Tarwe: verschil tussen versies

153 bytes toegevoegd ,  1 maand geleden
correctie
Label: Handmatige ongedaanmaking
(correctie)
{{Taxobox
| type = plant
| naam = TarweTriticum
| afbeelding = Wheat-haHula-ISRAEL2.JPG
| afbeeldingtekst = Tarwe
}}
 
'''Tarwe''Triticum' (''Triticum'' (Tarwe) is een geslacht met de voornaamste [[graan|granen]] waar de mensheid zich mee voedt, naast [[rijst]] en [[maïs]]. Het staat met maïs op een gedeelde eerste plaats. In Nederland werd in 2005 116.000 ha wintertarwe en ruim 20.600 ha zomertarwe geteeld. Tarwe''Triticum'' is een [[Zelfbestuiving|zelfbestuiver]].
 
De nederlandstalige naam tarwe slaat in de eerste plaats, en gewoonlijk, op ''Triticum aestivum'', maar mag ook gebruikt worden voor het geslacht.
 
== Oorsprong ==
Tarwe is een van de oudste [[domesticatie|gedomesticeerde]] planten. De domesticatie vond waarschijnlijk ongeveer 10.000 jaar geleden plaats in het [[Midden-Oosten]] en [[Afrika]] van [[Syrië]] tot [[Jammu en Kasjmir (gebied)|Kasjmir]] en naar het zuiden tot in [[Ethiopië]].
 
=== Gewone tarweTarwe en spelt ===
[[Gewone tarwe|Tarwe]] of broodtarwe (''Triticum aestivum'') is door [[Hybride (biologie)|hybridisatie]] en [[Mutatie (biologie)#Ploïdiemutatie|ploïdie- of genoommutaties]] ontstaan uit verschillende voorouders. [[Gewone tarwe]]Tarwe is [[Taxonomie|taxonomisch]] gezien [[hexaploïde]] met 42 [[chromosoom|chromosomen]] (2n = 6x = 42); dat wil zeggen dat gewone tarwe genetisch gezien [[Diploïdie|diploïde]] (2n) is, en dat x = 7 het grondgetal is van de chromosomen binnen de verwantschapsgroep. De ontwikkeling is waarschijnlijk als volgt gegaan:
* De diploïde [[eenkoren]] (2n = 14) heeft zich, dan wel is, gekruist met een diploïde wilde grassoort (2n = 14), wat een steriele [[hybride (biologie)|hybride]] heeft opgeleverd. Bij deze hybride is chromosomenverdubbeling opgetreden (zodat er per definitie [[homologe chromosomen]]paren ontstaan) en het resultaat is dus <u>fylogenetisch gezien</u> [[tetraploïde]] met 28 chromosomen (2n = 4x = 28), waardoor de <u>genetisch diploïde</u> vorm niet [[Onvruchtbaarheid|steriel]] is.<ref>Bij de [[mitose]] is het noodzakelijk dat homologe paren chromosomen zich splitsen, waardoor er fertiele haploïde geslachtscellen kunnen vormen. Bij kruisingen tussen soorten [[hybride (biologie)|(bastaardering of hybridisatie)]] ontstaan er, doordat de chromosomenparen niet volledig homoloog zijn, vaak geen fertiele nakomelingen. Bij [[Euploïdie |eu(poly)ploïdie]] met een verdubbeling van alle chromosomen kan wel een goede paring van [[homologe chromosomen]] optreden, zodat de [[meiose]] zonder storingen kan verlopen.</ref>
* Van deze door hybridisatie en chromosomenverdubbeling ontstane soort stammen de [[emmertarwe]] en de [[Durum (tarwe)|harde tarwe, macaronitarwe of durumtarwe ''Triticum durum'']] af.
* De emmertarwe heeft zich gekruist met de diploïde ''Aegilops tauschii'' ([[synoniem (plantkunde)|synoniem]]: ''[[Aegilops squarrosa]]'') met 2n = 14, wat weer een steriele hybride heeft opgeleverd.
* Ook na deze hybridisatie is weer chromosomenverdubbeling opgetreden, waardoor er weer fertiel nageslacht ontstaat. Dit zijn dus uiteindelijk de (fylogenetisch gezien) [[hexaploïde]] tarwes [[gewone tarwe|tarwe]] en [[spelt]].
 
=== Genetische achtergrond ===
* Het genoom van de wilde diploïde grassoort wordt weergegeven met B en planten hebben BB.
* Het genoom van de diploïde ''Aegilops squarrosa'' wordt weergegeven met D en planten hebben DD.
* Het genoom van de durumtarwe wordt weergegeven met AB en planten hebben AABB.
* Het genoom van de gewone tarwe wordt weergegeven met ABD en planten hebben AABBDD.
 
=== Veredeling ===
De wilde en [[Plesiomorfie|primitieve]] tarwesoorten hebben een brosse aarspil, waardoor de korrels gemakkelijk kunnen loslaten. Ook zijn de korrels stevig omsloten door de kafjes en zitten er weinig korrels op een aar. Deze voor de mens ongewenste eigenschappen zijn door de eeuwen heen weggeselecteerd.
 
Eenkoren en emmertarwe werden 4000 jaar v.Chr. veel verbouwd in [[Noord-Afrika]] en het [[Middellandse Zeegebied]]. Waarschijnlijk kwam eenkoren veel voor als een ongewenste vermenging met emmertarwe. Na 300 v.Chr. werd durumtarwe met naakte korrels meer en meer verbouwd en na enkele eeuwen had deze soort de emmertarwe verdrongen. Gewone tarweTarwe kwam in 200 v.Chr. voor het eerst voor in het Middellandse Zeegebied. Tegelijkertijd werd ten noorden van de alpen emmertarwe verdrongen door [[spelt]]. In de Middeleeuwen werd gewonezowel tarwe en spelt in Europa veel verbouwd. Uiteindelijk is spelt bijna geheel verdrongen door de gewone tarwe.
 
Door kruising en selectie zijn er van gewone tarwe duizenden rassen gekweekt met verschillende eigenschappen en een steeds hogere opbrengst per ha. Meel van gewone tarwe is afhankelijk van het ras geschikt voor het maken van [[brood]], [[Kaakje|biscuit]] en gebak. [[Pasta (deegwaar)|Pasta's]] worden meestal van durumtarwe gemaakt.
 
== Rassen ==
|-
|''[[Triticum aestivum]]''
|[[gewone tarwe|tarwe]]
|Een [[hexaploïde]] soort die wereldwijd het meest verbouwd wordt.
|-
 
== Zie ook ==
* [[Gewone tarwe|Tarwe]]
* [[Mycotoxine]]
 
27.457

bewerkingen