kleur van een link naar een niet bestaand artikel in de [[Mediawiki]] software.
 
In deze projecten worden nieuwe artikelen over relevante vrouwen geschreven. Onderzoek door Francesca Tripodi<ref name=":0">Tripodi F. Ms. Categorized: Gender, notability, and inequality on Wikipedia. New Media & Society. June 2021. doi:[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14614448211023772 10.1177/14614448211023772]
 
 </ref> toonde echter aan dat artikelen over vrouwen op de Engelse Wikipedia minder snel relevant werden gevonden en dat relatief meer artikelen over hen verwijderd werden dan artikelen over mannen. Daardoor wordt het verkleinen van de gendergap moeizaam.
 
=== Presentatie ===
Op de presentatie van artikelen in de userinterface van Wikipedia wordt wel kritiek geuit, omdat deze niet modern, rommelig en niet gebruiksvriendelijk zou zijn. Een modernere presentatie van deze artikelen wordt bijvoorbeeld geboden door [[Wikiwand]], een gepatenteerde software-interface die hiervoor is ontwikkeld. Wikiwand is zelf geen onderdeel van MediaWiki.
 
=== Negatieve economische waarde en gevolgen voor traditionele encyclopedieën ===
In ''[[Het Financieele Dagblad]]'' verscheen in 2016 een artikel waarin werd gesteld dat Wikipedia negatief bijdraagt aan de [[economische groei]].<ref group="noot">"Het is een gratis dienst, heeft geen prijs en voegt dus niets toe in de vorm van meetbare productie. Gratis is niets waard volgens de systematiek van het [[bruto binnenlands product]]. Daarentegen zal de opkomst van Wikipedia ten koste zijn gegaan van de omzet van naslagwerken. Een daling van de omzet en daarmee dus negatieve groei", aldus Lukas Daalder in het FD van 29 februari 2016.</ref><ref>[http://fd.nl/beurs/1141246/wikipedia-remt-de-groei ''Wikipedia remt de groei''], door Lukas Daalder in ''Het Financieele Dagblad'', 29 februari 2016. Geraadpleegd op 29 februari 2016.</ref> Wikipedia werd al eerder gezien als een oneerlijke concurrent voor traditionele encyclopedieën. [[Nicholas Carr]] viel in ''The amorality of [[Web 2.0]]'' (2005, ''Web 2.0 is amoreel'') websites met [[user-generated content|gebruikersbijdragen]] als Wikipedia aan, omdat ze beroepsschrijvers (die volgens hem superieur zijn) het brood uit de mond kunnen stoten, want "gratis wint altijd van kwaliteit". Carr schreef: "De geestdriftige visioenen van Web 2.0 gaan er stilzwijgend van uit dat de amateur de overhand krijgt. Maar ik kan me niets angstaanjagenders voorstellen".<ref>{{Citeer web| title = The amorality of Web 2.0
| url = http://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php | date=3 oktober 2005
| work = Rough Type | accessdate=15 juli 2006 | lang=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20060824022255/http://www.roughtype.com:80/archives/2005/10/the_amorality_o.php|archiefdatum=2006-08-24|dodeurl=nee}}</ref> Anderen bestrijden dat Wikipedia of iets dergelijks de traditionele publicaties volledig gaat verdringen. [[Chris Anderson (auteur)|Chris Anderson]], hoofdredacteur van ''[[Wired|Wired Magazine]]'', beweerde in het natuurwetenschappelijke tijdschrift ''[[Nature]]'' dat Wikipedia met haar gebruik van groepsverstand (''wisdom of crowds'') de [[Wetenschappelijk tijdschrift|wetenschappelijke toptijdschriften]] niet zal vervangen, vanwege de andere rol en strenge procedures voor [[peerreview|collegiale toetsing]] van die tijdschriften.<ref>{{en}}{{Citeer web| title = Technical solutions: Wisdom of the crowds | url = http://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html | work = [[Nature]] | accessdate=10 oktober 2006|archiefurl=https://web.archive.org/web/20060828224946/http://www.nature.com:80/nature/peerreview/debate/nature04992.html|archiefdatum=2006-08-28|dodeurl=nee}}</ref>
 
=== Inhoudelijke censuur ===
Wikipedia zou [[censuur (informatie)|censuur]] willen vermijden. Zo werd in 2006 op de Duitstalige Wikipedia geweigerd om de naam van een overleden [[hacker]] te verwijderen toen de familie daarom vroeg.<ref>{{de}}[http://www.spiegel.de/netzwelt/web/0,1518,394374,00.html Streit um Tron - Darf man einen Hacker beim Namen nennen?], ''[[Der Spiegel]]'', 10 januari 2006.</ref> Ook werd in 2008 een platenhoes niet verwijderd nadat een Britse organisatie die hoes als [[kinderpornografie]] had bestempeld, waardoor in grote delen van het [[Verenigd Koninkrijk]] Wikipedia niet meer bereikbaar was.<ref>[https://web.archive.org/web/20091215122208/http://webwereld.nl/nieuws/53892/britse-providers-blokkeren-wikipedia-pagina.html Britse providers blokkeren Wikipedia-pagina], Webwereld, 8 december 2008.</ref> Turkije blokkeerde van 29 april 2017 tot 16 januari 2020<ref>{{Citeer web |url=https://www.demorgen.be/nieuws/turkije-heft-na-drie-jaar-blokkade-wikipedia-op~b012d23e/ |titel=Turkije heft na drie jaar blokkade Wikipedia op |auteur= |uitgever=[[De Morgen]] |datum=16 januari 2020 |bezochtdatum=17 januari 2020 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20201029151435/https://www.demorgen.be/nieuws/turkije-heft-na-drie-jaar-blokkade-wikipedia-op~b012d23e/|archiefdatum=2020-10-29|dodeurl=nee}}</ref> de toegang tot alle talenversies van Wikipedia nadat de encyclopedie had geweigerd sommige inhoud te verwijderen.<ref>{{tr}} [http://aa.com.tr/tr/turkiye/hukuku-yok-sayan-wikipedia-kapatildi/807871 Hukuku yok sayan Wikipedia kapatıldı], staatspersbureau Anadolu Ajansı, 29 april 2017</ref><ref>[http://nos.nl/artikel/2170672-turkije-blokkeert-wikipedia.html Turkije blokkeert Wikipedia], [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]], 29 april 2017</ref> Niettemin werd in 2009 wel informatie verwijderd over de ontvoering van [[David S. Rohde]] door de [[taliban]], omdat volgens de ''[[The New York Times|New York Times]]'' zijn leven in gevaar kon komen door het bekendmaken van de ontvoering.<ref>{{en}}[http://www.nytimes.com/2009/06/29/technology/internet/29wiki.html Keeping News of Kidnapping Off Wikipedia], ''[[The New York Times]]'', 28 juni 2009.</ref>
 
== Kwaliteit ==
T. Bayer gaf in 2012 een overzicht van verschillende onderzoeken, die uitwezen dat de Engelse en Duitse Wikipedia gemiddeld betrouwbaar waren.<ref>{{en}} {{aut|Bayer, T.}}: ''[[Media:Academic research about the reliability of Wikipedia.pdf|Academic research about the reliability of Wikipedia]]'' (2012)</ref>
 
=== Duitstalige Wikipedia ===
Een vergelijking in september 2004 van de [[Duitstalige Wikipedia]] en twee andere Duitstalige encyclopedieën, ''[[F.A. Brockhaus|Brockhaus]]'' en ''[[Microsoft Encarta|Encarta]]'', door het computertijdschrift ''[[c't]]'', viel in het voordeel van Wikipedia uit.
 
=== Engelstalige Wikipedia ===
In 2005 publiceerde ''Nature'' de resultaten van een vergelijkend onderzoek naar de kwaliteit van artikelen in de Engelse Wikipedia (WP) en de ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (EB).<ref>{{en}} [http://www.nature.com/nature/journal/v438/n7070/full/438900a.html Nature 438 (2012), p.&nbsp;900-901]</ref> Universitaire deskundigen bogen zich over natuurwetenschappelijke teksten, zonder te weten uit welke encyclopedie ze kwamen. In 42 paren van overeenkomstige artikelen uit beide encyclopedieën vonden ze zowel in WP als in EB totaal acht ernstige fouten. Gemiddeld bevatte een WP-artikel vier en een EB-artikel drie foutjes, weglatingen of misleidende beweringen. ''Nature'' concludeerde dat hoewel de schrijfstijl van de ''Britannica'' veel beter was, de Wikipedia op natuurwetenschappelijk gebied bijna net zo goed was als de ''Britannica''. Orlowski formuleerde het als volgt: de kwaliteit van informatie in deze artikelen was in Wikipedia daarmee ''31 procent minder'' dan in de ''Britannica''.<ref>{{Citeer web |url=http://www.theregister.co.uk/2005/12/16/wikipedia_britannica_science_comparison/ |titel=Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's |datum=16 december 2005 |author=Andrew Orlowski |publisher=[[The Register]] |bezochtdatum=1 oktober 2010|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20100529044428/http://www.theregister.co.uk:80/2005/12/16/wikipedia_britannica_science_comparison/|archiefdatum=2010-05-29|dodeurl=nee}}</ref> Het betrof hier een betrekkelijk kleine selectie van artikelen over exacte wetenschappen en techniek en veel van de aangetroffen 'fouten' betroffen meningsverschillen tussen de onderzoekers van ''Nature'' en de redacteuren van de ''Britannica'' over welke feiten vermeld zouden moeten worden in een encyclopedie.<ref>{{Citeer web |url=http://www.theregister.co.uk/2006/03/23/britannica_wikipedia_nature_study |titel=Nature mag cooked Wikipedia study, Britannica hits back at junk science |datum=23 maart 2006 |auteur= Andrew Orlowski|publisher=[[The Register]] |bezochtdatum=1 oktober 2010|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20101222041732/http://www.theregister.co.uk:80/2006/03/23/britannica_wikipedia_nature_study/|archiefdatum=2010-12-22|dodeurl=nee}}</ref> In maart 2006 publiceerde de ''Encyclopædia Britannica'' onder de titel "Fatally Flawed" een weerlegging van de onderzoeksresultaten van Nature.<ref>{{Citeer web |url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |titel=Fatally Flawed. Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal Nature |datum=maart 2006 |publisher=''[[Encyclopædia Britannica]]'' |bezochtdatum=6 oktober 2016|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archiefdatum=2016-07-09|dodeurl=nee}}</ref>
 
== Afgeleide sites ==
=== Spiegelsites ===
Er bestaan op het internet een aantal [[Klonen (biologie)|klonen]] – ook wel ''mirrors'' of spiegelsites genoemd – van Wikipedia. Dit zijn [[website]]s die de inhoud van Wikipedia-artikelen of een deel hiervan (vrijwel) letterlijk overnemen. Enkele voorbeelden zijn [[DBpedia]], [[EverybodyWiki Bios & Wiki]], [[Wikiwand]] en (specifiek in het Nederlands) [[Encyclo.nl]]. Ook sommige teksten op [[WordPress.com]] zijn min of meer letterlijk afkomstig van Wikipedia. Daarnaast wordt veel van de vrij beschikbare inhoud van Wikipedia door allerlei individuele sites overgenomen en hergebruikt, al dan niet in de vorm van letterlijk gekopieerde tekstpassages. Regelmatig laten deze sites na om de bron van deze informatie correct weer te geven, waardoor de vereiste auteursrechtelijke kennisgevingen niet gerealiseerd worden.
 
Een belangrijk neveneffect van dergelijke "kloonwebsites" en andere sites die zich primair op Wikipedia baseren is dat ze ervoor zorgen dat informatie op het internet steeds eenzijdiger wordt. Het is geen zeldzaamheid dat vijf van de eerste tien zoekresultaten op [[Google]] allemaal hetzelfde artikel bevatten, op verschillende sites. Foutieve informatie kan op deze manier snel over het internet worden verspreid. Critici van Wikipedia zien dit als een zorgelijke ontwikkeling.
 
== Film ==
{{Zie hoofdartikel|Lijst van films over Wikipedia}}
 
== Literatuur ==
{{Zie hoofdartikel|Bibliografie van Wikipedia}}
* {{nl}}{{aut|Albert Benschop}}, ''Wikipedia. De Wijsheid van de Zwerm''<ref>[https://web.archive.org/web/20130514115551/http://www.sociosite.org/wiki.php ''Wikipedia. De Wijsheid van de Zwerm''], sociosite.org, 27 maart 2012. Geraadpleegd 17 januari 2013</ref> (2012)
* {{en}}{{aut|John Broughton}}, ''Wikipedia: The Missing Manual'', uitg. O'Reilly (2008) {{ISBN|978-0-596-51516-4}}
* {{en}}{{aut|Joseph Michael Reagle Jr.}}, ''Good faith collaboration. The culture of Wikipedia'', MIT Press 2010 {{ISBN|978-0-262-01447-2}}
 
== Externe link ==
{{Zusterproject klein
| commons =
| commonscat = Wikipedia
| wikiatlas =
| wikispecies =
| wiktionary = Wikipedia
| wikibooks =
| wikisource =
| wikiquote = Wikipedia
| wikinews =
| wikinewscat =
| wikivoyage =
}}
* [http://www.wikipedia.org/ wikipedia.org, Wikipedia's startpagina met alle talen]
 
{{Appendix|noot|2=
{{References|group=noot}}
----
;Referenties
{{References}}
}}
{{Navigatie Wikimedia}}
15.113

bewerkingen