Cognitieve taalkunde: verschil tussen versies

201 bytes toegevoegd ,  5 maanden geleden
sta niet meer achter mijn bewerkingen; warrig artikel; versie uit 2013 teruggezet
(sta niet meer achter mijn bewerkingen; warrig artikel; versie uit 2013 teruggezet)
 
De '''cognitieve taalkunde''', of '''cognitivistische taalkunde''', of het '''cognitivisme''', is een stroming binnen de [[Taalkunde|linguïstiek]] die vertrekt vanuit de [[cognitie]]vecognitieve processen die aan taal inherent zijn., Heten cognitivismenet staatom daarmeedie tegenover dereden [[mentalistische taalkunde|antimentalistisch]] is. Beide richtingen zijn verwant met de [[taalpsychologie]]
 
DeCognitieve cognitivistische benaderingvoorstellingen van [[taal]] bestudeertworden degekenmerkt manierdoor waarophun taalgebruikersvooronderstelling verschillende,dat mentaletaalgebruikers voorstellingengemeenschappelijke ofgeestelijke ''construals''ideeën bezitten tijdensbij hundatgene onderlingewat communicatie.tussen hen gecommuniceerd wordt; dit zijn de Dezezogenaamde ''construals'', zijnconceptualisaties [[conceptvan (filosofie)|conceptualisaties]]uitdrukkingen op een psychologisch niveau, waarin spatiale (ruimtelijke) relaties, en acties van [[entiteit]]enentiteiten ten opzichte van elkaar, als het ware in de geest 'veraanschouwelijkt worden'. (mentaalIn ofde modellen van ''[[cognitieRonald Langacker|Langacker]]f, die onder de [[cognitieve grammatica]] ressorteren, wordt dit uitgedrukt in termen van een ''trajector'' wordenten verwerkt)opzichte van een ''landmark'', een referentiepunt waartegenover de relatie begrijpelijk wordt. Bijvoorbeeld:
 
De twee zinnen
 
* De deur gaat openopent.
* De deur wordt geopend.
* De deur gaat open.
 
zijnIn vooreen decognitieve cognitiefanalyse taalkundigezijn dit twee volstrekt verschillende uitdrukkingenuitdrukkigen: in ''geopend worden'' ligtimpliceert deeen nadruk opentiteit, een actor (iemand die handelt) die de deur opent. ''De deur gaat openopent'' stelt hetde opengaanscène vanzo voor alsof de deur centraal;op zichzelf opent, en degene die de deur opent, is blijftniet in de tweede ''construal'' buiten beeldaanwezig. De twee zinnen ''profileren'' zich dus anders vanuit eenen zelfde, gegeven werkelijkheid. Profileringprofilering is een basisconceptkernbegrip binnenin de cognitievehet taalkundecognitivisme.
 
Cognitieve taalkunde heeft mindervaak weinig aandacht voor de formele benaderingsyntaxis, vanin dedie zinsbouwzin of ''[[syntax]]'':dat syntactisch-grammaticale zinsverbandenverbanden binnen een zin in feite semantische nuances zijn, die vanuitaan de cognitivistischehand benaderingvan geenhet formele,cognitieve maarmodel evenzogoedkunnen betekenisdragendeworden ofvoorgesteld ''[[semantiek|semantisch]]e''en hun eigen volwaardige betekeniscomponenten nuancestot de algemene betekenis bijdragen. Met andere woorden: een formeel verschil in zinsbouw is voor een cognitivist in eerste instantie een betekenisverschil.: Eeneen elementelementje als het [[lidwoord]] ''het'' of het werkwoords[[morfeem]] ''-en'' heeft in een taalkundig-cognitieve benadering een duidelijke ''betekenis'', heten dient niet louter als aanduiding vanom een "grammaticale klasse" (eendit concept dat door de cognitieve taalkundewordt overigens niet wordt erkendgecontesteerd), ofdan vanwel een grammaticaal verband binnen de zin aan te geven. InZodoende bestaan in de cognitieve taalkunde bestaan dan ook geen betekenisloze elementen; iederwanneer taalelementiets heeftaanwezig zijnis, betekent het [[denotatie|betekenis]]automatisch ook iets.
 
[[fonologie|Fonologische]]Incorporatie van technisch-fonologische aspecten ([[dialect]],is [[sociolect]])voor laatcognitivisten hetniet cognitivismeaan buitende beschouwing.orde: Alleenenkel alsindien de 'wijze waarop iets gezegd wordt' deeen [[denotatie|betekenis]]invloed vanop eende uitingbetekenis beïnvloedtuitoefent, wordt de specifieke vorm van eende taaluitinguitdrukking in rekening gebracht. Dit houdt in dat verschillen in regionale accenten, klemtonen en dergelijkeetc. niet de kern van de cognitieve taalkundezaak vormenzijn: wat telt is de psychologische voorstelling. Karakteristiek voor het cognitivisme is desalniettemin dezijn nadruk op communicatie, vermits ''construals'' voor collectief geldend gehouden worden.
 
De ambitie van de cognitieve taalkunde streeftbestaat ernaarerin, het dagelijkshele taalgebruikfenomeen opvan psychologischde verantwoordetaal wijze,zoals enze daadwerkelijk in zijnde realiteit totaliteitvoorkomt, op psychologisch verantwoorde wijze te beschrijvenoverkoepelen. Hierin onderscheidt het cognitivismezij zich van de [[mentalistische taalkunde|mentalistische]] aanpak vanzoals vooropgesteld door [[Noam Chomsky|Chomsky]], die een [[cartesiaans]] (niet-[[empirisme|empirisch]]) principe van meta-talige ('dieintrospectie hetvoorstaat, dagelijkszonder taalgebruiknoodzakelijkerwijze overstijgt')voeling benaderingmet voorstaat,de cognitieve aannemelijkheid van de zogenaamdeanalyses te onderhouden, en met ampele voorziening voor lege en theoretisch gepostuleerde elementen, zoals [[generatievenulmorfeem|nulmorfemen]] grammaticaen [[nulallomorf]]en. De twee taalkundige benaderingen zijn wezenlijkin wezen tegengesteld aan elkaar, ofschoon ze beidebeiden vanop deintrospectie individuele taalgebruiker uitgaan. Deberusten: mentalistische taalkunde streeft echterimmers naar een mathematisch systeem, zonder een daadwerkelijke intersubjectieve toets, terwijl cognitieve taalkunde de taal als een collectief-psychologisch en dus reëel voorkomend sociaal verschijnsel benadert.
 
De cognitieve taalkunde houdtis zichtevens ookwars niet bezig metvan [[constructionele taalkunde|constructionele]] beslommeringen. Het; cognitivismezij streeft niet naar valentiedescripties van syntactische participanten (zie hiervoor [[constructiegrammatica]]) — indien een constructie aanwezig is, dan kan dit als een cognitief verband worden gerepresenteerd. Diachroniciteit binnen de taal is evenwel, door de noodzaak aan werkelijke, denkende geesten, een vrijwel compleet verwaarloosde factor: voor [[grammaticalisatie]]studies kan men zich weliswaar op het cognitieve fundament van de construal beroepen, maar men blijft hiervoor afhankelijk van contextuele inferentie, aangezien taalgebruikers uit significant vroegere taalstadia nu eenmaal dood zijn.
 
[[Categorie:Deelgebied van taalkunde]]
6.010

bewerkingen