Heelal: verschil tussen versies

85 bytes toegevoegd ,  6 maanden geleden
=== De grote-schaalstructuur ===
 
Om de grote-schaalstructuur van het heelal te bestuderen, wordt geprobeerd in verschillende gebieden aan de [[firmament|hemel]], door lange opnames met meerdere telescopen tegelijk, zo zwak mogelijk lichtende sterrenstelsels te onderzoeken. Voorbeelden zijn het [[Hubble Extreme Deep Field]] en het [[Lockman Hole]]. Ook zijn er projekten om de roodverschuiving, en dus de afstand, van zo veel mogelijk sterrenstelsels te bepalen, bijvoorbeeld de [[Sloan Digital Sky Survey]].
 
Volgens de hedendaagse kennis is het zichtbare heelal opgebouwd uit grote groepen [[supercluster]]s en clusters, die, samen met slierten sterrenstelsels (''filamenten''), een draderig netwerk vormen waartussen zich enorme [[superholte]]s bevinden. Deze clusters op hun beurt zijn opgebouwd uit honderden tot duizenden [[sterrenstelsel]]s. Zo’n cluster kan een diameter hebben van enkele tientallen- tot honderden miljoenen [[lichtjaar|lichtjaren]].
 
De [[topologie]] van deze ''grote-schaalstructuur'' van het heelal kan vergeleken worden met die van zeepsop: de materie van het heelal bevindt zich in dunne 'vlakke' gebieden, die betrekkelijk 'lege' superholtes omsluiten. Op de grenzen van de vlakken bevinden zich de filamenten, uitgerekte slierten van sterrenstelsels, en op de kruispunten van de filamenten bevinden zich de clusters. Een andere vergelijking is die met een spons, waarin ook de 'lege' gebieden met elkaar zijn verbonden.
=== Plaats van de aarde in de kosmos ===
Ideeën over de plaats van de aarde in de kosmos worden niet langer door [[geocentrisme]] of [[heliocentrisme]] beheerst, zoals ten tijde van [[Nicolaas Copernicus|Copernicus]] en [[Galilei]]. De plaats van de aarde kan inmiddels redelijk goed gesitueerd worden. Van kleiner naar groter systeem, maakt de aarde deel uit van achtereenvolgens:
* Het ''[[zonnestelsel]]''. De aarde bevindt zich dicht bij het centrum van het zonnestelsel, op ongeveer 150 miljoen kilometer, ofwel 8 [[Lichtminuut|lichtminuten]] van een [[gele dwerg]], die bekendstaat als de [[zon]]. De aarde draait rond deze gele dwerg met een gemiddelde snelheid van 30 km/s. Een [[periode (natuurkunde)|omwenteling]] neemt één jaar in beslag. De aarde bevindt zich op ongeveer 15 à 20 miljard kilometer ofwel 14 à 18 [[lichtseconde|lichtuur]] van de grens van het zonnestelsel, ook genaamd de [[heliopauze]], waar de [[interstellaire ruimte]] begint.
* De ''[[Lokale bel]]''. Het zonnestelsel bevindt zich in de ''Lokale Bel'', een opening in het [[interstellair gas|interstellaire gas]] met een [[dichtheid (natuurkunde)|dichtheid ]]van slechts 1/10 van de omgeving, veroorzaakt door miljoenen jaar oude explosies van [[supernova]]'s, die gas en stof in de buurt wegbliezen. De lokale bel heeft een diameter van 600 tot 800 lichtjaar, en de Zonzon ligt op ongeveer 90 lichtjaar van de rand ervan.
* De ''[[melkweg (sterrenstelsel)|Melkweg]]''. Het zonnestelsel bevindt zich op ongeveer 30.000 lichtjaren van het centrum van de Melkweg, aan de rand van een van zijn spiraalarmen, met name de [[Orion-arm]]. De directe buur van het zonnestelsel is de ster [[Proxima Centauri]], op een afstand van 4,2 [[lichtjaar]]. Het zonnestelsel draait rond het centrum van de Melkweg met een snelheid van 782 460 kilometer per uur (dat is gemiddeld 217,35 km/s). Deze omwenteling duurt 226 miljoen jaar. De Melkweg meet ongeveer 100.000 lichtjaar in [[diameter|doorsnee]].
* De Melkweg en zijn satellietsysteem. Rond de melkweg draaien veertien dwergstelsels, met als bekendste de zogenaamde [[Magelhaense wolken]]. Andere satellietsterrenstelsels zijn genoemd naar het [[sterrenbeeld]] waarin ze aan het [[firmament]] [[gezichtsbedrog|worden waargenomen]], bijvoorbeeld de [[Ursa Majordwerg]], Fornax, Draco, [[Ursa Minor dwerg]], Leo, Sextans en Sagittarius.
* De ''[[Lokale groep]]''. De melkweg en zijn satellieten zijn deel van de ''Lokale Groep'', een cluster van zo’n 30 à 40 sterrenstelsels die zich uitstrekt over een diameter van 10 miljoen lichtjaar. In de lokale groep van sterrenstelsels, binnen een [[straal (wiskunde)|straal]] van 5 miljoen lichtjaren, is "ons" melkwegstelsel een van de drie grootste. Het dichtstbijzijnde, volgende grote sterrenstelsel is de [[Andromedanevel]], op een afstand van 2,2 miljoen lichtjaren.
* De ''[[Canes Venatici (wolk)]]''. De Lokale Groep maakt deel uit van de Canes Venaticiwolk, een cluster met een doormeter van 23 [[parsec|Mpc]] ofwel 75 miljoen lichtjaar.
* De ''[[Virgosupercluster|Lokale of Virgosupercluster]]''. De Canes Venaticiwolk maakt, samen met de Virgocluster en enkele andere clusters, deel uit van de Virgosupercluster (of Lokale Supercluster), die meer dan 10.000 melkwegstelsels omvat en een doorsnede heeft van 77 Mpc, ofwel 250 miljoen lichtjaar. De Lokale Groep bevindt zich aan de rand van dit [[supercluster]] en beweegt zich verder van het centrum af, hoewel de [[vluchtsnelheid]] afneemt, ten gevolge vandoor de uitgeoefende [[zwaartekracht]] vanuit het [[barycentrum|centrum]] van de supreclustersupercluster. De Virgosupercluster als geheel wordtbeweegt versneld in de richting van de ''[[Grote Aantrekker]]'' (door de zwaartekracht die deze uitoefent), een enorme, in 1986 ontdekte onzichtbare [[massa (natuurkunde)|massa]] op ongeveer 250 miljoen lichtjaar afstand, die zich voor het oog in het sterrenbeeld [[Winkelhaak (sterrenbeeld)|Norma]] bevindt.
* De ''[[Grote Muur (astronomie)|Grote Muur]]''. De Lokale Supercluster maakt deel uit van de Grote Muur, ontdekt in 1989, een aaneenrijging van talrijke superclusters, onder andere de Coma- en [[Hercules Supercluster|Hercules-supercluster]]s. De afmetingen zijn gigantisch: 500 miljoen lichtjaar lang en 300 miljoen lichtjaar breed. Naast de Grote Muur zijn er nog andere “muren” (waaronder de [[Grote Muur van Sloan]]). De superclusters en muren vormen een draderig netwerk van filamenten, waartussen zich enorme superholtes bevinden.
 
6.010

bewerkingen