Capitulatie (handelsverdrag): verschil tussen versies

1.322 bytes toegevoegd ,  1 maand geleden
(→‎Middeleeuwen: redactie)
(→‎Middeleeuwen: redactie)
 
=== Middeleeuwen ===
In de [[middeleeuwen]] was het in de [[Oude Wereld]] gebruikelijk de juridische status van kooplieden uit een ander land in een capitulatie te regelen. Dat blijkt uit onderstaande, niet-limitatieve reeks van voorbeelden. De [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] keizer [[Justinianus I|Justinianus]] (527-565) bijvoorbeeld stond de [[Armenië]]rs die in [[Constantinopel]] woonden toe om kwesties van huwelijk, erfenis en dergelijke te regelen volgens hun eigen wetten. [[Karel de Grote]] (747-814) verkreeg van [[kalief]] [[Haroen ar-Rashid]] speciale garanties en privileges voor [[Franken (volk)|Frankische]] kooplieden in het [[Kalifaat van de Abbasiden]]. Vorst [[Oleg de Wijze]] van het [[Kievse Rijk]] sloot in de 911 een capitulatie met keizer [[Leo VI van Byzantium]] die onder meer bepalingen bevatte voor berechting van Kievse onderdanen volgens hun eigen wet.<ref>Brown, p. 10, 11</ref>
 
 
Tijdens de [[hoge middeleeuwen]] hadden de [[Italië|Italiaanse]] [[maritieme republieken]] een groot aandeel in het handelsverkeer rond de Middellandse Zee. Ze sloten – ieder voor zich – capitulaties af met machthebbers in het oostelijk deel van het gebied. Zo wist [[Maritieme republieken#Republiek Pisa|Pisa]] extraterritoriale privileges te verkrijgen voor zijn onderdanen in [[Jeruzalem]], [[Beiroet]], [[Jaffa (stad)|Jaffa]], [[Cyprus]] en [[Rodos (stad)|Rodos]]. Daarnaast verkreeg het in 1173 speciale concessies van [[Saladin]], de [[Sultan (rang)|sultan]] van Egypte, op voorwaarde dat er geen [[kruistocht|kruisvaarders]] vervoerd zouden worden.<ref>Brown, p. 15</ref>
InUit de [[vroege middeleeuwen]] waszijn hetenkele invoorbeelden debekend [[Oudevan Wereld]]capitulaties gebruikelijkwaarmee de juridische status van kooplieden uit een ander land inwerd een capitulatie te regelen. Dat blijkt uit onderstaande, niet-limitatieve reeks van voorbeeldengeregeld. De [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] keizer [[Justinianus I|Justinianus]] (527-565) bijvoorbeeld stond de [[Armenië]]rs die in [[Constantinopel]] woonden toe om kwesties van huwelijk, erfenis en dergelijke te regelen volgens hun eigen wetten. [[Karel de Grote]] (747-814) verkreeg van [[kalief]] [[Haroen ar-Rashid]] speciale garanties en privileges voor [[Franken (volk)|Frankische]] kooplieden in het [[Kalifaat van de Abbasiden]]. In de 9e eeuw vormden [[Arabisch]]e kooplieden een nederzetting in de haven van [[Guangzhou|Kanton]] waarbij ze hadden bedongen dat ze geregeerd en beoordeeld mochten worden door hun eigen [[Kadi (rechter)|kadi]]. Vorst [[Oleg de Wijze]] van het [[Kievse Rijk]] sloot in de 911 een capitulatie met keizer [[Leo VI van Byzantium]] die onder meer bepalingen bevatte voor berechting van Kievse onderdanen volgens hun eigen wet.<ref>Brown, p. 10, 11</ref>
 
Veel meer is bekend over capitulaties in de [[hoge middeleeuwen]]. De handel floreerde toen zowel in het noorden van Europa als in het [[Middellandse Zeegebied]].
==== De Hanze ====
[[Bestand:Kaart Hanzesteden en handelsroutes.jpg|thumb|Hanzesteden en handelsroutes]]
OokVanaf handelsstedenhet uitmidden hetvan noordelijkerde deel12e vaneeuw Europaontstonden bedongenrond juridischede autonomie[[Oostzee]] voorsamenwerkingsverbanden hunvan Duitse kooplieden. InGaandeweg tegenstellingtraden totook steden toe uit het huidige [[België (hoofdbetekenis)|België]], [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]], [[Polen]], [[Noorwegen]], [[Zweden]] en de zuidelijke[[Baltische stedenstaten]], kozenmet zijtijdens voorde samenwerkinghoogtijdagen uitlopers naar [[Engeland]], [[Finland]] en sloten[[Rusland]]. zeHet zichsamenwerkingsverband aaneenwerd in 1356 geformaliseerd met de oprichting van de [[Hanze]]. Een van de belangrijkste principes van het Hanzeverbond was dat burgers van [[Hanzesteden]] naar hun eigen wetten en gebruiken moesten worden beoordeeld, waar ze ook maar handel dreven.<ref>{{Citeer web|url=https://books.google.be/books?id=1sFXAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_book_other_versions_r&cad=4#v=onepage&q&f=false|titel=Manuel des Consuls|auteur=Alex. de Miltitz|uitgever=A. Asher|datum=1837|taal=fr|pagina's=41|bezochtdatum=23 juli 2021}}</ref> De Hanze verdedigde de privileges die ze gekregen had op felle wijze. Zo trof het de stad [[Brugge]] – een van de vier [[Hanzekantoor|Hanzekantoren]] – enkele malen met een [[boycot]] en met het verplaatsen van activiteiten toen Brugge wilde tornen aan de privileges van de Hanze.<ref>{{Citeer web|url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/cma/article/view/78212/72127|titel=Novgorod, Brügge, Bergen und London: Die Kontore der Hanse. In: |auteur=Ernst Schubert|uitgever=Concilium Medii Aevi|datum=2002|taal=de|bezochtdatum=25 juli 2021}}</ref>
 
==== Middellandse Zeegebied ====
Tijdens de [[hoge middeleeuwen]] hadden deDe [[Italië|Italiaanse]] [[maritieme republieken]] hadden in die periode een groot aandeel in het handelsverkeer rond de Middellandse Zee. Ze sloten – in tegenstelling tot de noordelijk steden ieder voor zich – capitulaties af met machthebbers in het oostelijk deel van het gebied. Zo wist [[Maritieme republieken#Republiek Pisa|Pisa]] extraterritoriale privileges te verkrijgen voor zijn onderdanen in [[Jeruzalem]], [[Beiroet]], [[Jaffa (stad)|Jaffa]], [[Cyprus]] en [[Rodos (stad)|Rodos]]. Daarnaast verkreeg het in 1173 speciale concessies van [[Saladin]], de [[Sultan (rang)|sultan]] van Egypte, op voorwaarde dat er geen [[kruistocht|kruisvaarders]] vervoerd zouden worden.<ref>Brown, p. 15</ref>
 
[[Maritieme republieken#Republiek Venetië|Venetië]] sloot in 1219 een capitulatie met [[Aladin (sultan)|Aladin]], de Turkse sultan van [[Konia]], waarbij onderdanen van de ene partij in de domeinen van de andere immuniteiten genoten in alle juridische aangelegenheden van niet-criminele aard. Tien jaar later kreeg Venetië in een capitulatie met de sultan van [[Aleppo (stad)|Aleppo]] het recht om in die stad een eigen kerk, een telhuis (waar geld werd geteld) en een magistratuur te stichten.<ref>Brown, p. 16, 31</ref>
[[Maritieme republieken#Republiek Genua|Genua]] wist via zijn consul in [[Alexandrië]] van de [[Mammelukken|Mammelukse]] sultan het recht van jurisdictie in rechtszaken te verkrijgen tussen Genuezen en [[Saracenen]], evenals tussen Genuese en andere christenen. In 1261 kreeg Genua toestemming van de Byzantijnse keizer [[Michaël VIII Palaiologos|Michaël VIII]] om bij Constantinopel, aan de overzijde van de [[Gouden Hoorn]], de aparte stad [[Galata]] te vestigen die onder Genuese jurisdictie viel.<ref>Brown, p. 14, 16</ref>
 
Niet alleen de Italiaanse steden, ook Frankrijk en [[Catalonië]] sloten in het oosten van het Middellandse Zeegebied verdragen af, waarin hun onderdanen vrijgesteld waren van berechting door het andere land. Zo kwam de sultan van Egypte in 1500 een capitulatie overeen met de Franse koning [[Lodewijk XII]] waarin werd overeengekomen dat Franse onderdanen die in Egypte verbleven niet langer vielen onder de jurisdictie van Egypte, maar geplaatst werden onder direct gezag van Franse [[Legatie (diplomatie)|legaties]] of [[Consulaat (diplomatie)|consulaten]].<ref>{{Citeer web|url=https://books.google.com/books?id=cq90z2Ij6jsC&pg=PA139|titel=Three years in Constantinople. Vol. 1|auteur=Charles White|uitgever=Henri Colburn|datum=1846|pagina's=139, 147|taal=en|bezochtdatum=27 juli 2021}}</ref> Met [[Catalonie]] sloot de sultan een soortgelijke capitulatie af.<ref>Brown, p. 32</ref>
Ook handelssteden uit het noordelijker deel van Europa bedongen juridische autonomie voor hun kooplieden. In tegenstelling tot de zuidelijke steden kozen zij voor samenwerking en sloten ze zich aaneen in de [[Hanze]]. Een van de belangrijkste principes van het Hanzeverbond was dat burgers van [[Hanzesteden]] naar hun eigen wetten en gebruiken moesten worden beoordeeld, waar ze ook maar handel dreven.<ref>{{Citeer web|url=https://books.google.be/books?id=1sFXAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_book_other_versions_r&cad=4#v=onepage&q&f=false|titel=Manuel des Consuls|auteur=Alex. de Miltitz|uitgever=A. Asher|datum=1837|taal=fr|pagina's=41|bezochtdatum=23 juli 2021}}</ref> De Hanze verdedigde de privileges die ze gekregen had op felle wijze. Zo trof het de stad [[Brugge]] – een van de vier [[Hanzekantoor|Hanzekantoren]] – enkele malen met een [[boycot]] en met het verplaatsen van activiteiten toen Brugge wilde tornen aan de privileges van de Hanze.<ref>{{Citeer web|url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/cma/article/view/78212/72127|titel=Novgorod, Brügge, Bergen und London: Die Kontore der Hanse. In: |auteur=Ernst Schubert|uitgever=Concilium Medii Aevi|datum=2002|taal=de|bezochtdatum=25 juli 2021}}</ref>
 
Er is ook een voorbeeld bekend van een capitulatie met [[China]]. In de 9e eeuw vormden [[Arabisch]]e kooplieden een nederzetting in de haven van [[Guangzhou|Kanton]] waarbij ze hadden bedongen dat ze geregeerd en beoordeeld mochten worden door hun eigen [[Kadi (rechter)|kadi]].<ref>Brown, p. 10</ref>
 
=== Capitulaties van het Ottomaanse Rijk ===
18.160

bewerkingen