Cornelis Rudolphus Theodorus Krayenhoff: verschil tussen versies

k
Wikipedia:Stemlokaal/Modificatie Amsterdamconstructies, jaartallen ontlinkt per H:LINK, replaced: NijmegenNijmegen (hoofdbetekenis) (10), ISBN 9075879253 → {{ISBN|9075879253}} (4) met AWB
(→‎Externe links: dode link verwijderd)
k (Wikipedia:Stemlokaal/Modificatie Amsterdamconstructies, jaartallen ontlinkt per H:LINK, replaced: NijmegenNijmegen (hoofdbetekenis) (10), ISBN 9075879253 → {{ISBN|9075879253}} (4) met AWB)
| volledigenaam =
| geboortedatum = [[2 juni]] [[1758]]
| geboorteplaats = [[Nijmegen (hoofdbetekenis)|Nijmegen]]
| sterfdatum = [[24 november]] [[1840]]
| sterfplaats = [[Nijmegen (hoofdbetekenis)|Nijmegen]]
| nationaliteit =
| vakgebied = [[natuurkundige]], [[waterbouwkundige]], [[cartograaf]]
| extra portaal2 =
}}
'''Corneli(u)s Rudolphus Theodorus baron Krayenhoff''', ook ''Kraijenhoff'' ([[Nijmegen (hoofdbetekenis)|Nijmegen]], [[2 juni]] [[1758]] - aldaar, [[24 november]] [[1840]]) was een Nederlands [[natuurkundige]], [[arts]], [[generaal (hoofdbetekenis)|generaal]], [[waterbouwkundige]], [[cartograaf]] en tegen wil en dank korte tijd Nederlands [[minister van Oorlog]].
 
==Biografie==
Zijn vader, Cornelis Johannes Kraijenhoff, was waterbouwkundig ingenieur en militair in Nijmegen; als nevenverdienste had hij een [[bierbrouwerij]]. Krayenhoff ontving zijn opleiding in Nijmegen, Arnhem en [[Harderwijk (Gelderlandhoofdbetekenis)|Harderwijk]]. In die stad leerde hij [[H.W. Daendels]] kennen. Hij was bestemd voor de rechtsgeleerdheid, maar studeerde af in de wijsbegeerte en geneeskunde (1777-1783). In zijn proefschriften behandelde hij de ''theorie van de verbeeldingskracht'' en een medisch overzicht van de [[dysenterie]] die in [[1783]] in Nijmegen heerste. Hij vestigde zich als arts te [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], nadat hij een aanbod als hoogleraar in [[Franeker]] had afgewezen. Hij werd lid van het genootschap ''Concordia et Libertate'' en van de [[Maatschappij tot Nut van 't Algemeen]]. In [[Felix Meritis]] gaf hij lezingen, vertoonde er natuurkundige proeven en nam schilderlessen. Op het verzoek van het [[Defensiewezen]] in Amsterdam de [[inundatie]]s rondom de stad te organiseren ging hij niet in. Als gevolg van de chaos hebben de [[patriotten]] het Pruisische leger in oktober [[1787]] niet kunnen tegenhouden.
 
Krayenhoff was een autoriteit op het gebied van [[elektriciteit]] en [[bliksem]]afleiding. De toren van de [[Grote of Martinikerk (Doesburg)|Grote of Martinikerk]] in [[Doesburg]] kreeg in [[1782]] als eerste in Nederland een bliksemafleider. Hij won in [[1787]] samen met [[Adriaan Paets van Troostwijk]] een eerste prijs voor hun artikel over [[elektriciteit]]. In [[1791]] werd hij lid van de [[Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen]].
 
===De Bataafse Republiek===
[[Bestand:Krayenhoff Daendels 1795.jpeg|left|thumb|''[[Egbert van Drielst]] en [[Adriaan de Lelie]]: Krayenhoff in Frans uniform bij zijn vertrek uit [[Maarssen]] op zondagochtend [[18 januari]] [[1795]]'']]
Aan het eind van [[1794]] nam Krayenhoff dienst in het Franse leger. Hij had Amsterdam heimelijk moeten ontvluchten omdat hij, [[Carel Wouter Visscher]], [[Nicolaas van Staphorst]] en [[Alexander Gogel]] betrokken waren bij wapenopslag op het [[Westelijke Eilanden (Amsterdam)|Bickerseiland]]. Op zondagmiddag [[18 januari]] [[1795]] kwam hij op last van Daendels de Amsterdamse burgemeesters vertellen dat ze de volgende dag beter konden aftreden. De patriotten wilden niet alles aan de Fransen overlaten, omdat ze dan zelf minder te zeggen zouden krijgen. Na de omwenteling sloeg hij een staatkundige en militaire loopbaan in.
 
In [[1796]] werd hij directeur van de Hollandse fortificaties en verhuisde naar [[Muiden]]. Vanaf [[1798]] was hij betrokken bij de nieuw te organiseren [[Rijkswaterstaat]], nadat de soevereiniteit van de provincies was opgeheven. Hij woonde de veldtocht tegen de Russisch-Engelse invasie van [[1799]] bij (zie [[Slag bij Castricum]]) en adviseerde de legerleiding. Krayenhoff was inmiddels begonnen met wat zijn levenswerk zou worden: de [[triangulatie|driehoeksmeting]], zodat Nederland gedetailleerd in kaart kon worden gebracht.
 
Krayenhoff hield zich bezig met het vaststellen van het [[Normaal Amsterdams Peil|Amsterdams Peil]]. [[Lodewijk Napoleon Bonaparte|Lodewijk Napoleon]] was zeer op hem gesteld en bood hem diverse functies aan. Krayenhoff was tien maanden Minister van Oorlog en organiseerde de verdediging van Amsterdam. De aanleiding was een dreigende invasie van [[Napoleon Bonaparte]]. Daarmee gaf Krayenhoff de eerste aanzet tot de [[Stelling van Amsterdam]], toen de [[Posten van Krayenhoff]], soms ook wel de ''Oude Stelling van Amsterdam'' genoemd. Toen Napoleon dit ter ore kwam, moest Krayenhoff worden ontslagen. Bij een ontmoeting toonde Napoleon alsnog interesse en benoemde hem in [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]]. Krayenhoff kreeg een aantrekkelijk aanbod uit [[Keizerrijk Rusland|Rusland]], maar was bang voor de keizer. Zijn twee zonen zijn in [[1812]] naar Rusland geweest en raakten in gevangenschap. Zijn oudste zoon vocht in de slag bij [[Slag bij Waterloo]] tegen Napoleon waarbij hij gewond raakte.
 
[[Willem de Clercq]] vermeldt in zijn dagboek dat Krayenhoff order zou hebben gegeven bij een eventuele aanval ''... aan iedereen om de stenen voor zijn deur op te nemen, dezelve op zijn voorkamer te transporteren en daarmee de aanvallende Fransen lieflijk met een steenregen te begroeten''. In [[1813]] woonde hij op [[Herengracht (Amsterdam)|Herengracht]] 500, dat verlaten was door de Franse generaals [[Jean-Baptiste Dumonceau|Dumonceau]] en [[Molitor]]. Hij werkte ijverig mee aan de [[Restauratie (Europa)|Restauratie]] en in [[1815]] werd hij tot [[baron (titel)|baron]] verheven. In 1815 was hij betrokken bij de heroprichting van het Topografisch Bureau voor het maken van een land-dekkende kaart van Nederland op de schaal van 1:115.200, de zogenaamde Krayenhoffkaart.
 
[[Bestand:Kraijenhoff graf.JPG|thumb|250px|Detail van de grafsteen van baron Kraijenhoff in het Krayenhoffpark in Nijmegen. De naam is met ij geschreven. Op de grafsteen op de begraafplaats Rustoord in Nijmegen waar hij in 1914 is herbegraven, staat KRAYENHOFF met een y.]]
[[Bestand:Krayenhofflaan.JPG|thumb|250px|De naar baron Krayenhoff genoemde laan in Nijmegen wordt geschreven met een y.]]
 
Toen de stadsmuur van Amsterdam tussen 1803 en 1811 was afgebroken, nam hij het initiatief tot de [[Nieuwe Hollandse Waterlinie]]. Hij is daarbij geassisteerd door [[Jan Blanken]]. In [[1818]] raakte Krayenhoff in opspraak over de problemen bij de bouw van [[Vesting (verdedigingswerk)|vestingwerken]] in [[Charleroi (hoofdbetekenis)|Charleroi]]. Zijn jongste zoon, kapitein-ingenieur [[Johan Kraijenhoff]], was betrokken bij de bouw van het fort Batavia in Nijmegen. De Koning gaf in 1826 toestemming om dit fort Kraijenhoff te noemen. In [[1825]] reisde hij met een [[fregat]] naar [[Suriname (hoofdbetekenis)|Suriname]] en [[Curaçao]].
 
Krayenhoff kreeg in [[1826]] problemen over gepleegde oneerlijkheden bij de aanbesteding en over de bouw van de vestingwerken in [[Ieper]] en [[Oostende (hoofdbetekenis)|Oostende]]. In [[1830]] volgde zijn [[vrijspraak]]. Op [[12 mei]] [[1823]] werd Krayenhoff tot Grootkruis in de [[Militaire Willems-Orde]]<ref name="Militaire Willems-Orde: Krayenhoff, dr. C.R.Th. baron, niveau 1">{{nl}}[https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1823/05/12/krayenhoff-dr-c-r-th-baron Militaire Willems-Orde: Krayenhoff, dr. C.R.Th. baron. Gezien op 9 maart 2016.]</ref> benoemd voor zijn bijdrage in het versterken van de Nederlandse Zuidgrens. Sinds [[1826]] stond hij op non-actief en schreef aan zijn [[autobiografie|memoires]]. Krayenhoff overleed op 82-jarige leeftijd en is aanvankelijk begraven in het fort Kraijenhoff. In verband met de voorgenomen sloop van genoemd fort is Kraijenhoff op [[18 juli]] [[1914]] in een door de Regering aangekochte grafkelder op de begraafplaats [[Rustoord (Nijmegen)|Rustoord]] te Nijmegen herbegraven (graf W-0221). De oorspronkelijke grafsteen is naar het [[Krayenhoffpark]] aan de Krayenhofflaan verplaatst. Ook werd in [[1934]] in Nijmegen de Eerste Infanterie Kazerne naar hem vernoemd als [[Krayenhoffkazerne]].
 
==Werk==
* Willem de Clerq: ''Woelige weken, november - december 1813''. Oorspronkelijk verschenen in 1813. Griffioen, Amsterdam, 1988 (red. W. v.d. Berg), p. 94-5.
* ''Levensbijzonderheden van de luitenant-generaal C.R.T. Kraijenhoff door hem zelven in schrift gesteld, en op zijn verlangen in het licht gegeven'' door Mr H.W. Tijdeman (1844).
* Leo Turksma: ''Wisselend lot in een woelige tijd. Van Hogendorp, Krayenhoff, Chassé en Janssens, generaals in Bataafs-Franse dienst''. Uitg. Van Gruting, Westervoort, 2005. {{ISBN |9075879253}} / {{ISBN |9789075879254}}
* Wilfried Uitterhoeve: ''Cornelius Krayenhoff 1758-1840, een loopbaan onder vijf regeervormen'', Uitg. Vantilt, Nijmegen, 2009. {{ISBN |9460040136}} / {{ISBN |9789460040139}}
{{Authority control}}}}
{{StartOpvolging}}
135.891

bewerkingen