Anna Fles: verschil tussen versies

31 bytes toegevoegd ,  2 maanden geleden
49e druk (zie Picarta), Brahms en Schumann gelinkt, Nolthenius, enkele kleinigheden
(ext link fix)
(49e druk (zie Picarta), Brahms en Schumann gelinkt, Nolthenius, enkele kleinigheden)
 
'''Anna Fles''', ook bekend onder het pseudoniem '''A.M. Eldar''', ([[Utrecht (stad)|Utrecht]], [[20 januari]] [[1854]] — aldaar, [[17 november]] [[1906]]) was een Utrechtse spraak- en zanglerares, [[Schrijver|schrijfster]] en [[tekstdichter]]es.
 
Anna Fles schreef het eerste Nederlandse leerboek over spreek- en zang&shy;technieken: ''Spreken en Zingen'' (1886). Het lesboek is na ruim 135 jaar nog altijd in druk (48e49e herziene druk in 20112019).<ref>In 2011 verscheen een geheel herziene druk (de 48ste), herzien en aangevuld door Marie-Christine Franken (linguïst-logopedist) en Marieke Hakkesteegt (logopedist). De 49ste druk verscheen in 2018 (Picarta).</ref>
 
Ze was oprichtster en voorzitster van het Utrechtse Palestrinakoor en richttestichtte de Utrechtse Muziekvereeniging op.<ref>[https://geheugen.delpher.nl/?/nl/items/CBG01:6232/&p=1&i=1&t=3&st=anna%20fles&sc=%28cql.serverChoice%20all%20anna%20%20AND%20fles%29/&wst=anna%20fles Geheugen van Nederland], overlijdensbericht met portret</ref> Ze schreef liedjes als 'De meimaand is in 't land, lief kind' ('Meiliedje') en 'Zie, hoe het vriend'lijke zonlicht schittert op weide en op woud' ('Zonnelied'), die beide werden opgenomen in de populaire zangbundel ''[[Kun je nog zingen, zing dan mee]]''. Haar liedteksten werden veelal op muziek gezet door [[Catharina van Rennes]].
 
Fles was bevriend met [[Frederik van Eeden (schrijver)|Frederik van Eeden]] en zij vertaalde zijn roman ''[[De kleine Johannes]]'' in 1892 naar het Duits.
Anna Fles had een jongere zus, de latere kunstenares, schrijfster en kunstcritica [[Etha Fles]] (1857-1948). Etha Fles ging naar de [[Rijksakademie van beeldende kunsten|Rijksacademie voor Beeldende Kunsten]] in Amsterdam en was in 1895 medeoprichtster van de Utrechtse Vereniging Voor de Kunst (1895-1938), waarvoor zij tentoonstellingen organiseerde.<ref name="kunst"></ref> Ze schreef kunstkritieken en enkele kunsthistorische werken, waaronder ''Inleiding tot een kunstgeschiedenis'' (1903) en ''Handboek der Kunstgeschiedenis'' (1935).
 
Het welgestelde gezin Fles nodigde veel mensen uit het Utrechtse culturele leven bij hen thuis uit voor discussieavonden en soirees : kunstenaars, schrijvers, musici en academici. Hieronder bijvoorbeeld [[Jan Toorop]], [[Jan Veth]], [[Anton Mauve]] en [[Isaac Israëls]], de schrijvers [[Frederik van Eeden (schrijver)|Frederik van Eeden]] en [[Albert Verwey]], musici als [[Hugo Nolthenius (1848-1929)|Hugo Nolthenius]], Catharina van Rennes en redacteuren van het literaire tijdschrift ''[[De Nieuwe Gids (Nederland)|De Nieuwe Gids]]''. Ook [[Johannes Brahms]] en [[Clara Schumann]] waren bij hener te gast en speelden bij die gelegenheden ook piano bij hen.<ref>[http://www.kunstliefde.nl/activiteiten/1382452639 Kunstliefde.nl], Etha Fles, kunstschilderes, etser, letterkundige</ref> Etha Fles raakte goed bevriend met Amsterdamse kunstenaars als [[Jan Veth]], [[Richard Roland Holst]], [[Antoon Derkinderen]], [[Jo Besier]] en [[Jan Toorop]]. Dankzij de contacten van haar moeder en later haar zus had Anna Fles ruime toegang tot het literaire en culturele leven in en rond Utrecht en Amsterdam.
 
Dankzij de contacten van haar moeder en later haar zus had Anna Fles ruime toegang tot het literaire en culturele leven in en rond Utrecht en Amsterdam.
 
== Werk ==
Anna Fles studeerde Zangzang in Duitsland. Na haar studie ging Fleszij werken als spraak- en zanglerares (onder meer aan de Toonkunst-muziekschool in Amersfoort).<ref>Anna Fles wordt genoemd in de biografie over [[Cécile de Jong van Beek en Donk|Cécile]] en Elsa de Jong van Beek en Donk (hun families waren goed bevriend). Hierin wordt over Anna vermeld: "Anna Fles zong prachtig. Op een podium zou ze nooit staan omdat ze gebocheld was door een heup- en rugvergroeiing". In: Elisabeth Leijnse, ''Cécile en Elsa: strijdbare freules'' (2015).</ref> Zij richtte zich hierbij met name op het scholen van de stem en de uitspraak van zangers.
 
Zij schreef een tiental [[kinderlied]]jes, die gewoonlijk op muziek werden gezet door [[Catharina van Rennes]]. In de uitgaven zijn vaak ook andere tekstdichters opgenomen, zoals [[Jacoba Mossel]], [[Hendrika van Tussenbroek]] en [[Anna Sutorius]].
Twee van haar liedjes werden opgenomen in de liedbundel ''[[Kun je nog zingen, zing dan mee]]'' (3e druk in 1911; mogelijk al in 1e druk van 1906). Het ging om 'De meimaand is in 't land, lief kind' (''Meiliedje'') en 'Zie, hoe het vriend'lijke zonlicht schittert op weide en op woud' (''Zonnelied''), beide met muziek van Rennes. Door de populariteit en lange drukgeschiedenis van dit liedboek (41e druk in 1986) bleven dit decennialang in ruime kring bekende liedjes.
 
Met het Palestrina-koor gaf zij uitvoeringen door het hele land, onder meer in Den Haag, Rotterdam, Haarlem en Leiden. Haar kinderliedje over Klaas Vaak, 'Daar kom ik in het schemeruur / De trappen op geslopen' werd opgenomen in ''[[Kun je nog zingen, zing dan mee! Voor jonge kinderen]]'' (1912).
 
Met het Palestrina-koor gaf zij uitvoeringen door het hele land, onder meer in Den Haag, Rotterdam, Haarlem, Leiden, enz.
 
Anna Fles overleed in 1906, in de leeftijd van 52 jaar. Zij werd begraven op [[begraafplaats Soestbergen]] in Utrecht. Het ''Algemeen Handelsblad'' vermeldt dat bij haar begrafenis onder meer [[Alphons Diepenbrock]], [[Willem Petri]], [[Hendrik Zwaardemaker]] en [[Lodewijk van Deyssel|Lodewijk van Deijssel]] aanwezig waren. Frederik van Eeden bleef weg, omdat er op dat moment verwijdering tussen hen was, maar schrijft wel over haar overlijden in zijn dagboek: {{Citaat|Gisteren is Anna Fles begraven. Martha ging er heen, en het was mooi. Ik hield van haar, hoewel we tweemalen van elkaar vervreemd zijn, eens door Betsy, en eens door Bertha. Maar ze waardeerde mij ten slotte toch en ik haar evenzeer. Het doet mij leed dat ik haar nog niet éénmaal voor haar dood vertrouwelijk heb kunnen spreken. Maar ach! er blijft zooveel onopgelost en onafgedaan bij ons leven.<ref>Dagboekaantekening Frederik van Eeden, 21 november 1906.</ref>}}
 
In verschillende kranten en tijdschriften verschenen na haar overlijden necrologieën.<ref>Bijvoorbeeld in: [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:25218:mpeg21:0019 ''Caecilia; algemeen muzikaal tijdschrift van Nederland'', jrg 63, 1906]; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010974513:mpeg21:a0121 ''Algemeen Handelsblad'', 19-11-1906]; en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010164521:mpeg21:a0133 ''Het nieuws van den dag'', 21-11-1906]. Op delpher.nl.</ref> Na haar overlijden liet zij een bedrag van 5000 gulden na aan de Maatschappij Caecilia, die het tijdschrift ''Caecilia; algemeen muzikaal tijdschrift van Nederland'' uitgaf.<ref>[https://web.archive.org/web/20190915083612/https://www.delpher.nl/nl/tijdschriften/view/index?identifier=dts:28602:mpeg21:0020 Muziekberichten], in: ''Caecilia; algemeen muzikaal tijdschrift van Nederland'', 1907. Op tijdschriften.delpher.nl.</ref><ref>Ze wordt tevens genoemd in de muziekgidsen J.H. Letzer: ''Muzikaal Nederland 1850-1910''. Bio-bibliographisch woordenboek van Nederlandsche toonkunstenaars en toonkunstenaressen - Alsmede van schrijvers en schrijfsters op muziek-literarisch gebied, 2. uitgaaf met aanvullingen en verbeteringen. Utrecht: J. L. Beijers, 1913, pagina 52; ''Geïllustreerd muzieklexicon'', onder redactie van Mr. G. Keller en Philip Kruseman, medewerking van [[Sem Dresden (componist)|Sem Dresden]], [[Wouter Hutschenruijter (1859-1943)]], [[Willem Landré]], [[Alexander Voormolen]] en [[Henri Zagwijn]]; uitgegeven in 1932/1949 bij J. Philips Kruseman, Den Haag; pagina 204 en J. Robijns en Miep Zijlstra, Algemene Muziek Encyclopedie deel 3, Unieboek 1980, pagina 233</ref>
 
Op haar grafsteen staat een tekst van Abraham Mendelssohn, (de vader van [[Felix Mendelssohn Bartholdy]]): "Dies ist meine Religion – Ich weiss dass es in allen Menschen einen ewigen Hang zu allem guten, wahren und rechten und ein Gewissen giebt".<ref>[http://www.histopos.nl/blog/?page_id=354 HisTopos], Dagaantekening 14, 09-04-2014</ref>
 
== Uitgaven ==
=== Vertalingen uit en naar het Duits ===
* 189x - ''Voor zingende kinderen'', bijeenverz. en in 't Hollandsch vert. uit het Duits door Anna Fles en Clara de Voogt (Wagenaar, Utrecht), 2 dln.
* 1892 - ''Der kleine Johannes'', von Frederik van Eeden. Übers.Übersetzt aus dem Holländischen von Anna Fles (Otto Hendel, [[Halle (Saale)|Halle a.d. S.]]). Vertaling van ''De kleine Johannes''
* 1895 - ''Ein Büchlein von der Singekunst'', aus einigen Werken älterer Meister zusammengest. von Anna Fles (Wagenaar, Utrecht; [[Breitkopf & Härtel|Breitkopf und Hartel]], [[Leipzig]])
 
=== Uitgaven onder de naam A.M. Eldar ===
* 1886 - A.M. Eldar, ''Spreken en zingen'' (Mijs, Tiel), (48e49e herziene dr.druk 20112018, [[Koninklijke Van Gorcum]], Assen)
* 1894 - A.M. Eldar, ''Iets over "registers" in de menschelijke stem (naar aanleiding van eene causerie, gehouden op 8 januari '94 te Amsterdam)'', (P.H. Reyers, Utrecht)
* 1898 - A.M. Eldar, ''Zangoefeningen voor het eerste studiejaar'' (Mijs, Tiel)
33.436

bewerkingen