Syllabisch schrift: verschil tussen versies

325 bytes verwijderd ,  1 jaar geleden
Schoonmaak
(Gemaakt door het vertalen van de pagina "Syllabary")
(Schoonmaak)
Een '''syllabisch schrift''' (ook: '''syllabenschrift''' en '''lettergrepenschrift)''' is een type [[schrift]] bestaande uit een verzameling [[Grafeem|geschreven symbolentekens]] die de [[Lettergreep|lettergrepen]] of (vaker) [[Mora (taalkunde)|mora's]] vertegenwoordigen waaruit [[Woord|woorden]] bestaan.
 
Een '''syllabisch schrift''' (ook: '''syllabenschrift''' en '''lettergrepenschrift)''' is een schrift bestaande uit een verzameling [[Grafeem|geschreven symbolen]] die de [[Lettergreep|lettergrepen]] of (vaker) [[Mora (taalkunde)|mora's]] vertegenwoordigen waaruit [[Woord|woorden]] bestaan.
 
Een teken in een syllabisch schrift, een syllabogram genoemd, vertegenwoordigt doorgaans een (optioneel) [[Medeklinker|medeklinkergeluid]] (een eenvoudig [[Aanzet (taal)|aanzet]]) gevolgd door een [[Klinker (klank)|klinker]] ([[Lettergreep|nucleus]]) (dat wil zeggen een CV- of V-lettergreep) maar andere fonografische beschrijvingen, zoals CVC, CV - toon en C (normaal gesproken nasaal aan het einde van lettergrepen), worden ook aangetroffen in syllabische schriften.
 
== Soorten ==
[[Image:Syllable diagram.png|thumb|Elke lettergreep (σ) vertakt in consonantaal [[aanzet (taal)|aanzet]] (ω) en rijm (ρ) wat verdeel is in nucleus (ν) en (κ), niet-/supra-segmentale parameters zoals toon (τ) beïnvloedt de lettergreep als een geheel]]
 
 
Een lettergrepenschrift is ''volledig'' wanneer het alle lettergrepen in de desbetreffende spreektaal dekt, zonder complexe [[Orthografie|orthografische/grafemische]] regels, zoals impliciete coda's (C1V > C1VC2), stille klinkers (C1V1+C2V2) of echo klinkers (C1V1+C2V1) > /C1V1C2/. Dit komt losjes overeen met ''ondiepe'' ortografie in alfabetische schriften.
 
== Talen die syllabische schriften gebruiken ==
[[Bestand:Katakana_origine.svg|miniatuur| Syllabische schriften beginnen vaak als vereenvoudigde logogrammen, zoals hier wordt getoond met het Japanse [[Katakana|katakana-]]<nowiki/>schrijfsysteem. Links staat de moderne letter, met rechts het originele [[Chinees schrift|Chinese karakter]]. ]]
[[Bestand:Cherokee_stop_sign.png|rechts|miniatuur|238x238px| [[Meertaligheid|Meertalig]] stopteken dat het [[Klassiek Latijns alfabet|Latijnse alfabet]] en het Cherokee-syllabisch schrift gebruikt, [[Tahlequah|Tahlequah]], Oklahoma]] ]]
Talen die een syllabisch schrift gebruiken, zijn het [[Japans]], [[Cherokee (taal)|Cherokee]], [[Vai (taal)|Vai]], de [[Yi (volk)|Yi-talen]] van Oost-Azië, de inop het Engels gebaseerde [[Creoolse talen|Creoolse taal]] [[Ndyuka (taal)|Ndyuka]], [[Yuebeituhua|Shaozhou Tuhua]] en de oude taal [[Myceens|Myceens Grieks]] ([[Lineair B]]). Bovendien wordt door sommigen ook aangenomen dat het ongekraakte Kretenzische [[Lineair A|Lineaire A]] een syllabisch schrift is, hoewel dit niet is bewezen.
 
Het [[Chinees schrift|Chinese schrift]], het [[spijkerschrift]] dat voor [[Soemerisch]], [[Akkadisch]] en andere talen werd gebruikt, en het voormalige Maya-schrift zijn grotendeels syllabisch van aard, hoewel ze zijn gebaseerd op logogrammen. Ze worden daarom soms ''logosyllabisch genoemd''.
 
De hedendaagse Japanse taal gebruikt twee syllabische schriften die samen [[Kana (Japans)|kana]] worden genaamd (naast de niet-syllabische systemen [[kanji]] en [[romaji]]), namelijk [[hiragana]] en [[katakana]], die rond 700 zijn ontwikkeld. Omdat het Japans voornamelijk CV (medeklinker + klinker) lettergrepen gebruikt, is een syllabisch schrift zeer geschikt om de taal te schrijven. Zoals in veel syllabische schriften, worden [[klinkerstapeling]]<nowiki/>en en eindmedeklinkers geschreven met afzonderlijke tekens, zodat zowel ''atta'' als ''kaita'' worden geschreven met drie kana: あった ( ''at-ta'' ) en かいた ( ''ka-i-ta'' ). Het wordt daarom ook wel een ''[[Mora (taalkunde)|moraisch]]'' schrijfsysteem genoemd.
 
Talen die vandaag de dag syllabarischesyllabische schriften gebruiken, hebben doorgaans een eenvoudige [[fonotaxis]], met een overwicht aan monomoraische (CV) lettergrepen. Het moderne Yi-schrift wordt bijvoorbeeld gebruikt om talen te schrijven die geen [[Diftong|tweeklanken]] of lettergreepcoda's bevatten; ongebruikelijk onder lettergrepen, is er een apart teken voor elke medeklinker-klinker-tooncombinatie (CVT) in de taal (behalve één toon die wordt aangegeven met een diakritisch teken).
 
Er zijn maar weinig syllabische schriften die tekens hebben voor lettergrepen die niet monomoraisch zijn, en schriften die die ooit hadden zijn in de loop van de tijd vereenvoudigd om die complexiteit te elimineren. Zo had het Vai-syllabisch schrift oorspronkelijk afzonderlijke tekens voor lettergrepen die eindigden in een coda ''(doŋ),'' een lange klinker ''(soo)'' of een tweeklank ''(bai),'' hoewel het niet genoeg tekens had om alle CV-combinaties te onderscheiden (sommige verschillen werden genegeerd). Het moderne schrift is uitgebreid om alle mora's te omvatten, maar tegelijkertijd verkleind om alle andere lettergrepen uit te sluiten. Bimoraische lettergrepen worden nu met twee letters geschreven, zoals in het Japans: tweeklanken worden geschreven met behulp van V- of ''h''V-tekens, en de nasale coda wordt geschreven met het teken voor ''ŋ'', die in Vai een eigen lettergreep kan vormen.
 
== Vergelijking met het Latijnse alfabet ==
Het [[Nederlands]], samen met vele andere Indo-Europese talen zoals Duits en Russisch, maakt complexe lettergreepstructuren mogelijk, waardoor het lastig wordt om Nederlandse woorden met een syllabisch schrift te schrijven. Een "puur " syllabisch schrift op basis van het Nederlands zou een aparte teken nodig hebben voor elk mogelijke lettergreep. Men zou dus aparte symbolen nodig hebben voor "doek", "dik", "dak", "dek", "duik", "deuk", etc. Omdat het Nederlands ruim 10.000 verschillende mogelijkheden voor individuele lettergrepen heeft,<ref>{{Citeer web|url=http://semarch.linguistics.fas.nyu.edu/barker/Syllables/index.txt|titel=How many syllables does English have?|auteur=Chris Barker|werk=New York University|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160822211027/http://semarch.linguistics.fas.nyu.edu/barker/Syllables/index.txt|archiefdatum=2016-08-22}}</ref> zou een syllabisch schrift slecht geschikt zijn om het Nederlands te vertegenwoordigen. Dergelijke pure syllabische schriften zijn echter zeldzaam. Een oplossing voor dit probleem, dat vaak voorkomt in verschillende syllabische schriften over de hele wereld (waaronder Engelse leenwoorden in het Japans), is het schrijven van een echoklinker, alsof de [[Lettergreep|lettergreepcoda]] een tweede lettergreep is: ''zu-ku'' voor "doek", enz. Een andere veel voorkomende benadering is om de coda gewoon te negeren, zodat "doek" als ''doe'' zou worden geschreven. Dit zou natuurlijk niet goed werken voor het Nederlands, maar zo werd het gedaan in het Myceens Grieks wanneer de wortel van een woord twee of drie lettergrepen lang was en de lettergreepcoda een zwakke medeklinker was zoals ''n'' of ''s'' (bijvoorbeeld: χρυσός ''chrysos'' geschreven als ''ku-ru-so'').  
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Help:Referentie gewenst|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2020)">nodig citaat</span>]]'' &#x5D;</sup>
 
== Zie ook ==
* [[Alfabetisch schrift]]
* [[Abugida]]
 
== Referenties ==
2.026

bewerkingen