Tempel Emanu-el: verschil tussen versies

2.843 bytes toegevoegd ,  1 maand geleden
geen bewerkingssamenvatting
k (Hardscarf heeft pagina Tempel Emanuel hernoemd naar Tempel Emanu-el)
[[Bestand:Punda - Temple Emanuel bij avond.jpg|thumb|350px|De Tempel bij avond]]
{{wiu2}}
'''Tempel Emanuel''' (ook gespeld als ''Emanu-él'') is een voormalige [[synagoge]] aan het [[Wilhelminaplein (Willemstad)|Wilhelminaplein]] in de oude wijk [[Punda]] van [[Willemstad (Curaçao)|Willemstad]] op [[Curaçao]].
 
'''Tempel EmanuelEmanu-el''' (ook gespeld als ''Emanu-él''; [[Hebreeuws]] voor "God met ons") is een voormalige [[synagoge]] aan het [[Wilhelminaplein (Willemstad)|Wilhelminaplein]] in de oude wijk [[Punda]] van [[Willemstad (Curaçao)|Willemstad]] op [[Curaçao]]. Het gebouw wordt sinds 1999 gebruikt door het openbaar ministerie.
Het gebouw werd in gebouwd nadat er in 1864 ruzie was uitgebroken tussen de patriarchen van de machtige joodse families [[Jesurun]] ([[Shon Cochi Jesurun]]) en [[Maduro]] ([[Salomon Maduro]]) nadat de laatste resten van de geslechte stadsmuur gebruikt had om een deel van het [[Waaigat (Curaçao)|Waaigat]] te dempen voor de aanleg van De Ruyterkade, waar nu ook schepen konden aanleggen van concurrenten van Jesurun, die verder alle werven van de [[Sint Annabaai]] in bezit had en dus zijn [[monopolie]] doorbroken zag.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/het-opbouwen-en-afbreken-vd-stadsmuren|titel=Het opbouwen en afbreken van de stadsmuren|bezochtdatum=20-11-2020|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=|uitgever=Nationaal Archief|taal=}}</ref> Ook het feit dat Maduro zijn hoofdkantoor tegenover dat van Jesurun had gebouwd, hielp niet mee. De liberalere joden die zich achter Maduro schaarden scheidden zich af van de conservatieveren van de bestaande [[Mikvé Israël-Emanuelsynagoge|Mikvé Israëlsynagoge]] als de [[Nederlands Hervormde Israëlitische Gemeente]] en bouwden tussen 1865 en 1867 een nieuwe synagoge in [[Neoclassicistische architectuur|neoclassicistische]] stijl met een torenspits met aan de top een [[davidster]] op de vrijgekomen gronden van een oude verwaarloosde protestantse [[begraafplaats]] buiten de voormalige Steenen Padtspoort van de vestingwal tussen Punda en [[Pietermaai|Pietermaai Smal]]. Deze begraafplaats uit ongeveer 1680 werd in de volksmond ''Fo’i Porta'' ("buiten de poort") genoemd. Eromheen lagen voor de bouw illegale vuilnishopen.
 
== Geschiedenis ==
In 1963 na decennia van teruglopende ledenaantallen besloten beide gemeenten na jaren van samensprekingen en het overlijden van twee broers van de familie Maduro die elk bij een van de andere gemeenten behoorden om weer in de oude synagoge samen te komen, die de naam Mikvé Israël-Emanuelsynagoge kreeg. Twee jaar eerder had de overheid reeds de gronden rondom het gebouw aangekocht om het gebied meer autoluw te maken en de samenkomende gemeenten de kans te geven het gebouw te restaureren en de benedenverdieping te herbestemmen tot recreatiezaal en lesruimten voor religieuze lessen. Na 1963 kwam het gebouw echter leeg te staan en verviel langzaam. In 1978 werd het gebouw gerenoveerd en omgevormd tot theater. In 1989 verkocht de joodse gemeente het gebouw aan het Van der Valk-concern, dat er een hotel bij wilde vestigen, maar uiteindelijk het gebouw in 1994 terug verkocht aan de overheid als onderdeel van een schikking. Deze gaf het in handen van Stichting Monumentenzorg Curaçao om het te restaureren op voorwaarde dat het gebouw daarna zou worden overgedragen aan het [[Openbaar Ministerie|openbaar ministerie]], die er in 1999 het parket van de [[Officier van justitie|officieren van justitie]] huisvestte.
=== Ontstaan ===
Het gebouw werd in gebouwd nadat er in 1864 ruzie was uitgebroken tussen de patriarchen van de machtige joodse families [[Jesurun]] ([[Shon Cochi Jesurun]]) en [[Maduro]] ([[Salomon Maduro]]) nadat de laatste resten van de geslechte stadsmuur gebruikt had om een deel van het [[Waaigat (Curaçao)|Waaigat]] te dempen voor de aanleg van De Ruyterkade, waar nu ook schepen konden aanleggen van concurrenten van Jesurun, die verder alle werven van de [[Sint Annabaai]] in bezit had en dus zijn [[monopolie]] doorbroken zag.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/het-opbouwen-en-afbreken-vd-stadsmuren|titel=Het opbouwen en afbreken van de stadsmuren|bezochtdatum=20-11-2020|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=|uitgever=Nationaal Archief|taal=}}</ref> Ook het feit dat Maduro zijn hoofdkantoor tegenover dat van Jesurun had gebouwd, hielp niet mee. Deze ruzie kwam tegelijkertijd met de opkomst van het [[liberaal jodendom]] (reformisme) onder de jongeren binnen de joodse gemeente, waarop de bestaande gemeente geen duidelijk antwoord kon geven. De liberalere joden die zich achter Maduro schaarden scheidden zich af van de conservatieveren van de bestaande [[Mikvé Israël-Emanuelsynagoge|Mikvé Israëlsynagoge]] als de [[Nederlands Hervormde Israëlitische Gemeente]]. enHet bouwdengouvernement tussenbeschikte 1865aanvankelijk ennegatief 1867op een aanvraag om een nieuwe synagoge te bouwen in Pietermaai aan de huidige Plasa Smeets (waar nu het [[NeoclassicistischeNational architectuurArchaeological Anthropological Memory Management|neoclassicistischeNAAM]]-gebouw stijlstaat). metIn eenplaats torenspitsdaarvan metkregen aanzij deeen topstuk eengrond [[davidster]]toegewezen opvan deongeveer vrijgekomen2000 vierkante meter op gronden van een oude verwaarloosde protestantse [[begraafplaats]] uit ongeveer 1680 buiten de voormalige [[Steenen Padtspoort]] van de vestingwal tussen Punda en [[Pietermaai|Pietermaai Smal]]. Deze begraafplaats uit ongeveer 1680 werd (in de volksmond ''Fo’i Porta;'' ("buiten de poort") genoemd). Eromheen lagen voor de bouw illegale vuilnishopen. De gemeente bouwde hier tussen 1865 en 1867 een nieuwe synagoge in [[Neoclassicistische architectuur|neoclassicistische]] stijl met een torenspits met aan de top een [[davidster]], die later weer verwijderd werd.
 
=== Gebruik als synagoge ===
De vrijzinnige gemeente had veel contacten met en nam de rituelen over van de gelijknamige gemeente van de [[Temple Emanu-El]] in New York. In 1876 kwam de eerste [[rabbijn]] naar de gemeente vanuit New York (J. Mendes de Solla). Toen de gemeente in 1932 als enige niet was uitgenodigd bij het 200-jarig feest van de inwijding van de Mikvé Israëlsynagoge, werd in reactie hierop tijdens een 'reconciliatie-bijeenkomst' vrede gesloten tussen de wel bevriende voorzitters van beide gemeenten: de officieel gespannen verhouding tussen beide gemeenten werd namelijk toch al niet zo ervaren in de vele vriendschappelijke persoonlijke contacten tussen de leden van beide gemeenten. Een van de uitvloeisels van het overleg was dat leden van beide gemeenten voortaan elkaars diensten konden bezoeken.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.madurolibrary.org/library/digital-archive/van-afscheiding-tot-reunie-ron-gomes-casseres|titel=Van afscheiding tot reünie|bezochtdatum=20-11-2020|auteur=Ron Gomes Casseres|achternaam=|voornaam=|datum=24-11-2014|werk=Antilliaans Dagblad|uitgever=Mongui Maduro Library|taal=}}</ref>
 
In 1963 na decennia van teruglopende ledenaantallen besloten beide gemeenten na jaren van samensprekingen om weer in de oude synagoge samen te komen, die de naam Mikvé Israël-Emanuelsynagoge kreeg. Overeengekomen werd om een aantal van de 300-jarige tradities van de orthodoxe gemeente te laten vervallen en in plaats van een orthodoxe of reformistische gemeente een [[Reconstructionistisch jodendom|reconstructionistische]] gemeente te vormen.<ref name=":0" />
 
=== Herbestemming ===
In 1963 na decennia van teruglopende ledenaantallen besloten beide gemeenten na jaren van samensprekingen en het overlijden van twee broers van de familie Maduro die elk bij een van de andere gemeenten behoorden om weer in de oude synagoge samen te komen, die de naam Mikvé Israël-Emanuelsynagoge kreeg. Twee jaar eerder1962 had de overheid reeds de gronden rondom het gebouw aangekocht om het gebied meer autoluw te maken en de samenkomende gemeenten de kans te geven het gebouw te restaureren en de benedenverdieping te herbestemmen tot recreatiezaal en lesruimten voor religieuze lessen. Na 1963 kwam het gebouw echter leeg te staan en verviel langzaam. In 1978 werd het gebouw gerenoveerd en omgevormd tot theater. In 1989 verkocht de joodse gemeente het gebouw aan het Van der Valk-concern, dat er een hotel bij wilde vestigen, maar uiteindelijk het gebouw in 1994 terug verkocht aan de overheid als onderdeel van een schikking. Deze gaf het in handen van Stichting Monumentenzorg Curaçao om het te restaureren op voorwaarde dat het gebouw daarna zou worden overgedragen aan het [[Openbaar Ministerie|openbaar ministerie]], die er in 1999 het parket van de [[Officier van justitie|officieren van justitie]] huisvestte.
 
<gallery heights=200 widths=250>
Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60050765 De synagoge op Pietermaai, Curacao Curacao Mr. B. (Bastiaan) de Gaay Fortman (Gerelateerd).jpg|Ca. 1890
Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60033036 Festiviteiten met de jockeyclub voor de Emanuel synagoge op het Wilhelminaplein tijdens de Koloniale Tentoonstelling Willemstad Soublette et Fils.jpg|Festiviteiten voor de tempel tijdens de Koloniale Tentoonstelling Willemstad van 1904
Collectie NMvWereldculturen, TM-10021805, Repronegatief 'De Emanuel synagoge op het Wilhelminaplein', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|1947
</gallery>
 
{{Appendix|
----
* {{citeer web|url=https://www.openbaarministerie.org/nl/organisatie/geschiedenis/geschiedenis-tempel-emanu-el|titel=Geschiedenis Tempel Emanu-él|uitgever=Openbaar Ministerie|datumgeraadpleegd=20-11-2020}}
* Breukink, E. (2015), ''Pietermaai 1715-2015''. Jewel Investment & Management Group 2015 i.s.m. Stichting Belanghebbenden Pietermaai.
}}
 
74.548

bewerkingen