Duinkerke-transgressies: verschil tussen versies

672 bytes toegevoegd ,  2 maanden geleden
geen bewerkingssamenvatting
k (https://taaladvies.net/taal/advies/vraag/238/: één van → een van met AWB)
 
De '''Duinkerke-transgressies''' waren, net als de [[Jonge zeeklei|afzetting van Duinkerke]], onderdeel van een achterhaalde visie over de [[lithostratigrafie]] van het [[Noordzee]]kustgebied, met name in Nederland en België.<ref>Zie{{aut|Dries Tys|Tys, D.}} (2001): [http://www.vliz.be/imisdocs/publications/243063.pdf 'De verwerping van het zgn. Duinkerke-transgressie-model en nieuwe inzichten in de vroegste bedijking van de kustvlakte'] in {{aut|Eric Huyse|Huys, E.}}; {{aut|Maurice Vandermaesen|Vandermaesen, M.}} ''Polders en wateringen'', Algemeen rijksarchief</ref> Ze gaven grootschalige schommelingen in de [[kustlijn]] tijdens de [[Romeinse Keizerrijk|Romeinse tijd]] en de [[Vroege middeleeuwen|vroege Middeleeuwen]] aan. De transgressies waren genoemd naar de [[Frankrijk|Franse]] kustplaats [[Duinkerke]], die door de transgressies overstroomd raakte. De theorie is vervangen door het [[kustinbraakmodel]].
 
== Transgressies en regressies ==
 
== Ontstaan van de transgressiefasen-theorie ==
In de [[1950-1959|jaren vijftig]]1950 trok menwerd, onder andere door onderzoek van Bakker in 1954, de conclusie getrokken dat de kustbarrière en kustvlakte vooral gevormd werd door de relatieve zeespiegelbeweging. In het [[Atlanticum]] vond een snelle zeespiegelstijging plaats en werd een dik pakket afzettingen gevormd, waartussen vaak veenlagen voorkwamen.
 
Hageman kwam in 1969 met een model waarin de klastische afzettingen, [[oude blauwe zeeklei]], aangeduid als ''Afzettingen van Calais'', min of meer gelijktijdig hadden plaatsgevonden. Dateringen vonden plaats aan de hand van het veen dat tussen de afzettingen was gevormd. De weinige dateringen die gedaan werden, leken het model te bevestigen. Het veen zou gevormd zijn tijdens [[Regressie (geologie)|regressies]] waarin de invloed van de zee zou zijn afgenomen, afgezien van [[Basisveen Laag|basisveen]], dat juist ten tijde van transgressies zou zijn gevormd. De periode van de ''Afzettingen van Calais'' zou rond 1800 v.Chr. zijn geëindigd, waarna ondanks verdere stijging van de zeespiegel het [[Hollandveen Laagpakket|Hollandveen]] zich uitbreidde. Dit zou zijn doordat de strandwallen breder werden, waardoor de invloed van de zee verminderde.
 
In het daaropvolgende [[Subatlanticum]] vonden dan weer nieuwe transgressies plaats, waardoor de ''Afzettingen van Duinkerke'', [[jonge zeeklei]], zouden zijn gevormd. Er waren vier Duinkerke-transgressies met tussenliggende regressies.
 
== Problematiek ==
Een van de uitgangspunten van het transgressiefasenconcept was dat de ouderdom met [[C14-datering]] bepaald moest worden om zekerheid te krijgen metover welke fase men van doenhet hadbetrof. Aan de C14-methode zitten echter veel haken en ogen; bovendien bleek dat er veel dateringen niet klopten met het bestaande model, waardoor mende genoodzaaktnoodzaak wasontstond extra subfasen in te bouwen, aangeduid (zogenaamdals 'verfijnd')verfijningen. Bovendien werd duidelijk dat de drie Duinkerkefasen in Noord-Nederland niet even oud waren als die van West-Nederland.
 
Doordat in de loop van het onderzoek meer gegevens, vooral dateringen, beschikbaar kwamen, traden er steeds meer tegenstrijdigheden op. In 1978 vond [[Jakob Willem Griede|Griede]] in Friesland een andere datering dan [[Wim Roeleveld|Roeleveld]] in 1974 voor Groningen had vastgesteld.<ref>{{aut|Wim Roeleveld|Roeleveld, W.}} (1974): ''The Holocene evolution of the Groningen marine-clay district'', BROB 24, suppl</ref><ref>{{Aut|Jakob Willem Griede|Griede, J.W.}} (1978): ''Het ontstaan van Frieslands noordhoek: een fysisch-geografisch onderzoek naar de holocene ontwikkeling van een zeekleigebied'', Amsterdam</ref> In 1982 vonden [[Eduardo de Mulder|De Mulder]] en [[Aleid Bosch|Bosch]] ook in Noord-Holland afwijkingen.<ref>{{aut|DeEduardo de Mulder|Mulder, E.J.F. de}}; {{aut|Aleid Bosch|Bosch, J.H.A.}} (1982): ''Holocene stratigraphy, radiocarbon datings and palaeogeography of central and northern North-Holland (The Netherlands)'', in: "''Mededelingen Rijks Geologische Dienst"'', Vol.Volume 36-3, ppp. 111-160, Haarlem</ref> Bij meer dateringen bleken de gaten tussen de groepen opgevuld te worden en verdwenen dus ook de verschillende fasen. Er bleek een meer geleidelijke ontwikkeling te zijn geweest. Een gevolg van de nieuwere inzichten is ook dat veel [[Paleogeografie|paleogeografische]] kaarten niet meer kloppen.
 
== Nieuwe theorie ==
[[Henk Berendsen|Berendsen]] en [[Esther Stouthamer|Stouthamer]] beschreven in 2001 een geheel ander mechanisme waarmee te verklaren is dat de [[klastisch]]e [[Fluviatiel proces|fluviatiele]] afzettingen [[Vertanden (geologie)|vertand]] voorkomen met veen.<ref>{{aut|Henk Berendsen|Berendsen, H.J.A.}}; {{aut|Esther Stouthamer|Stouthamer, E.}} (2001): ''Palaeogeographic development of the Rhine-Meuse delta, the Netherlands'', Assen</ref> In 2003 leidde dit tot de nieuwe [[Lithostratigrafie|lithostratigrafische]] indeling van de [[Holoceen|Holocene]] afzettingen door De Mulder ''et al.'', die is losgekoppeld van de leeftijd van die afzettingen.<ref>{{Autaut|Eduardo de Mulder|Mulder, E.J.F. de}}; {{aut|Mark C. Geluk|Geluk, M.C.}}; {{aut|Ipo Ritsema|Ritsema, I.}}; {{aut|Wim Westerhoff|Westerhoff, W.E.}}; {{aut|Theo Wong|Wong, T.E.}} (edsed.)}} (2003): ''De ondergrond van Nederland.'' Geologie van Nederland'', 7, p. 211-246, hoofdstuk 4 (Weichselien-Holoceen: p. 312-317, 329-335, 345-352)</ref> Deze nieuwe indeling staat los van de ouderdom en de [[genese]]. Regionale [[Stratigrafie|stratigrafische]] verschillen komen hierin beter tot uiting.
 
== Literatuur ==
* {{aut|Geuch de Boer|Boer, G. de}} (2006): [https://web.archive.org/web/20100821184622/http://www.stedengeschiedenis.nl/Downloads/WG/TWG2005_048-058.pdf 'Het fysisch-geografisch onderzoek en de ontstaansgeschiedenis van westelijk Zeeuws-Vlaanderen: een status quaestionis'], in ''Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis'' 14 (2005); webversie 2006,
* {{aut|Henk Weerts|Weerts, H.}}; {{aut|Piet Cleveringa|Cleveringa, P.}}; {{aut|Wim Westerhoff|Westerhoff, W.E.}}; {{aut|Peter Vos (geoloog)|Vos, P.}} (2006): [https://web.archive.org/web/20070929124747/http://www.tno.nl/downloads/3.38%20Nooit%20meer;%20afzettingen%20bij%20Duinkerke%20en%20Calais.pdf ''Nooit meer; afzettingen bij Duinkerke en Calais''], Archeobrief (Methoden en Technieken), 28-34. Stichting voor de Nederlandse Archeologie (SNA),
* {{Aut|[[Henk Berendsen|Berendsen, H.J.A.]]}} (2004): ''De vorming van het land, Inleiding in de geologie en de geomorfologie'', Koninklijke Van Gorcum, Assen, ''9.6 Historische ontwikkeling van het inzicht in de genese van de kustvlakte'', p. 243-247.
 
== Noten ==
42.459

bewerkingen