Achtermeer: verschil tussen versies

658 bytes toegevoegd ,  1 maand geleden
k
Botverzoeken: toevoegen archieflinks en vervangen http:// door https://
k (Wijzigingen door 213.127.145.243 (Overleg) hersteld tot de laatste versie door Picasdre)
Label: Terugdraaiing
k (Botverzoeken: toevoegen archieflinks en vervangen http:// door https://)
 
[[Bestand:Achtermeer polder 1573.jpg|miniatuur|Ten zuiden van de stad [[Alkmaar]] ligt de [[polder]] Achtermeer, in 1533 drooggelegd. In 1573 weer onder water gezet, het jaar van het [[Beleg van Alkmaar]].]]'''Achtermeer''' bij [[Alkmaar]] in de provincie [[Noord-Holland]] is de eerst bekende [[droogmakerij]] van Nederland, het [[octrooi]] stamt uit 1532.<ref>[http://www.rag-archeologie.nl/Archief/Nyeuwen%20lande%20uuyte%20Achtermeer.pdf Discussie rond de Achtermeer als eerste droogmakerij, 2011]. [https://web.archive.org/web/20190821175305/http://www.rag-archeologie.nl/Archief/Nyeuwen%20lande%20uuyte%20Achtermeer.pdf Gearchiveerd] op 21 augustus 2019.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190927090313/https://thg.verloren.nl/_file/144791/Borger_G.J._-_De_Achtermeer_bij_Alkmaar,_de_oudste_droogmakerij._-_jaargang_2004-2.pdf, "De Achtermeer bij Alkmaar, de oudste droogmakerij?"]</ref><ref name=":0">{{Citeer web|url=https://onh.nl/verhaal/achtermeer-eerste-droogmakerij|titel=Achtermeer eerste droogmakerij|bezochtdatum=2019-09-27|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2011-08-05|werk=Oneindig Noord-Holland|uitgever=|taal=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190815195811/https://onh.nl/verhaal/achtermeer-eerste-droogmakerij|archiefdatum=15 augustus 2019|dodeurl=nee}} </ref><ref>Aten, D. 2009. Stormenderland - Canon Waterstaatsgeschiedenis Holland boven het IJ 700 - 2008, 72 pp. Uitgave Stichting Uitgeverij Noord-Holland in samenwerking met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Purmerend. {{ISBN|9789078381358}}. </ref> In dat jaar werd door [[keizer Karel V]] vergunning tot droogleggen verleend aan Jan Janz, [[baljuw]] en [[Dijkgraaf (waterschap)|dijkgraaf]], en aan Willem Janz, [[schout]] van Alkmaar. Het bijna veertig hectare grote meer lag net ten zuiden van Alkmaar. In 1533 is begonnen met de drooglegging. Dit lijkt in 1536 te zijn gelukt. Daarna is het land gecultiveerd en in 1539 kwam de eerste opbrengst van het land.
 
In 1566 kwam het land opnieuw onder water te staan en werd een nieuwe poging tot drooglegging gedaan. Bij de Allerheiligenvloed van 1570 braken enkele dijken door en moest men weer opnieuw beginnen. In 1573 werd de [[polder]] doelbewust voor korte tijd [[Inundatie|geïnundeerd]], om de belegering van Alkmaar te bemoeilijken. Toen de Spanjaarden het [[Beleg van Alkmaar]] opgaven, staken die op de terugtocht de molen in de brand.
Aan het begin van de 18e eeuw smelten de Achtermeer en de oostelijke buur Overdie samen. De samenwerking vanaf 1709 kwam tot stand omdat de Achtermeer alweer een nieuwe molen had, terwijl die van Overdie, ter hoogte van de huidige De Ruijterstraat, te weinig wind ving door de luwte van bomen en de stad. Die molen werd verkocht, waarna de Achtermeerse molen beide polders bemaalde.
 
Meer dan eens, onder andere in 1886, moest de molen na brand herbouwd worden en toen de laatste op 13 augustus 1912 na blikseminslag geheel verwoest werd, besloot men over te gaan tot een gemotoriseerd gemaal. Nadat dit dieselgemaal in 1988 buiten gebruik gesteld was, werd het onderhouden door een beheersstichting. Die nam het in 1991 over en doopte het ''Dieselgemaal “J. Leegwater”,'' naar de laatste machinist die in 1992 verongelukte. De beheerstichting zelf werd vernoemd naar [[Johan Schilstra]], die veel over de waterschapsgeschiedenis van Noord-Holland publiceerde. In 2011 werd het overgenomen door woningcorporatie ''Van Alckmaer''. Het gemaal is nog steeds maalvaardig en is op verzoek van het Hoogheemraadschap in oktober 1994 en in oktober 2019 bijgesprongen om zoveel mogelijk water uit te slaan.<ref>{{Citeer web|url=https://alkmaarcentraal.nl/nieuws/60046902-antiek-dieselgemaal-uit-1913-schiet-hoogheemraadschap-te-hulp|titel=Antiek dieselgemaal uit 1913 schiet Hoogheemraadschap te hulp|bezochtdatum=2019-11-10|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2019-10-11|werk=Alkmaar Centraal|uitgever=|taal=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20191110165845/https://alkmaarcentraal.nl/nieuws/60046902-antiek-dieselgemaal-uit-1913-schiet-hoogheemraadschap-te-hulp|archiefdatum=10 november 2019|dodeurl=nee}}</ref>
 
== Bebouwing en gebruik ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Gq27rFMiLaY YouTube: film van gemaal met werkende dieselpomp]
* Adapt, herbestemming Alkmaars erfgoed: [https://adaptalkmaar.nl/portfolio-item/dieselgemaal-j-leegwater/ Dieselgemaal J. Leegwater]
* {{Citeer web|url=https://www.gemalen.nl/gemaal_detail.asp?gem_id=560|titel= Overdie en Achtermeer {{!}} NGS|werk=www.gemalen.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201101020603/https://www.gemalen.nl/gemaal_detail.asp?gem_id=560|archiefdatum=1 november 2020|dodeurl=nee}}
 
[[Bestand:Dieselgemaal Achtermeerpolder.jpg|miniatuur|485px|links|Het Dieselgemaal Alkmaar van de polder “Het Overdie en Achtermeer” heeft sinds 1994 de status van [[Provinciaal monument]]. In 2011 is het gemaal door de Stichting Beheer Dieselgemaal “J.J. Schilstra” overgedragen aan woningcorporatie Van Alckmaer.]]
{{Appendix|1=Bronnen|2=
* [https://archive.vn/p5KBP Noord Hollands dagblad]
* [httphttps://www.dieselgemaalalkmaar.nl/ dieselgemaalalkmaar.nl]
* Reh, W., Steenbergen, C., Aten, D. 2005. Zee van Land, De droogmakerij als atlas van de Hollandse landschapsarchitectuur, 344 pp. Een uitgave van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Purmerend, en de Technische Universiteit Delft i.s.m. Stichting Uitgeverij Noord-Holland, Wormer. {{ISBN|9071123820}}. Pag.76 e.v.
'''Referenties'''
200.209

bewerkingen