Praamgracht: verschil tussen versies

81 bytes verwijderd ,  1 maand geleden
beetje redactie
(indeling)
(beetje redactie)
 
{{Infobox kanaal
| naam = Praamgracht
| afbeelding = Maartensdijk-Baarn Praamgracht tracee OSM.jpg
| onderschrift = Praamgracht ter hoogte van Baarn
| lengte = ca. 12
| klasse =
| jaar = 1569
| oorsprong = Maartensdijk
| uitmonding = Baarn, [[Eem]]
| stroomtdoor = [[laagte van Pijnenburg]]
| afbeelding2 = Baarn_Praamgracht_vanaf_Breemeentje.jpg
| onderschrift2 = Vanaf het bruggetje naar het Breemeentje
| afbeelding3 = Praamgracht.jpg
| onderschrift3 = Pijnenburger grift ten =hoogte van de [[Wieksloot]]
}}
De '''Praamgracht''' is een [[kanaal (watergang)|kanaal]] dat van [[Maartensdijk]] naar de rivier de [[Eem]] bij [[Baarn]] loopt. De twaalf kilometer vaart bestaat uit de Praamgracht bij Baarn, de Pijnenburger Grift en de Maartensdijkse Dwarswetering. De turfvaart is genoemd naar het vaartuig [[Praam (vaartuig) |praam]].
 
== Tracee ==
 
== Laagte van Pijnenburg ==
De Praamgracht ligt in de [[Laagte van Pijnenburg]], een laag gelegen gebied tussen Baarn, Soest, [[Bilthoven]] en [[Hollandsche Rading]]. Door de lage ligging is het een vochtig scheidingsgebied tussen de hoger gelegen stuwwallen van de [[Utrechtse Heuvelrug (stuwwal) |Utrechtse Heuvelrug]] en [[’t Gooi]]. Na de laatste ijstijd vormde zich in deze laagte hoogveen. Het was een slecht toegankelijk gebied dat vanaf de Middeleeuwen geleidelijk werd ontgonnen. Bijzonder is dat het tot de 19e eeuw nog een grotendeels boomloos gebied was. In de 10e eeuw schonk de bisschop van Utrecht het veengebied bij [[Lage Vuursche]] aan het [[kapittelkerk|kapittel]] van [[Janskerk (Utrecht)|Sint Jan]].
 
== Ontginning en turf ==
De Baarnse Venen of ‘Wilde Venen’ bestonden naast de wilde venen achter [[Drakenburg (kasteel)| Drakenburg]] en de venen bij landgoed ‘De Eult’, ter hoogte van het latere [[Baarnse Bos]] en [[Paleis Soestdijk]]. Dit gebied van ‘De Eult’ liep door tot aan het veen van het vrouwenklooster [[Oostbroek (De Bilt) |Oostbroek]] van Oostbroek. Bij de ontmoeting met de Vuursche Venen bleef een driehoekig terrein over. Op dit ‘Gheerkin Veens’ kwam naderhand de buitenplaats Pijnenburg. De Vuursche Venen moeten na 1359 ontgonnen zijn. De zoon van Werner van Drakenburg kreeg toen de gronden in erfpacht van het [[kapittelkerk|kapittel]] van [[Janskerk (Utrecht)|Sint-Jan]] te [[Utrecht (stad)|Utrecht]]. Hij breidde deze dertig jaar later uit met gronden van het Vrouwenklooster uit De Bilt. Vanaf de middeleeuwen was het steken van turf hier een winstgevend bedrijf.
 
=== Soester Veengracht ===
=== [[Wieksloot]] ===
Al in 1399 wordt de Soester Wieksloterweg als ‘Wijksloot’ genoemd als grens- en afvoersloot tussen het Heezer- en het Soester Veen. Via deze Wieksloot en de Soester Veensloot ging de turf met pramen via het Soester Grachtje naar de Eem.
 
[[Bestand:Praamgracht.jpg|thumb|Pijnenburger grift ten hoogte van de [[Wieksloot]]]]
=== Pijnenburger Grift ===
Vanaf De Vuursche ter hoogte van het Nonnenland liep destijds een gracht naar de Oude Soester Veengracht. Het deel van de gracht bij het Nonnenland zou in de 16e eeuw de Pijnenburger Grift worden genoemd, naar het landgoed [[Pijnenburg (landgoed)|Pijnenburg]]. <ref>RTV Baarn [http://rtvbaarn.nl/?p=7516 RTVDe BaarnPraamgracht, december 2019]</ref> ‘Grift’ is een naam voor een gegraven kanaal of beek.
== Praamgracht ==
== Aansluiting met Maartensdijkse Dwarswetering ==
In de 15e eeuw werd vanuit Maartensdijk de Maartensdijkse Dwarswetering gegraven.
De Maartensdijkse Dwarswetering werd oostwaarts doorgetrokken en kreeg bij het Nonnenland aansluiting op de Pijnenburger Grift en de Praamgracht. Zo ontstond een lange turfvaart tussen Vecht en Eem.<ref>{{Aut|[[Douwe van der Meulen|D. van der Meulen]]}} ''Praamgracht – turfvaart tussen Vecht en Eem'' in: “Baerne”, 2019-4 pagpp. 117-123 </ref> Daarmee ontstond tegelijk een directe route van de Eem tot aan Utrecht. Deze was door de geringe diepte slechts bevaarbaar door kleine platbodems.
In de Maartensdijkse Dwarsvaart bevinden zich nog een aantal schutten voor het overbruggen van de hoogte. Deze stuwtjes in de dorpswetering kunnen het water op peil houden in het hoger gelegen deel van de gracht. Op een kaart uit 1840 blijkt dat het schut bij de kerk dubbel was uitgevoerd en dus in feite een [[schutsluis]] is. De ruimte tussen de beide schutten staat dan ook vermeld als 'de Kolk’. De schutten bestaan uit gemetselde walkanten met gleuven, waarin een houten schot, het zogeheten valschut, op en neer kan worden bewogen. Het daartoe dienende mechanisme wordt gevormd door een metalen juk met een afdakje, een ronddraaiende as en een handwiel. De schutten werden bediend door schutwachters, vaak boeren uit de omgeving, die benoemd werden door het waterschap.
 
== De Eemvaart ==
 
{{Appendix|2=
* Kanalen in Nederland [httphttps://www.kanaleninnederland.nl/De_Kanalenkanalen/Praamgrachtutrecht/praamgracht/ Praamgracht.html Kanalen in Nederland]
* [http://baarn.straatinfo.nl/Praamgracht/luchtfoto/ Luchtfoto]
{{References}}
23.185

bewerkingen