De aanbidding door de wijzen (1564): verschil tussen versies

Geen trema
(Geen trema)
 
| museum = [[National Gallery (Londen)|National Gallery]]
}}
[[FileBestand:Anbetung der Könige (Bruegel, 1564) – cropped (cropped).jpg|thumb|Jozef, de fezelaar en Balthasar]]
[[FileBestand:Anbetung der Könige (Bruegel, 1564) – (central group).jpg|thumb|Centrale groep]]
[[FileBestand:Anbetung der Könige (Bruegel, 1564) – soldiers.jpg|thumb|Soldaten]]
 
'''''De aanbidding door de wijzen''''' is een schilderij van [[Pieter Bruegel de Oude]] uit [[1564]] in de [[National Gallery (Londen)|National Gallery]] in [[Londen]]. Het paneel, aan alle zijden licht bekort behalve onderaan, is rechtsonder gesigneerd ''BRVEGEL · M · D · LXIIII''.
 
== Voorstelling ==
Afgebeeld is het op [[Evangelie vanvolgens Matteüs|Matteüs 2:1-12]] teruggaande thema van de [[Aanbidding der Koningen (kunst)|aanbidding der wijzen]]. Drie wijzen zijn uit het oosten gekomen om het [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezuskind]] te eren in de halfopen stal waar hij is geboren en bieden de [[Heilige Familie]] rijke geschenken aan. Terwijl wapenvolk zich verdringt, presenteert [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]] zittend de naakte Jezus op haar schoot, die verlegen lacht en zich ietwat beducht lijkt af te wenden van de wijzen. Hun kledingstijl is rijk en extravagant. Links buigt [[Caspar (heilige)|Caspar]] in framboosachtige pofmouwen voorover. Zijn neerhangende mond en oogleden doen hem ouder lijken dan hij verondersteld wordt te zijn. Zijn haar is lang en vettig, net als dat van [[Melchior]] naast hem. Deze knielende grijsaard, wiens gezicht ook gegroefd is, draagt een roze, met bont afgezette mantel zonder de armen in de veel te lange mouwen te steken. Rechtop staat de zwarte [[Balthasar (heilige)|Balthasar]] dromerig weg te staren. Het geschenk in zijn handen is een gouden schip met een [[Nautilussen|nautilusschelp]].
 
De mannen achter hem letten evenmin op Maria of Jezus. De ene kijkt dommig door zijn dikke brillenglazen, de andere heeft een frons en opengesperde ogen die weinig vertrouwen inboezemen. Naast dit duo fluistert iemand de struise [[Jozef van Nazareth|Jozef]] iets in het oor. Zijn uitgestrekte nek rijmt met de ezelskop die boven de voederbak reikt. Jozef leent hem het oor maar lijkt niet onder de indruk van wat hij hoort. Wordt hier de maagdelijke geboorte van het kind betwijfeld? Voor zijn kruis houdt hij een opvallend grote hoed. De reusachtige [[landsknecht]] naast hem, uitgerust voor de strijd, draagt boven zijn [[maliënkolder]] een dikke leren mantel. Gewapend met een katzbalger zwaard en een [[Luzernse hamer]] ("valkensnavel") kijkt hij vreemd intens naar de aangeboden cadeaus. De soldaten verderop hebben ook rare blikken met teveel oogwit. Zijn ze ontzet, gehypnotiseerd, buiten zinnen? De bebaarde man helemaal links ziet er nog het vriendelijkst uit, maar zijn uitdrukking is bezorgd.
 
== Analyse ==
Wat een eenvoudige Aanbidding lijkt, roept bij nader toezien toch vragen op. De geladen, dreigende sfeer past niet echt bij de gelegenheid. [[Kruisiging van Jezus|Passiesymbolen]] als de rechtstaande [[kruisboog]], de kruisvormige Luzernse hamer en de op een lijkwade gelijkende kinderdoek kaderen nog binnen de traditie. Het wapenvolk kan vooruitwijzen naar de dreiging van [[Herodes de Grote|Herodes]] of alludeert misschien op de repressie die toen de Nederlanden begon te teisteren. Het [[protestantisme]] broeide en geen twee jaar later zou de [[Beeldenstorm]] losbreken. Verontrustend zijn vooral de gezichten. Sommigen denken dat het werk een [[karikatuur]] of [[satire]] is, maar ze verklaren niet wat Bruegel daartoe zou hebben aangezet. Voor Sellink is er eenvoudig sprake van gevarieerde emoties en reacties. Hij ziet behalve onverschilligheid ook ingetogen aandacht, nieuwsgierigheid en eerbiedige contemplatie. Huet voegt daar tederheid, onbegrip, nijd, achterklap en hebberigheid aan toe. Spronk meent dat het negatieve toch doorweegt en merkt vooral animositeit en angst. Volgens hem is de ''Aanbidding'' een [[emulatie]] van het [[Driekoningen-drieluik]] van [[Jheronimus Bosch]], waarvan Bruegel een kopie zou hebben bezeten. Nog meer dan bij Bosch zouden Bruegels koningen een heidense, boze traditie vertegenwoordigen. Hij geeft toe dat een volledig begrip moeilijk blijft door de iconografische complexiteit. Nog een andere invalshoek is die van de [[RederijkersRederijker|retoriek]]. In het Brussel waar de ''Aanbidding'' tot stand kwam werden vele Mariaspelen opgevoerd, in de eerste plaats de jaarlijkse cycli ''[[Zeven Bliscappen van Maria]]'' en ''[[Spelen van de Zeven Weeën]]''. Er is geöpperdgeopperd dat die praktijken doorschemeren in het schilderij. Misschien vinden we de meest overkoepelende duiding in een geliefd bruegeliaansbreugeliaans thema: de blindheid van degenen die niet tot herkenning in staat zijn.
 
== Stijl ==
21.446

bewerkingen