New Mexico: verschil tussen versies

69 bytes verwijderd ,  4 maanden geleden
hertstel
k (Troefkaart heeft pagina Nieuw-Mexico (staat) hernoemd naar New Mexico over een doorverwijzing: herstel)
(hertstel)
Label: Handmatige ongedaanmaking
| detailkaart = National-atlas-new-mexico.png
}}
'''Nieuw-New Mexico''' ([[EngelsNederlands]]: ''New Nieuw-Mexico'', [[Spaans]]: ''Nuevo México'') is een van de [[staten van de Verenigde Staten]].
 
De hoofdstad van Nieuw-New Mexico is [[Santa Fe (New Mexico)|Santa Fe]]. De standaardafkorting voor de staat, die als bijnaam ''Land of Enchantment'' heeft ("Land van Betovering"), is NM. Nieuw-New Mexico heeft binnen de Verenigde Staten het hoogste percentage van Hispanics en Latijns-Amerikaanse bevolking, en na [[Alaska]] het hoogste percentage [[Native Americans]].
 
== Geschiedenis ==
Rond 1540 trok de [[Spanje (personele unie)|Spaanse]] conquistador [[Francisco de Coronado]] door het gebied, tevergeefs op zoek naar grote hoeveelheden goud. Zijn expeditie trok zich twee jaar later terug naar [[Mexico (land)|Mexico]]. In [[1595]] werd de provincie [[Santa Fe de Nuevo México]] gesticht en drie jaar later begon [[Juan de Oñate]] met de kolonisatie van het gebied. In [[1610]] werd de stad [[Santa Fe (New Mexico)|Santa Fe]] gesticht.
 
Na de onafhankelijkheid van [[Mexico (land)|Mexico]] in [[1821]] werd New Mexico onderdeel van dat land. In [[1848]] stond Mexico na het verlies van de [[Mexicaans-Amerikaanse Oorlog]] een groot gebied af, waaronder het grootste deel van het huidige Nieuw-New Mexico. In [[1853]] werd nog een relatief klein stuk aangekocht (de zogeheten [[Gadsdenaankoop]]).
 
Op 20 december 1861 verspreidde generaal Sibley, bevelhebber van het Army of New Mexico een proclamatie waarin hij verklaarde Nieuw-New Mexico in bezit te nemen voor de [[Geconfedereerde Staten van Amerika]]. Van februari tot april duurde de veldtocht in New Mexico, met op 14 april de [[Slag van Peralta]], met een noordelijke overwinning.
 
Door aanleg van de [[Atchison, Topeka and Santa Fe Railway]] kwam de bevolkingsgroei pas echt op gang. In [[1878]] vond de [[Lincoln County War]] plaats. Dit was een bloedbad tussen verschillende groepen criminelen, met o.a. [[Billy the Kid]]. Op [[4 januari]] [[1912]] werd Nieuw-New Mexico, als 47ste, formeel een staat van de Verenigde Staten.
 
In [[1943]] werd in het noorden van de staat het [[Los Alamos National Laboratory]] geopend. Dit was een van de drie hoofdlocaties van het [[Manhattanproject (operatie)|Manhattanproject]] voor de ontwikkeling van de [[Kernwapen|atoombom]] en op [[16 juli]] [[1945]] werd in het zuidoosten van de staat de eerste atoombom genaamd [[Trinity (atoombom)|Trinity]] tot ontploffing gebracht.
== Geografie ==
[[Bestand:Rio Grande Gorge Bridge.jpg|thumb|260px|De ''Rio Grande Gorge Bridge'']]
Nieuw-New Mexico heeft een oppervlakte van 315.194 km². De gemiddelde hoogte is 1735 m boven zeeniveau; het hoogste punt is Wheeler Peak (4011 m), onderdeel van de [[Rocky Mountains]], die Nieuw-New Mexico van noord naar zuid doorkruisen. De belangrijkste rivier is de [[Rio Grande (Río Bravo)|Rio Grande]] die in Colorado ontspringt en de staat van noord naar zuid doorsnijdt. In het noorden stroomt de rivier door de tachtig kilometer lange [[Rio Grande Gorge]].
 
Door de hoogte heerst er in het noorden en oosten een [[hooggebergteklimaat]] terwijl het zuiden en westen een [[woestijnklimaat]] hebben.
 
Nieuw-New Mexico grenst aan het land [[Mexico (land)|Mexico]] en aan de staten [[Texas (staat)|Texas]], [[Oklahoma]], [[Arizona (staat)|Arizona]], [[Colorado (staat)|Colorado]] en [[Utah (staat)|Utah]]. Het punt waar de grenzen met de laatste drie kruisen heet [[Four Corners (vierstatenpunt)|Four Corners]]. Nieuw-New Mexico ligt in de ''Mountain''-[[tijdzone]].
 
De staat beschikt over veel natuurschoon, zoals de [[Carlsbad Caverns National Park|druipsteengrotten bij Carlsbad]] en het witte zand van [[White Sands National Monument]].
{|class="infobox" style="font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 240px;"
|- style="background:#f5f5f5;"
! colspan="2" | Gesproken talen in Nieuw-New Mexico
|-
| Engels || style="text-align: center;" |64%
| [[Navajo (taal)|Navajo]] || style="text-align: center;" |4%
|}
De staat heeft geen officiële taal, maar de grondwet van deze staat, uit 1912, vermeldt dat Nieuw-New Mexico een tweetalige staat is door het gebruik van Engels en Spaans. Staatsambtenaren zouden twee talen moeten kennen. In 1995 werd het volkslied van de staat tweetalig: [[New Mexico -- Mi Lindo Nuevo México]]. In 2008 was het de eerste staat waar openbare scholen gebruik mochten maken van een studieboek in [[Navajo (taal)]], een inheemse taal die door vele [[Indianen]] in deze staat wordt gesproken.
 
== Demografie en economie ==
Nieuw-New Mexico telde in 2000 1.819.046 inwoners (6 per km²), van wie zo'n 40 % een [[Spanje|Spaanse]] of [[Latijns-Amerika]]anse achtergrond had. De grootste stad is [[Albuquerque (stad)|Albuquerque]]. In de staat liggen ook uitgestrekte Indianenreservaten.
 
Grote delen van de staat worden voor diverse doeleinden door het Amerikaanse leger gebruikt. Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] werd in [[Los Alamos National Laboratory|Los Alamos]] de [[atoombom]] ontwikkeld.
{|class="wikitable" style="font-size: 90%; border: 1px solid #999; width: 240px;"
|- style="background:#f5f5f5;"
! colspan="2" | Religies in Nieuw-New Mexico
|-
| [[Rooms-katholiek]] || style="text-align: center;" |42%
== Bestuurlijke indeling ==
{{Zie hoofdartikel|Lijst van county's in New Mexico}}
Nieuw-New Mexico is onderverdeeld in 33 [[County's van de Verenigde Staten|county's]]. Een county in de Verenigde Staten is een lokale overheid die een niveau lager is dan de staat.
 
== Politiek ==
[[Bestand:NewMexicoCapitolSantaFe.jpg|thumb|260px|Het New Mexico State Capitol]]
{{Zie ook|Zie ook: [[Lijst van gouverneurs van New Mexico]]}}
Aan het hoofd van de uitvoerende macht van de staat staat een gouverneur, die direct gekozen wordt door de kiesgerechtigden in de staat. De [[Amerikaanse gouverneursverkiezingen 2018|gouverneursverkiezing van 2018]] werd gewonnen door [[Michelle Lujan Grisham]] van de [[Democratische Partij (Verenigde Staten)|Democratische Partij]]. Zij trad in januari 2019 aan als gouverneur van Nieuw-New Mexico.
 
De wetgevende macht bestaat uit het [[Huis van Afgevaardigden van New Mexico|Huis van Afgevaardigden van Nieuw-Mexico]] (''New Mexico House of Representatives'') met 70 leden en de [[Senaat van New Mexico]] (''New Mexico Senate'') met 42 leden. Beide kamers hebben sinds meer dan twintig jaar een Democratische meerderheid, met uitzondering van het Huis in één legislatuurperiode (2014-2016), toen de Republikeinen er een meerderheid hadden.
 
{|
 
== Externe link ==
* {{en}}[http://www.state.nm.us Officiële website van de staat Nieuw-New Mexico]
 
{{Commonscat|New Mexico}}
56.796

bewerkingen