Lise Meitner: verschil tussen versies

48 bytes verwijderd ,  1 maand geleden
k
https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=nlwiki&view=only&id=64 CheckWiki: link gelijk aan linktekst met AWB
k (sp)
k (https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=nlwiki&view=only&id=64 CheckWiki: link gelijk aan linktekst met AWB)
 
| onderzoek2 =
| publicaties = > 150
| bekendvan = ontdekking [[Kernsplijting|kernsplijting]], [[Augereffect]]
| promotor = [[Franz-Serafin Exner]]
| religie =
| extra portaal2 =
}}
'''Lise Meitner''' ([[Wenen]], [[7 november]] [[1878]] – [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]], [[27 oktober]] [[1968]])<ref>{{en}} {{Citeer nieuws|first|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A11F83455157493CAAB178BD95F4C8685F9|work=[[The New York Times]]|title = Lise Meitner Dies; Atomic Pioneer, 89; Lise Meitner, Physicist, Is Dead; Paved Way for Splitting of Atom|date=28 april 1968|date accessed = 2 januari 2013}}</ref> was een [[Oostenrijk]]s-[[Zweden|Zweeds]] [[natuurkunde|natuurkundige]] die samen met [[Otto Hahn]] en [[Fritz Strassmann]] [[kernsplijting|atoomkernsplijting]] ontdekte, het fundamenteel mechanisme verantwoordelijk voor [[kernenergie]] maar ook voor [[kernwapen|kernwapens]]s. Ze wordt vaak genoemd als een van de schrijnende voorbeelden van vrouwen die ondanks hun wetenschappelijke prestaties over het hoofd gezien werden voor een [[Nobelprijs]].<ref name="nytimesnobel">{{en}} {{Citeer nieuws| title = No Nobel Prize for Whining|quote=|last = Judson|first= Horace Freeland|date = 20 October 2003|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9C02E4DE123EF933A15753C1A9659C8B63|work=[[The New York Times]]|accessdate=3 januari 2014}}</ref><ref name="heritage">{{en}} {{Citeer web| title = Otto Hahn, Lise Meitner and Fritz Strassmann| url = http://www.chemheritage.org/classroom/chemach/atomic/hahn-meitner.html|publisher = ''Chemistry Heritage''|accessdate =3 januari 2014}}</ref><ref name="wapost">{{en}} {{Citeer nieuws| title = The Woman Behind the Bomb|quote = While professional jealousies only threatened to keep Marie Currie from receiving the Nobel Prize, they succeeded in denying Meitner the same recognition. |last=Bartusiak|first=Marcia| url = http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/lisemeitner.htm|work=[[The Washington Post]]|accessdate=3 januari 2014}}</ref><ref> {{nl}} {{Citeer nieuws|title=E=mc<sup>2</sup>|url=http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2491198/2001/12/15/E-mc2.dhtml|last = Friedman|first=Carl|accessdate=3 januari 2014|work=[[Trouw (krant)|Trouw]]}}</ref>
 
Meitner werkte samen met [[Otto Hahn]] en zijn assistent [[Fritz Strassmann]], maar moest, als Joodse, als gevolg van het [[Nazisme]] [[Duitsland]] ontvluchten. Het vervolg van hun samenwerking gebeurde per brief. Een paar maanden na haar vlucht, op 17 december 1938, slaagden Hahn en Strassmann in het experiment: voor het eerst hadden zij een atoomkern gespleten. In januari 1939 leverde Meitner samen met [[Otto Frisch]] de eerste natuurkundige theoretische verklaring van de kernsplijting. Haar collega Otto Hahn kreeg in 1944 de [[Nobelprijs voor Scheikunde]] voor hun ontdekking.<ref name="Nobel" /> Het element [[meitnerium]] is naar Meitner vernoemd.<ref name="RSC" />
== Biografie ==
[[Bestand:Hahn and Meitner in 1912.jpg|alt=Lize Meitner and Otto Hahn|miniatuur|380x380px|Hahn en Meitner in 1912.]]
Het splijtingsproces werd in 1938 ontdekt door [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] en Lise Meitner in [[Berlijn]]. Lise Meitner, geboortenaam Elise,<ref name="California">{{en}} Sime, Ruth Lewin: [http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/lisemeitner.htm Lise Meitner: A Life in Physics, hoofdstuk 1]. 1996 University of California, [[University of California Press]]</ref> werd geboren in Wenen en was de derde van acht kinderen uit een [[Liberaal jodendom|liberaal-joods]] gezin. Ze groeide op in [[Leopoldstadt]], het tweede district van Wenen, dat samen met [[Boedapest]] de hoofdstad van [[Oostenrijk-Hongarije]] vormde. In het geboorteregister van de Weense Joodse Gemeenschap staat 17 november 1878 als haar geboortedatum. Alle andere officiële bronnen geven 7 november 1878 aan, de datum die Lise Meitner gebruikte.<ref name="California" /> Haar vader, Philipp Meitner, was een van de eerste advocaten in Oostenrijk van Joodse afkomst. Haar moeder was Hedwig Meitner-Skovran.<ref name="California" /> Lise kreeg geen joodse maar een seculiere,<ref name="Ruth2"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 7-8 </ref> of volgens een andere bron een protestantse opvoeding.<ref> {{de}} [https://web.archive.org/web/20131217225102/http://www.onb.ac.at/ariadne/vfb/bio_meitner.htm Ariadne: Lise Meitner] [[Österreichische Nationalbibliothek]], 28 april 2006</ref> Later bekeerde ze zich tot het [[lutheranisme]] en liet ze zich dopen.<ref name="California" /> Na een lagere school van vijf jaar ging ze naar een Weense ''Mädchen-Bürgerschule'', een meisjesburgerschool, omdat het gymnasium dat voorbereidde op de universiteit niet toegankelijk was voor meisjes.<ref name="Apotheker" /> Na de meisjesburgerschool werd haar opleiding als voltooid aangeduid ("vom weiteren Schulbesuch befreit"). De enige mogelijkheid voor vrouwen om verder te studeren was naar een privéschool gaan, de ''hohere Tochterschule'', en een beroep als docent te kiezen in een beperkt aantal vakken. Voor een diploma als docent in de wetenschappen was een universitaire opleiding nodig. Ze besloot Frans te studeren, maar had nooit echt passie voor het vak. Na deze opleiding gaf ze een jaar lang Franse les op een middelbare school. Hiermee verdiende ze wat geld voor de gevorderde muzieklessen van haar zus Auguste (Gusti), die later concertpianiste werd.<ref name="California" />
 
=== Universiteit van Wenen ===
[[Bestand:Lise Meitner12.jpg|thumb|265px|Lise Meitner in 1906]]
De kans om een wetenschappelijke opleiding te volgen kreeg Meitner in 1897. In dit jaar werd de wet opgeheven die in het toenmalige [[Oostenrijk-Hongarije]] vrouwen verbood te studeren aan een universiteit.<ref name="Ruth1"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 5-6 </ref> Op advies van haar vader rondde ze eerst haar opleiding tot docent [[Frans]] af om verzekerd te zijn dat ze in haar eigen levensonderhoud kon voorzien.<ref name="California" /> Met de hulp van een lokale privé-docent wist ze door hard werken de achtjarige opleiding van het [[Akademisches Gymnasium Wien]] ter voorbereiding op het universitaire [[toelatingsexamen]] in twee jaar af te ronden.<ref name="Apotheker" /> Hier gaf ze aan dat ze [[filosofie]] als realistische vervolgstudie zag.<ref> {{de}} [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=jag&datum=1902&page=83&size=45 Jahresbericht Akademische Gymnasium Wien], [[Österreichische Nationalbibliothek]], 1902.</ref> Kort voor haar 23ste verjaardag trad ze als een van de weinige vrouwelijke studenten toe tot de [[Universiteit van Wenen]].<ref name="California" /> Geïnspireerd door haar docent, [[Ludwig Boltzmann]], besloot Meitner zich na haar eerste jaar volledig op natuurkunde te richten. Hij was de enige natuurkundedocent op dat moment, en accepteerde vrouwen als vanzelfsprekend. Hij was getrouwd met de wiskunde- en natuurkundelerares Henriette von Aigentler die met zeer veel moeite en hulp van Boltzmann lessen op de universiteit mocht volgen. Meitner behaalde op 1 februari 1906 haar doctorstitel [[Cum laude|summa cum laude]] met een [[dissertatie]] over warmtegeleiding in niet-homogene lichamen.<ref name="California" /> Ze was hiermee de tweede vrouw die aan die universiteit promoveerde in de natuurkunde, maar als vrouwelijke onderzoeker kreeg ze nauwelijks werk. Uiteindelijk schreef ze [[Marie Curie]] aan, maar die bleek geen positie vrij te hebben voor Meitner.<ref name="Ruth2" />
 
Om geld te verdienen besloot ze weer Franse les te gaan geven op een middelbare school. Na de zelfmoord van Boltzmann werd ze de assistent van [[Stefan Meyer]], die Boltzmanns werk waarnam.<ref name="California" /> Ze werkte een jaar voor Meyer, waarin ze veel leerde over [[kernfysica]]. Ze publiceerde ook een aantal artikelen over radioactiviteit: "Über Absorption von α- und β-Strahlen" en "Über die Zerstreuung von α-Strahlen".<ref name="Apotheker"> {{en}}
{{Citeer boek
| achternaam = Apotheker
| URL =
| bezochtdatum =
}} </ref>
 
In Wenen waren er echter geen verdere carrièremogelijkheden en na een ontmoeting met de [[natuurkundige]] [[Max Planck]], een professor op de [[Humboldtuniversiteit|Universiteit van Berlijn]], besloot ze haar geluk in [[Berlijn]] te beproeven. Haar plan was om er één of enkele semesters te blijven.<ref name="Apotheker" /> Ze mocht er Plancks lezingen over theoretische fysica bijwonen, een opmerkelijk gebaar van Planck, die tot dan toe slechts één andere vrouw had toegelaten, [[Elsa Neumann]].<ref name="Ruth1" /> In Berlijn maakte ze ook kennis met Otto Hahn.
 
=== Wetenschappelijke carrière ===
Het begin van de twintigste eeuw was de tijd van de grote ontdekkingen op het gebied van [[radioactiviteit]]. In de dertig jaar in Berlijn werkte Meitner intensief samen met Hahn, eerst bij het Chemisch Instituut van de [[Humboldtuniversiteit|Universiteit van Berlijn]] dat onder leiding stond van [[Hermann Emil Fischer|Emil Fischer]] en vanaf 1912 bij het pas opgerichte [[Max-Planck-Gesellschaft|Kaiser-Wilhelm-Institut für Chemie]] in [[Berlin-Dahlem]].<ref name="Ruth3"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 9-11 </ref> Het werk in Berlijn was voor Meitner niet eenvoudig. Samen met Hahn mocht ze als "gast" van Hahn zonder salaris werken in een omgebouwd laboratorium in de kelder van het Chemisch Instituut, mits ze nooit de hoger gelegen etages van het gebouw betrad.<ref name="Apotheker" /> Om van een toilet gebruik te kunnen maken moest ze naar een nabijgelegen café gaan.<ref name="Hitler">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Cornwell
| voornaam = John
| uitgever = University of California Press
| pagina's = p. 70
}}</ref> Voor deze ontdekking werd ze in 1924 onderscheiden met een zilveren [[Leibniz-medaille]] van de [[Pruisische Academie van Wetenschappen]].<ref> {{de}}{{Citeer web |url=http://www.hu-berlin.de/ueberblick/geschichte/wissenschaftlerinnen/meitner|titel=Lise Meitner: Physikerin und erste außerdordentliche Professorin|uitgever= |datum= |bezochtdatum=4 januari 2014}}</ref> Ook kreeg Meitner in 1917 haar eigen afdeling in het Kaiser-Wilhelm-Institut, de ''Physikalisch-radioaktive Abteilung'', en mocht ze zelf haar personeelsbeleid en financiën regelen.<ref name="Ruth3" /> Hiermee verdiende ze ook genoeg om haar studentenkamer te verlaten en een huis voor zichzelf te betrekken. Hoewel ze nu haar eigen afdeling had, bleef ze haar dagelijks contact met Hahn onderhouden.<ref name="Apotheker" /> In 1919 kreeg ze de titel professor.<ref name="Ruth3" />
 
[[Bestand:Otto Hahn und Lise Meitner.jpg|thumb|265px|Lise Meitner en Otto Hahn op hun laboratorium in het KWI, 1913. Ze heeft een [[rekenliniaal]] in de hand.]]
 
Meitner behaalde haar [[habilitatie]] in 1922 met het ''Habilitationsschrift'' "De betekenis van radioactiviteit voor kosmische processen", waarna ze colleges mocht geven over radioactiviteit. Deze stap op de academische ladder was pas sinds 1920 opengesteld voor vrouwen.<ref name="Ruth3" /> Kort daarna ontdekte ze in 1922 het [[Augereffect]]. Dat werd evenwel genoemd naar [[Pierre Auger]], die het onafhankelijk van Meitner ontdekt had en die er in 1923 een artikel over publiceerde.<ref>{{fr}} Auger, P. (1923) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3130n.image.f187.langFR Sur les rayons β secondaires produits dans un gaz par des rayons X], ''C.R.A.S.'' '''177''', pp. 169–171.</ref>
In 1926 werd Meitner de eerste vrouw in Duitsland die officieel werd benoemd tot [[buitengewoon hoogleraar]] aan de Universiteit van Berlijn – wel tegen een sterk gereduceerd salaris en zonder eigen laboratorium.<ref> {{Citeer boek
| achternaam = Lang
| voornaam = Herman de
| taal =
}}</ref>
Hahn bleef aan bij de faculteit scheikunde.<ref name="AtoZ" /> Een lange serie experimenten door [[Charles Drummond Ellis]] en Lise Meitner leidde in 1930 tot de hypothese van het bestaan van de [[neutrino]]. Ander pionierswerk op het gebied van radioactiviteit behelsde de ontdekking van [[Paarproductie|positron-elektron paren]], haar werk over kunstmatige kernreacties en haar massabepalingen van [[neutron]]en.<ref name="Ruth4"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 12-13</ref> [[Albert Einstein]] noemde haar in deze periode vaak "onze Marie Curie".<ref name="Ruth4" />
 
=== Zoektocht naar transuranen ===
 
=== Nazi-Duitsland en vlucht ===
Door het opkomende [[nationaalsocialisme]] in Duitsland ondervond Meitner steeds meer last aan de universiteit.<ref name="Age" /> Vele Joodse onderzoekers, zoals [[Fritz Haber]], [[Leó Szilárd]] en haar neef [[Otto Frisch]], werden gedwongen hun positie op te geven en besloten het land te verlaten. Hoewel Meitner haar positie als hoogleraar in 1933 kwijtraakte, besloot ze in Duitsland te blijven.<ref name="Hitler" /> Vier dingen beschermden haar tegen de anti-Joodse wet die in 1933 werd afgekondigd: haar Oostenrijkse nationaliteit, het feit dat het [[Max-Planck-Gesellschaft|Kaiser-Wilhelm-Institut]] geen overheidsinstantie was, haar vriendschap met vooraanstaande onderzoekers, zoals Max Planck en Otto Hahn, en het feit dat ze een vooraanstaand onderzoeker was.<ref name="Hitler" /><ref name="Ruth6"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 15-17 </ref>
 
Niettemin kon haar beschermde status haar niet geheel vrijwaren van het publieke lot dat Joden moesten ondergaan. Ze werd gedwongen de gele [[Jodenster]] te dragen en ze was regelmatig doelwit van grove opmerkingen en zelfs fysiek geweld. Na de annexatie (''[[Anschluss]]'') van Oostenrijk in maart 1938 door Duitsland besloot ook Meitner te vluchten voor het [[nazi]]regime. Haar Oostenrijks paspoort was door het naziregime ongeldig gemaakt, en het was haar verboden meer dan tien [[Reichsmark|rijksmark]] op zak te hebben. Hahn gaf Meitner zijn moeders diamanten ring mee op haar vlucht, zodat ze een grenswachter zou kunnen omkopen.<ref name=":0">Sutton, Mike (5 november 2018). "[https://www.chemistryworld.com/features/hahn-meitner-and-the-discovery-of-nuclear-fission/3009604.article Hahn, Meitner and the discovery of nuclear fission]". ''Chemistry World''. Royal Society of Chemistry.</ref> Ze gebruikte die uiteindelijk niet: met de hulp van de Nederlandse fysici [[Dirk Coster (natuurkundige)|Dirk Coster]], [[Peter Debye]] en [[Adriaan Fokker]] wist ze op 13 juli ternauwernood Nederland te bereiken, vanwaar ze via Denemarken doorreisde naar Zweden.<ref name="Apotheker" /> Fokker en Coster waren in de weken ervoor bezig geweest om geld te verzamelen om Meitner een positie aan te kunnen bieden op de [[Rijksuniversiteit Groningen]], waar buitenlanders geen betaalde functie mochten hebben. Hoewel ze slechts een vijfde van het gewenste bedrag bijeen hadden verzameld, besloten ze haar uit Duitsland te halen met toestemming van de Nederlandse overheid.<ref name="Age"> {{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = pp. 168-172
}} </ref> Voor een vakantie in Nederland was geen visum verplicht.<ref name="AtoZ" /> Om de schijn te wekken van een vakantie, was ze zeer licht bepakt: wat kleren, de tien rijksmark, en de diamanten ring.<ref name="escape">{{en}} {{Citeer boek|titel=Lise Meitner: A Life in Physics|voornaam=Ruth Lewin|achternaam=Sime|uitgever=University of California Press|datum=1997|pagina's=pp. 203-204}}</ref> (Die laatste zou ze uiteindelijk aan de verloofde van haar neefje doorgeven.)<ref name=":0" />
 
In Denemarken werkte ze korte tijd samen met [[Niels Bohr]], maar besloot toch het aanbod uit [[Stockholm]] aan te nemen en eind augustus vertrok ze naar Zweden.<ref name="Age" /> Op het Nobel-instituut van [[Manne Siegbahn]] in Stockholm zette Meitner – met de weinige middelen die ze tot haar beschikking had – haar onderzoekswerkzaamheden op het gebied van de kernfysica voort. Van Siegbahn kreeg ze weinig ondersteuning wegens diens vooroordelen over vrouwen in de wetenschap.<ref name="Apotheker" />
[[Bestand:Nuclear fission.svg|thumb|265px|Een {{IsotoopAZ|U|A=235}}-kern slokt een neutron op, zodat even een aangeslagen uranium-236-kern ontstaat met extra energie: de bindingsenergie van het neutron en zijn bewegingsenergie. Deze kern splijt met als resultaat snelle kernen van lichtere elementen, drie losse neutronen en [[gammastraling|gammastralen]] (niet aangegeven).]]
[[Bestand:Nuclear Fission Experimental Apparatus 1938 - Deutsches Museum - Munich.jpg|thumb|265px|Reconstructie van de proefopstelling waarmee kernsplijting werd ontdekt, [[Deutsches Museum]], München.]]
De doorbraak kwam in 1938 in het laboratorium van [[Irène Joliot-Curie]], die na een bombardement met neutronen een element vond met eigenschappen die ze niet kon verklaren. Hahn en Strassmann dachten dat het een isotoop van [[radium]] was.<ref name="Lecture" /> Lise, die na haar vlucht een bijdrage bleef leveren aan het onderzoek aan de transuraniumelementen door een intensieve briefwisseling,<ref name="Ruth8"> {{en}} Sime, Ruth Lewin [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 23-24 </ref> kon het ontstaan van dit element niet verklaren. In november 1938, tijdens een clandestiene, geheime ontmoeting in [[Kopenhagen]], bespraken Meitner en Hahn de vorderingen op het Berlijnse laboratorium.<ref>{{de}} {{Citeer nieuws|title=Klaglos im Keller|url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-8926831.html|work = [[Der Spiegel]]| accessdate=3 januari 2014}}</ref> Ze drong erop aan dat Hahn en Strassmann de resultaten uit [[Parijs]] verifieerden.<ref name="Lecture" /> Hahn hield deze correspondentie met de Joodse geheim en beweerde dat Strassman en hij hun onderzoek alleen deden.<ref name="Ruth8" /> Hahn en Strassmann begonnen echter onmiddellijk na terugkomst uit Kopenhagen de gesuggereerde experimenten uit te voeren.
 
De kerstvakantie van 1938 bracht Meitner door in de Zweedse stad [[Kungälv (stad)|Kungälv]] waar ook haar uit Kopenhagen overgekomen neef [[Otto Frisch]] aanwezig was.<ref name="AtoZ" /> Kort daarvoor had ze bericht uit Berlijn ontvangen. In het schrijven maakte Hahn melding van het feit dat hij en Strassmann tijdens het bombarderen van uraniumkernen met langzame neutronen het lichtere element [[barium]], met atoomnummer 56, hadden geproduceerd als een van de bijproducten, een resultaat dat hij echter niet kon verklaren, mede omdat het uiteenvallen van een atoomkern op theoretische gronden als ondenkbaar werd beschouwd.
| pagina's = p. 373
}}</ref>
Vanwege de politieke situatie in nazi-Duitsland moesten Hahn en Meitner hun resultaten afzonderlijk publiceren. Hahns artikel in het Duitse ''Die Naturwissenschaften'' (6 januari) beschreef het experiment en het vinden van barium als bijproduct. Het artikel van Meitner en Frisch getiteld ''"Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction"'' beschreef de fysica achter het fenomeen van [[kernsplijting]],<ref>{{en}} Meitner, L. & O.R. Frisch, (1939) [http://www.nature.com/nature/journal/v143/n3615/pdf/143239a0.pdf Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction], ''Nature'' '''142''', pp. 239-240</ref> uitgebreid met het artikel ''"Products of Fission of the Uranium Nucleus"'' (''[[Nature]]'', 18 maart 1939).<ref>{{en}} Meitner, L. & O.R. Frisch (1939). [http://www.nature.com/nature/journal/v143/n3620/pdf/143471a0.pdf "Products of the Fission of the Uranium Nucleus"] ''Nature'' '''143''', pp. 471-472.</ref> Het was pas na deze twee publicaties dat Hahn en Strassman een volgende serie experimenten begonnen, waarin onder andere haar voorspellingen van de aanwezigheid van [[Krypton (element)|krypton]] als splijtingsproduct werden geverifieerd, en het daaropvolgende verval in [[rubidium]], [[strontium]] en [[yttrium]].<ref name="Age2"> {{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = p. 213
}} </ref> Na de oorlog werd Meitners naam nog zelden genoemd in verband met het experimenteel onderzoek, hoewel ze zelfs vanuit Zweden het onderzoek de goede kant op stuurde door middel van een intensieve briefwisseling met Hahn, en in de vier voorgaande jaren deel uitmaakte van de experimentele groep.<ref name="Apotheker" />
 
=== Latere carrière ===
[[Karl Herzfeld]] bood haar voor het winterseizoen 1945-1946 een gasthoogleraarschap aan op de [[Katholieke Universiteit van Amerika]], dat ze accepteerde. Ze kreeg tijdens haar verblijf in de [[Verenigde Staten]] verschillende aanbiedingen tot hoogleraarschappen, maar besloot terug te keren naar Zweden.<ref name="Apotheker" /> Hoewel haar rol in de technische ontwikkeling marginaal was, werd ze na de oorlog in de Amerikaanse pers neergezet als de "Joodse moeder van de atoombom" en als de gevluchte Joodse die het geheim van de atoombom onder de neus van [[Adolf Hitler]] had weggegrist. Ze werd zelfs gevraagd mee te spelen in een speelfilm, maar dat weigerde ze resoluut. "Liever loop ik naakt over Broadway", zei ze tegen Otto Frisch. In het jaar dat ze in de Verenigde Staten verbleef, werd ze uitgeroepen tot "Woman of the Year".<ref name="RSC" />
 
In 1947 werd ze benoemd tot hoogleraar aan de [[Universiteit van Stockholm]], kreeg assistentes en een degelijk inkomen.<ref name="Apotheker" /> In 1949 werd ze Zweeds staatsburger en een paar jaar later besloot ze op 75-jarige leeftijd met pensioen te gaan.<ref> {{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = p. 264
}} </ref>
 
Om nabij haar neef Otto Frisch te wonen, vestigde Meitner zich in 1960 in het [[Verenigd Koninkrijk]], waar ze in 1968 te [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]] overleed – kort voor haar 90ste verjaardag. De tekst van Otto Frisch op haar grafsteen luidt:<ref>{{en}}
 
Het Nobelcomité was in de veronderstelling dat Bohr de eerste was die een theoretische verklaring voor kernsplijting had gegeven. De brief van Bohr, waarin hij stelde dat dit niet zo was, kwam te laat aan voor de Nobelprijs van 1944. Waarom het in volgende jaren zijn beslissing niet herzien heeft, blijft onduidelijk. Mogelijk speelden persoonlijke redenen een rol.
Door de jaren heen is Meitner minstens 46 keer genomineerd voor een Nobelprijs, zowel voor Scheikunde, als voor Natuurkunde. Een aantal keren samen met Otto Hahn, een paar keer samen met Otto Frisch, en ook is ze genomineerd voor een ongedeelde Nobelprijs. Onder de nominatoren zaten [[James Franck]] en Max Planck.<ref name="Hitler" /><ref>{{Citeer web|url=http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6097|title=Nomination Database|accessdate=1 november 2014|publisher=Official website of the Nobel Prize}}</ref><ref name="Hitler" /><ref name="injustice">{{en}} Crawford, E., Sime, R.L., Walker, M., (1996). [https://web.archive.org/web/20070621142735/http://www.vanderbilt.edu/AnS/physics/brau/H182/Hahn%20reading/Wartime.pdf A Nobel tale of wartime injustice], ''Nature'' '''382''', pp. 393-395</ref>
 
Het niet verkrijgen van de prijs heeft haar waarschijnlijk meer bekendheid opgeleverd dan een eventuele toekenning ervan, mede omdat haar uitsluiting door de gemeenschap werd opgevat als een achterstelling van de vrouw in de wetenschap, waardoor ze uitgroeide tot een [[feminisme|feministische]] icoon. In 1966 werd dat gedeeltelijk gecorrigeerd toen zij samen met Hahn en Strassmann de [[Enrico Fermi-prijs]] kreeg.<ref>{{en}} US department of Energy: The Enrico Fermi Award. [http://science.energy.gov/fermi/award-laureates/ Award laureates]</ref> Verder ontving ze in 1949 (samen met Hahn) de [[Max Planck-medaille]]<ref>{{de}} Deutsche Physikalische Gesellschaft [https://www.dpg-physik.de/auszeichnungen/dpg-preise/max-planck-medaille/preistraeger Preisträgerinnen und Preisträger Max Planck Medaille]</ref> en in 1955 was ze de eerste winnaar van de ''Otto-Hahn-Preis für Chemie und Physik'', die ze deelde met [[Heinrich Otto Wieland|Heinrich Wieland]].<ref>{{de}} Deutsche Physikalische Gesellschaft [https://web.archive.org/web/20140103193007/http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger_oh.html Preisträger Otto Hahn Preis]</ref>
| pagina's = pp. 204-206
| ISBN = 978-0816066957
}}</ref> Ook zijn twee kraters, op de [[Maan]] en op [[Venus (planeet)|Venus]], naar haar genoemd.<ref>{{en}} International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) [http://planetarynames.wr.usgs.gov/nomenclature/SearchResults;jsessionid=6B233531BFDD9B1DF34B8BFAD210794D Gazetteer of Planetary Nomenclature] </ref>
 
== Publicaties ==
{{Etalage|40469653|2014|02|14}}
{{authority control}}
 
{{DEFAULTSORT:Meitner, Lise}}
[[Categorie:Oostenrijks natuurkundige]]
49.908

bewerkingen