Kwel: verschil tussen versies

809 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
Redactie
k (Invulling parameters sjabloon)
(Redactie)
 
== Ontstaan van natuurlijke kwel ==
De [[grondwaterstroming]], het reliëf en, de geologische en geomorfologische opbouw van een gebied bepalen of er kwel ontstaat. Op de hogere delen van een gebied zakt het (regen)water in de bodem en voegt zich bij het [[freatisch grondwater]]. Een deel van dit watergrondwater stroomt zijdelings af als [[freatisch grondwater]] en komt zo direct in sloten en plassen terecht. De rest dringtzakt doornaar diepere lagen. Indien er in de ondergrond een slecht doorlatende laag aanwezig is, zakt het water, weliswaar met vertraging, ook hier door heen. enDe komtzone uiteindelijkmet inhet diepe grondwater onder de min of meer afsluitende laag wordt aangeduid als het eerste [[Aquifer|watervoerende pakket]] of dieper terecht.
 
Of het dieperediepe grondwater weer ergens aan de oppervlakte zal komen, wordt bepaald door het verschil in stijghoogte tussen het freatische grondwater en dithet dieperediepe grondwater. De wet van de communicerende vaten zegt dat water door de zwaartekracht van het ene vat naar het andere stroomt tot de waterniveaus gelijk zijn. In een hellend gebied zal het water van het hoger gelegen gebied (het [[Infiltratie (waterbeheer)|infiltratie]]-gebied) gebied naar het lager gelegen gebied gaan stromen. WaterIn het lage gebied heeft het water dat op hoger gelegen delen is geïnfiltreerd en door de slecht doorlatende laag is gepasseerd heeft(het water in het eerste watervoerende pakket) een grotere stijghoogte dan het freatisch grondwater ter plaatse. HierdoorDoor het verschil in stijghoogte is er een drukverschil en treedt het diepe grondwater als kwel aan de oppervlakte. Zie ook [[artesische bron]].
 
== Polder(dijks)kwel ==
Bij dijken langs [[polder]]s is kwel een normaal fenomeen. Door [[sloot (watergang)|sloten]] evenwijdig aan de dijk te graven, iswordt dehet afvoerkwelwater vanopgevangen en kan het kwelwaterworden gewaarborgdafgevoerd. Deze vorm van kwel treedt vooral op tussen twee polders met een hoogteverschil, bijvoorbeeld een oude [[veenpolder (poldertype)|veenpolder]] naast een [[droogmakerij]]. De veenpolders in Nederland liggen tussen 0 en 2 meter onder [[Normaal Amsterdams Peil|NAP]]. Droogmakerijen zijn tot ruim 6 meter diep. In veel veengebieden lekt het water weg naar de diepere polders in de omgeving. BijvoorbeeldZo verliest het veengebied van rond de [[Nieuwkoopse plassen]] verliest water aan de [[Polder Groot-Mijdrecht]]. Om het water in de sloten in het veengebied op peil te houden, moet er wateroppervlaktewater van elders worden [[Inlaatduikerinlaatduiker|ingelaten]]. De waterkwaliteit invan dehet Nieuwkoopseaangevoerde plassenwater verandertis hierdoorveelal envan natuurwaardenmindere kwaliteit dan het eigen water van het veengebied. Hierdoor komen de natuurwaarden in de Nieuwkoopse plassen onder druk te staan.
 
== Rivier(dijks)kwel ==
Kwelwater kan ook naar boven komen bij hoge waterstanden in een [[rivier]]. Het kwelwater komt dan onder de [[dijk (waterkering)|dijken]] door. WanneerIn ditbepaalde zichgevallen voordoet kan het de voorbode zijn van een [[dijkdoorbraak]] (zie ''[[piping]]'' en [[kwelweglengte]]).
kan dit een voorbode zijn van een [[dijkdoorbraak]](zie ''[[piping]]'' en [[kwelweglengte]] ).
 
== Zoute of brakke kwel ==
Bij gebieden die onder zeeniveau liggen, komt ook zoute of brakke kwel voor. Hierbij komt brak water, onder dijken of duinen door, omhoog in poldergebieden, wat leidt tot [[verzilting]]. DitPlaatsnamen blijkt soms ook uit de benamingen van gebieden,als bijvoorbeeld: [[Zouteveen]] ([[Schipluiden]]). Enerzijdsduiden verlaagtop dit deverschijnsel. kwaliteitZoute vankwel deen grondverzilting voorzijn landbouwuit (metlandbouwkundig, namevooral tuinbouw),tuinbouwkundig oogpunt ongewenst<ref name="wur">{{aut|Visscher, J.}}, ''[http://edepot.wur.nl/239216 Verzilting in de veehouderij: ervaringen op melkveebedrijven]'', rapport 639, Wageningen UR Livestock Research, Lelystad, november 2012</ref> anderzijds was het zilte water bijvoorbeeld in Noord-Holland ten noorden van het IJ (het gebied van het [[Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen in Kennemerland en West-Friesland]]) een belangrijke oorzaak dat de sloten, de kanalen en de [[Boezem (water)|boezem]] niet dichtgroeiden.<ref>{{aut|Schilstra, J.J.}}In ''Wieecologisch wateropzicht deert:zijn het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen in Kennemerland en West-Friesland 1544-1969''brakwatermilieus, Meijerdie Pers,tegenwoordig Wormerveer,zeldzaam 1969zijn, pinteressant. 177</ref>
 
Het zilte (brakke) water bijvoorbeeld in Noord-Holland ten noorden van het IJ (het gebied van het [[Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen in Kennemerland en West-Friesland]]) was ooit een belangrijke oorzaak dat de sloten, de kanalen en de [[Boezem (water)|boezem]] niet dichtgroeiden.<ref>{{aut|Schilstra, J.J.}} ''Wie water deert: het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen in Kennemerland en West-Friesland 1544-1969'', Meijer Pers, Wormerveer, 1969, p. 177</ref>
Verder geeft een (licht) zilte grond een betere smaak van in die gebieden geproduceerde [[kaas]].{{Bron?||2020|08|13}}
 
Verder geeft een (licht) zilte grond eenaan betere smaak vande in die gebieden geproduceerde [[kaas]] een smaak die door sommigen bijzonder wordt gewaardeerd.{{Bron?||2020|08|13}}
 
== Menselijke beïnvloeding van grondwaterstroming ==
In Nederland wordt het watersysteem al eeuwenlang op kleine en grote schaal beïnvloed. De aanleg van polders is het bekendste voorbeeld. Maar in het oosten en zuiden van Nederland is door "normalisering" van beken en door andere cultuurtechnische ingrepen ook grootscheeps de ontwatering aangepakt, die dewaardoor natuurlijke kwel in Nederland tot een fractie van wat het ooit was heeftis gereduceerd. Met de aanleg van kanalen zoals het Twentekanaal, werdten nietbehoeve alleen devan scheepvaart en de industrie gestimuleerd, werd het land werd in de wijde omtrek veel droger en meer geschikt voor de landbouw. Dergelijke kanalen snijden vaak diep in de bodem en beïnvloeden daarmee grondwaterstromen zeer sterk. Kwel neemt af of verdwijnt geheel. Ook de ontwatering op kleine schaal beïnvloedt het voorkomen van kwel volgens hetzelfde principe.
 
Vooral langsLangs de oostflank van de [[Veluwe (streek)|Veluwe]] isbestaat devanouds kwelstroomeen sterksterke kwelstroom. Deze kwelstroom is eeuwenlang benut voor industrieën en werd gereguleerd door het graven van [[spreng]]en. Met deze watergangen, veelal bovenloops verlengde beken, maar soms nieuw gegraven waterlopen, werd een gestage, schone waterbron aangeboord die gebruikt werd in huishoudens, watermolens, wasserijen en brouwerijen. Ook in de polders rondom de Veluwe is nog veel kwel. Het grondwater dat hier aan de oppervlakte treedt kan duizenden jaren oud zijn. Daardoor is het weinig [[watervervuiling|vervuild]] en voedselarm. De sloten in deze polders herbergen een bijzondere [[plantenleven|flora]] dat aan dit milieu gebonden is engebonden, alsterwijl bijzonderbijna wordtoveral gekenmerkt. Dit komt mede doordatelders de meeste sloten en vaarten in andere poldergebieden vaak voedselrijk zijn. De kweldruk vanafin de polders aan de rand van de Veluwe is in de laatste decennia van de twintigste eeuw weliswaar verminderd door de aanleg van de [[Flevopolder]]s, die ook een aanzienlijk deel van het diepe grondwater naar zich toe trekkenontvangen, alsmede door waterwinning op de Veluwe zelf.
 
== Noten ==
4.824

bewerkingen