Peter Paul Rubens: verschil tussen versies

479 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
k
Wikipedia:Wikiproject/SpellingCheck. Help mee!, replaced: 17e eeuws → 17e-eeuws (2), tenslotte → ten slotte, terecht gekomen → terechtgekomen, te samen → tezamen, twee maal → tweemaal, Oudheid → [[Oudheid met AWB
k (Wikipedia:Wikiproject/SpellingCheck. Help mee!, replaced: 17e eeuws → 17e-eeuws (2), tenslotte → ten slotte, terecht gekomen → terechtgekomen, te samen → tezamen, twee maal → tweemaal, Oudheid → [[Oudheid met AWB)
Rubens begon als page bij [[Lalaing]] in Oudenaerde, studeerde bij drie Vlaamse schilders en stelde daarna achtereenvolgens zijn diensten ter beschikking aan het [[Huis Gonzaga|hof van Mantua]], de aartshertogen [[Albrecht van Oostenrijk|Albrecht]] en [[Isabella van Spanje|Isabella]] van Brussel en [[Ferdinand van Oostenrijk (1609-1641)|Ferdinand]], die Isabella opvolgde als landvoogd van de Zuidelijke of [[Spaanse Nederlanden]]. Hij trad voor hen ook op als diplomaat. Rubens schilderde veel altaarstukken en had daarbij hulp van een groot atelier in Antwerpen, maar ook verbeeldde hij het levensverhaal van [[Maria de' Medici]] in het [[Palais du Luxembourg]] in Parijs en dat van de [[Jacobus I van Engeland|Engelse koning Jacobus I]] in [[Palace of Whitehall|Whitehall]] in Londen. Rubens maakte ook werk voor de Spaanse koningen [[Filips III van Spanje|Filips III]] en [[Filips IV van Spanje|Filips IV]]. Hij had een prachtig huis aan de [[Wapper]], het '[[Rubenshuis]]' en kocht later [[Het steen (Elewijt)|kasteel 't Steen]].
 
Rubens bestudeerde zijn hele leven lang de kunst van de [[Oudheid (hoofdbetekenis)|Oudheid]] en de [[renaissance (hoofdbetekenis)|renaissance]] en gebruikte veel mythologische motieven in zijn kunst. Met name was [[Titiaan]] van de [[Venetiaanse School (beeldende kunst)|Venetiaanse School]] een groot voorbeeld voor hem. Hij had nauwe contacten met de [[jezuïeten]] en zette zich met hart en ziel in voor de [[Contrareformatie]] en de verheerlijking van verschillende personen.
 
Rubens trouwde twee maaltweemaal, met [[Isabella Brant]] en [[Helene Fourment]] en had met hen acht kinderen.
 
== Biografie ==
===Geboorte en jeugd===
Rubens' vader [[Jan Rubens]] was [[Advocaat (beroep)|advocaat]] en bekleedde van 1562 tot 1568 in Antwerpen een [[schepen]]ambt. Zijn moeder was [[Maria Pypelinckx]] en kwam uit een vooraanstaande familie. De Vlaamse adel koos, voornamelijk om politieke redenen, de zijde van de [[Reformatie]]. Ook Jan Rubens ging tot het calvinisme over. In 1566 woedde de [[Beeldenstorm]], gevolgd door de wraak van de Spaanse koning [[Filips II van Spanje|Filips II]]: de komst van [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]]. Alva ontketende in Vlaanderen een meedogenloze vervolging. In 1568 week het gezin Rubens, met twee jongens en twee meisjes, uit naar [[Keulen (stad)|Keulen]] omdat ze als [[calvinist]]en in hun thuisland vervolging vreesden.<ref name="BN">[http://www.academieroyale.be/academie/documents/FichierPDFBiographieNationaleTome2065.pdf Biografische details] bij de [[Biographie Nationale]] tome 20, 1908-1910, p. 319</ref> Keulen was een katholieke stad en Jan Rubens moest het calvinisme afzweren. Nadat Peter Pauls vader werd aangesteld als juridisch adviseur van [[Anna van Saksen (1544-1577)|Anna van Saksen]], de tweede vrouw van [[Willem van Oranje (hoofdbetekenis)|Willem van Oranje]], verhuisde het gezin Rubens in 1570 naar [[Siegen]] waar haar hof gevestigd was.
 
Jan Rubens had vervolgens een affaire met Anna van Saksen die tot een zwangerschap leidde. Jan Rubens werd hiervoor opgesloten in [[slot Dillenburg]] en liep het risico ter dood veroordeeld te worden. Het kind werd geboren in augustus 1571.
Antwerpen bezat eind 16e eeuw nog een florerende schilderschool met kunstenaars als [[Maerten de Vos]] en [[Frans Francken (I)|Frans Francken]]. [[Paul Bril]] en [[Joos de Momper]] waren bekende landschapschilders en de landschap- en bloemenschilder [[Jan Brueghel de Oude|Jan 'de Fluwelen' Brueghel]] was een bekende meester van die dagen.
 
Peter Paul Rubens wilde geen carrière als hoveling, maar een artistieke opleiding volgen en zijn moeder zorgde er voor dat hij in de leer kon bij [[Tobias Verhaecht]], die met haar familielid Suzanna van Mockenborch was getrouwd. Verhaecht was gespecialiseerd in kleine landschappen, en het is niet waarschijnlijk dat hij Rubens doorslaggevend beïnvloed heeft.<ref name="wedgwood"/><ref name="Lamster">Lamster, Mark ''Master of Shadows: The Secret Diplomatic Career of the Painter Peter Paul Rubens'', Random House Incorporated, 2010, p. 10-13</ref><ref name="wedgwood"/> Maar Rubens leerde bij hem wel de basistechniek voor de compositie en de uitvoering van landschappen.
 
Na een jaar bij Tobias Verhaecht in de leer te zijn geweest, studeerde hij vermoedelijk vier jaar (1594-1598) onder de portretschilder [[Adam van Noort]] om ten slotte zijn leer te beëindigen bij [[Otto van Veen]] (''Otto Venius''), een van de leidende schilders van Antwerpen en een vooraanstaand vertegenwoordiger van de "[[Romanisme|Romanisten]]", een groep schilders die in Italië hadden gestudeerd en die doordrongen waren van de geest van de [[Renaissance (hoofdbetekenis)|Renaissance]].<ref name="wedgwood"/> Van Veen had vijf jaar in Rome doorgebracht als leerling van [[Federico Zuccaro]] en zich verdiept in de kunst van de [[Oudheid (hoofdbetekenis)|Oudheid]] en [[Renaissance]]. Hij ontwierp de 'Boog van de Spanjaarden' bij de 'Blijde Intocht' van de aartshertogen Albrecht en Isabella in 1599 in Antwerpen. Rubens zou later net als van Veen een verzameling prenten en tekeningen aanleggen als studiemateriaal. Hij gebruikte bijvoorbeeld Italiaanse prenten als uitgangspunt voor eigen werk en hij zou zijn hele loopbaan aan andere kunstenaars blijven ontlenen.
 
Rubens werd in 1598 opgenomen als meester in het [[Antwerpse Sint-Lucasgilde]].<ref name="Lamster" /> Als onafhankelijk meester mocht hij nu opdrachten aannemen en leerlingen opleiden. zijn eerste leerling was Deodatus Delmonte. Behalve een in 1597 gedateerd [[Classicisme (hoofdbetekenis)|classicistisch]] portret, dat zich te [[New York (stad)|New York]] bevindt, kent men alleen onzekere toeschrijvingen van jeugdwerk van voor 1600. Hij schilderde omstreeks die tijd ''Adam en Eva in het Paradijs'' (voor 1600) en ''Het oordeel van Paris'' (ca. 1600).
 
===In dienst van de hertog van Mantua===
Op 9 mei 1600 vertrok hij met zijn leerling Deodatus Delmonte naar [[Italië]], waar hij beïnvloed werd door de kunst van de [[Oudheid (hoofdbetekenis)|Oudheid]]. In [[Venetië (stad)|Venetië]] trad hij, volgens Rubens' neef, op uitnodiging van een Mantuaans edelman, in dienst van de hertog van Mantua, [[Vincenzo I Gonzaga]], tot 1608. Gonzaga was een neef van aartshertog Albrecht en had hem het jaar ervoor in Brussel bezocht. Waarschijnlijker echter verwierf Rubens zo gauw een positie door een aanbevelingsbrief van Albrecht.
Het werk van [[Andrea Mantegna]], met name de negen doeken die de ''Triomf van Caesar'' uitbeeldden, maakte vermoedelijk de meeste indruk op de jonge Vlaming. Rubens maakte aan het hof kennis met [[kapelmeester]] en componist [[Claudio Monteverdi]]. [[Galilei]] bezocht Mantua tweemaal in de periode dat Rubens er verbleef en de hertog nam in die tijd [[Torquato Tasso]] op aan zijn hof. Rubens sprak later over het hof van Mantua van 'de verrukkelijke tijd die ik daar in mijn jeugd heb doorgebracht'.
 
====Florence====
In deze Italiaanse periode leerde hij veel van de werken van de kunstschilder [[Caravaggio (schilder)|Caravaggio]] kennen. In [[1601]] reisde hij met de hertog naar [[Florence (stad)|Florence]] voor het 'huwelijk met de handschoen' van [[Maria de' Medici]] en [[Hendrik IV van Frankrijk]]. Twintig jaar later zou hij voor Maria's nieuwe [[Palais du Luxembourg]] in Parijs, de ''Bruiloft in Florence'' schilderen.
 
====Eerste verblijf in Rome====
Door kopieën te maken, verzamelde Rubens zoveel mogelijk 'documentatiemateriaal'. Hij kopieerde [[Michelangelo Buonarroti]], [[Rafaël (kunstenaar)|Rafaël]], [[Titiaan]] en [[Leonardo da Vinci]]. Later zou hij een bijzonder talent aan de dag leggen voor het 'integreren van andermans ideeën' in zijn eigen werk.
 
Rubens vond in Rome hooggeplaatste beschermers: kardinaal [[Scipio Borghese]] ('Protector van Germanië en de Lage Landen'), een neef van [[Sixtus V]] en bisschop (later kardinaal) [[Giacomo Serra]]. De laatste stond er op dat zijn protégéprotegé het hoofdaltaar van de Nieuwe Kerk ([[Chiesa Nuova (Rome)|Chiesa Nuova]]) zou decoreren. Het schilderij, met daarop centraal [[Gregorius de Grote]], bleek uiteindelijk bij de installatie te veel te spiegelen, waarna Rubens drie schilderijen maakte op [[leisteen]]. Voor de inrichting werd hij tussentijds door de hertog weggeroepen om hem naar [[Genua (stad)|Genua]] te begeleiden.
 
====Genua====
===Hofschilder van aartshertogen===
[[Bestand:Landvoogden Albrecht en Isabella van Oostenrijk.jpg|thumb|[[Albrecht van Oostenrijk|Albrecht]] en [[Isabella van Spanje|Isabella]], Rubens' mecenassen, door Rubens' leermeester [[Otto van Veen]]]]
In oktober 1608 keerde hij terug naar de Spaanse Nederlanden en werd daar in [[1609]] benoemd als [[hofschilder]] van de aartshertogen [[Albrecht van Oostenrijk]] en [[Isabella van Spanje]]. Hij was de derde zoon van [[keizer Maximiliaan II]] en zij de favoriete dochter van [[Filips II van Spanje]]. Ze kwamen in 1599 naar Antwerpen. Met hen kwam het herstel van de katholieke Kerk, begonnen toen [[Alexander Farnese]] in 1585 de stad innam, 'goed op gang'.
 
[[Protestantisme|Protestantse]] beeldenstormers hadden in 1566 veel schilderijen en kunstwerken in de kerken vernield, om alle [[Afgodendienst|idolatrie]] uit te bannen. In 1581 was er nog een 'schoonmaakactie' van het calvinistische stadsbestuur geweest. Het [[Concilie van Trente]] (1545-1563) had christelijke dogma's afgekondigd, die opnieuw werden geïnterpreteerd. De kunstenaar Rubens, die de nieuwe beweging van de [[Contrareformatie]] stilistisch moest gaan ondersteunen, diende dan ook een andere [[iconografie]] te ontwikkelen voor nieuwe kerkdecoraties. De nieuwe iconografie moest zowel onderrichten als ontroeren. Er werd zwaarder getild aan de juistheid en historiciteit van kunstwerken dan vóór de [[Reformatie]]. Het grootste deel van wat eerder door 'sprookjesachtige verhalen', door werken als de ''[[Legenda aurea]]'', in de kunst terecht gekomenterechtgekomen was, werd 'gezuiverd'. De [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]]-cultus werd actief gepromoot en versterkt.
 
Rubens ontving van de aartshertogen een jaargeld van 500 florijnen, hoefde zich niet aan het hof in Brussel te vestigen en mocht aan wie hij wilde zijn kunst onderwijzen, want hij werd vrijgesteld van de reglementen van het schilders[[Gilde (beroepsgroep)|gilde]], dat maar als een 'organisatie van ambachtslieden' werd gezien. Daarmee werd zijn status verhoogd. Hij mocht zoveel leerlingen in dienst nemen als hij wilde, zijn leerlingen betaalden geen lidmaatschapsgeld aan het gilde, Rubens hoefde er geen bestuursfuncties te vervullen en zijn weduwe zou over de erfenis geen belasting hoeven af te dragen. Rubens had an het hof geen vaste verplichtingen en hij zou voor elke opdracht apart worden betaald. Zo wilde men hem voor Antwerpen behouden, want Rubens hield zijn hele leven de wens naar Italië terug te keren. Terwijl Rubens opklom, ging Antwerpen langzaam ten onder.<ref>White, C., ''Peter Paul Rubens'', p.54</ref> Haar rol in de 16e eeuw werd door 17e -eeuws Amsterdam overgenomen.
 
====Eerste huwelijk met Isabella Brant====
Hij bleef in Antwerpen wonen en trouwde er op [[3 oktober]] van datzelfde jaar met [[Isabella Brant]], de oudste dochter van stadssecretaris Jan Brant. Isabella was het nichtje van Rubens schoonzuster, de vrouw met wie zijn broer Filips in het voorjaar van 1609 was getrouwd. Filips was ook secretaris in Antwerpen geworden. Filips was een leerling van de vermaarde latinist [[Justus Lipsius]], die in 1605 een editie verzorgde van de werken van [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]]. Lipsius was ook bevriend met Jan Brant. Rond 1609-1610 schilderde Rubens het ''zelfportret met Isabella Brant''. In 1611 werd hun eerste dochter geboren, Clara Serena, die jong overleed in 1623. In 1611 overleed zijn broer Filips. In 1614 werd een zoon [[Albert Rubens|Albert]] geboren en in 1618 kreeg het echtpaar een tweede zoon, Nicolaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20150924092543/http://www.rubenshuis.be/Museum_Rubenshuis_EN/RubenshuisEN/RubenshuisEN-Exhibitions/Rubens-in-private/Rubens-in-private-Masterpieces/Rubens-in-private-Nicolaas-Rubens.html rubenshuis.be]</ref>
 
====Atelier aan de Wapper====
Als gevolg van het [[Twaalfjarig Bestand]] in de Nederlanden tijdens de periode 1609-1621 steeg de welvaart in Antwerpen (de blokkade van de [[Schelde (rivier)|Schelde]] werd opgeheven), waardoor Rubens snel verschillende opdrachten kreeg. Rubens trok met zijn bruid in bij haar vader in de [[Kloosterstraat (Antwerpen)|Kloosterstraat]] en kocht in januari 1611 een groot pand met een flink stuk grond aan de [[Wapper]]. Hij liet het grondig renoveren, waardoor het stel pas begin 1616 het nieuwe huis betrok.
[[Bestand:Rubens- Der sterbende Seneca.jpg|miniatuur|''De stervende Seneca'', (1612-1613), paneel, [[Alte Pinakothek]], [[München]]]]
Op de schilden boven de zijbogen stonden twee citaten uit [[Juvenalis]]' ''[[Satire|Satiren]]n'': op het linker schild staat 'Laat de goden bepalen wat passend en nuttig voor ons is; de mens is hen dierbaarder dan zichzelf', op het rechter is te lezen 'Men moet bidden voor [[Mens sana in corpore sano|een gezonde geest in een gezond lichaam]], voor een moedige ziel, die geen angst heeft voor de dood, die vrij is van wrok en hunkert naar niets'. Ze vertolken Rubens' [[Stoa|stoïcijnse]] en [[Humanisme|humanistische]] levensbeschouwing. Rond 1608-1609 werd ''De dood van Seneca'' vervaardigd, waarbij Rubens' studie van de 'Afrikaanse visser' model stond voor Seneca's figuur. Een buste, die Rubens in zijn verzameling had en abusievelijk doorging voor Seneca's portret werd voor dit schilderij gebruikt, als wel voor ''Justus Lipsius en zijn vrienden'' (ca. 1615). Hierop staan de overleden Filips en diens leraar Justus Lipsius, te samentezamen met een andere discipel, [[Jan Woverius]] en Rubens zelf.
 
Hij richtte het grote pand, dat nu nog altijd het ''[[Rubenshuis]]'' heet, in als atelier met een aantal knapen en leerjongens. De meester zelf schilderde vaak bij portretten alleen het gezicht en de handen; de rest was na een grove schets voor de knapen, zo kon de meester in hoog tempo vele opdrachten aanvaarden. Afbeeldingen van dieren liet hij over aan [[Frans Snyders]] die in Rubens' atelier werkte, maar ook op zelfstandige basis opdrachten mocht aanvaarden. De productiviteit van de meester was verbazingwekkend.
====Raadsman van de landvoogdes====
[[Bestand:Rubens Marchese Ambrogio Spinola@Herzog Anton Ulrich Museum.JPG|miniatuur|Markies ''Ambrogio Spinola'' (1569-1630), paneel, 1625, [[Herzog Anton Ulrich Museum]], [[Braunschweig (stad)|Braunschweig]]]]
In 1621 was het Twaalfjarig Bestand tussen de Noordelijke Nederlanden en Spanje afgelopen. De aartshertogen in Brussel verlangden een verlenging van de vrede, maar de Spaanse koning Filips III wilde de Verenigde Provinciën onderwerpen. Toen hij stierf werd deze politiek voortgezet door zijn zoon [[Filips IV van Spanje|Filips IV]]. Na het overlijden van aartshertog Albrecht vielen de Spaanse Nederlanden rechtstreeks onder Spaans gezag. Aartshertogin Isabella werd [[landvoogdes]]: plaatsvervangster van de Spaanse koning. Markies en generaal [[Ambrogio Spinola]] uit Genua kwam de militaire positie versterken. Rubens werd al vanaf 1621 bij 'geheime staatszaken' betrokken. Hij en Spinola waren Isabella's raadslieden. Rubens kon als schilder onbelemmerd reizen en onder de dekmantel van opdrachten geheime onderhandelingen voeren. Zijn inspanningen voor vrede hadden geen resultaat. [[Maurits van Oranje|Prins Maurits]] stierf in 1625 en werd door zijn halfbroer [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] in de Noordelijke Nederlanden opgevolgd. [[Breda (hoofdbetekenis)|Breda]] werd door Spinola ingenomen en de landvoogdes kwam dit in de stad vieren.
 
Via Antwerpen reisde ze terug naar Brussel en ze bezocht Rubens atelier en gaf hem toen vermoedelijk de opdracht om twintig wandtapijten te ontwerpen, met als thema 'De triomf van de [[Eucharistie]]'. Ze waren voor een franciscanenkerk, die verbonden was aan het [[clarissen]]klooster van de [[Descalzas Reales]] in Madrid. Isabella had sinds haar jeugd banden met dit klooster. Eind 1627 had Rubens zijn ontwerpen voor de Brusselse ''[[tapissier]]s'' voltooid. Onder de tapijten is een ''Abraham en Melchisedek'' en ''De triomf van de Kerk''. Op het laatstgenoemde werk zit een personificatie van de Kerk op een zegekar, die de 'vijanden van de Kerk' vermorzelt. 'Blindheid' en 'onwetendheid' worden gevangen meegevoerd.
====Diplomatie====
[[Bestand:Rubens peace-war.jpg|miniatuur|''Oorlog en vrede'', geschenk aan de Engelse koning, De oorlogsgod Mars wordt door de wijsheidsgodin Minerva weggeduwd van de godin Pax, die haar zoontje Plutus, de god van de rijkdom, zoogt 1629-1630, [[National Gallery (Londen)]]]]
Rubens genoot het volste vertrouwen van de landvoogdes [[Isabella van Spanje|Isabella]] en kreeg meerdere diplomatieke opdrachten en missies te verwerken. Met deze activiteiten hoopte Rubens zijn verdriet om het verlies van zijn vrouw Isabella te vergeten. Aldus kwam hij weer in Spanje en [[Engeland]] terecht. De werken van Titiaan en de bewondering van de eerste Hertog van [[Buckingham (Buckinghamshire)|Buckingham]] stimuleerden de kunstenaar. Rubens schilderde voor hertog [[George Villiers (1592-1628)|George Villiers]] de ''Glorificatie van de hertog van Buckingham'' en een allegorisch ruiterportret, waarop hij te zien is in zijn nieuwe functie van [[Admiraal|vlootadmiraal]]. Beide werken gingen bij een brand in 1949 verloren. Van het ruiterportret is nog wel een ontwerpschets bewaard gebleven. Later, mogelijk om diplomatieke redenen en om nog meer bij de hertog in de gunst te komen, verkocht Rubens, na Isabella's overlijden, een deel van zijn kunstcollectie, voor 'eenhonderd duizend [[Nederlandse gulden|florijn]]en'.<ref>White, C., ''Peter Paul Rubens'', p.192 </ref> Rubens zag later in Engeland, na het overlijden van de hertog, de collectie in zijn geheel nog een keer terug.
 
Met het verdiende geld kocht Rubens zeven huizen aan de Wapper en de Lammekensstraat (nu [[Hopland]]). Drie huizen grensden aan zijn eigen huis, twee werden verhuurd, een werd als [[koetshuis]] ingericht. De tuinen werden aan zijn eigen tuin toegevoegd. Hij had al een tweede huis aan de Wapper, een huis in de [[Jodenstraat (Antwerpen)|Jodenstraat]] en een boerderij bij [[Zwijndrecht (België)|Zwijndrecht]] met tweëndertig [[Morgen (oppervlaktemaat)|morgen]] land. In [[Ekeren|Eeckeren]] kocht hij later een tweede boerderij met het [[kasteel van Ursel]], dat ook werd verhuurd.
 
Rubens zette zich in voor een wapenstilstand tussen Spanje, Engeland en de [[Verenigde Provinciën]].
Onder de dekmantel van atelierbezoek ontmoetten de Engelse afgezant van Buckingham, [[Balthazar Gerbier]] en Rubens elkaar rond 1627 in [[Delft]]. [[Joachim von Sandrart]], leerling op het atelier van [[Gerard van Honthorst]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]] begeleidde hem langs diverse ateliers.<ref>White, C., ''Peter Paul rubens'', p.215</ref> Rubens bewonderde ook het werk van [[Abraham Bloemaert]] en [[Cornelis van Poelenburgh]]. Rubens ging daarna kijken in [[Amsterdam]] en andere Hollandse steden.
 
In 1628 werd de ''Tronende Madonna aanbeden door heiligen'' vervaardigd, voor de [[Sint-Augustinuskerk (Antwerpen)|nieuwe kerk]] van de [[eremiet]]en van [[Augustinus van Hippo|Sint Augustinus]] in Antwerpen.
 
Na twee mislukte missies was Rubens' diplomatie beëindigd: in december 1631 een bezoek van enkele dagen aan [['s Gravenhage]] en een laatste interventie in 1635. Door landgenoten werd Tubens er algemeen van verdacht zich meer voor de Spaanse dan voor de Vlaamse belangen in te zetten, als 'minister van hun Koning'. Rubens trok zich daarop terug in zijn schilderkunst en gezinsleven.
Voor [[infant|InfantaInfant]]a Isabella schilderde hij ''Het Ildefonso-drieluik'' voor de Broederschap van [[Sint Ildefonsus]] in [[Lissabon]], opgericht door haar overleden echtgenoot albrecht, toen hij gouverneur van Portugal was. Er was ook een congregatie opgericht in Brussel, haar kapel was in de [[Sint Jacobskerk (Brussel)|Sint Jacobskerk]] op de [[Koudenberg]].
 
====Tweede huwelijk met Hélèna Fourment====
[[Bestand:Helene Fourment in her Bridal Gown by Rubens (1630) - Alte Pinakothek - Munich - Germany 2017.jpg|thumb|[[Hélène Fourment]], tweede echtgenote van Rubens]]
Rubens was 53 jaar toen hij, terug uit Engeland, in 1630 hertrouwde met zijn 16-jarige nicht [[Hélène Fourment]]. Naar aanleiding van dit tweede huwelijk schreef hij in 1634 het volgende aan de Franse geleerde [[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]]: ''Ik besloot te trouwen omdat ik vaststelde dat ik nog niet geschikt was voor het [[celibaat]]. Ik koos een jonge vrouw uit een fatsoenlijke, maar burgerlijke familie, hoewel iedereen mij aanraadde een vrouw van [[adel (hoofdbetekenis)|adel]] te nemen. Maar ik vreesde de hoogmoed, de algemene kwaal van de adel, zeker bij vrouwen. Daarom koos ik een meisje dat niet zou blozen wanneer zij me mijn penselen zag nemen. Om eerlijk te zijn, leek het me hard om de kostbare schat van de vrijheid te verliezen in ruil voor de omhelzingen van een oude vrouw.''<ref> Ben van Beneden e.a., ''Rubenshuis. De hoogtepunten'', 2015, p. 10.</ref>
 
In deze periode maakte Rubens de 'kartons' voor een serie wandtapijten over ''Het leven van Achilles'', waarschijnlijk in opdracht van zijn schoonvader Daniel Fourment, de Antwerpse zijde- en tapijtkoopman.
In december 1633 overleed landvoogdes Isabella en zij werd door kardinaal-infant [[Ferdinand van Oostenrijk (1609-1641)|Ferdinand van Oostenrijk]], de broer van de Spaanse koning Filips IV, opgevolgd.
 
Nadat Rubens een jezuïetenkerk, een paleis en een koninklijke ontvangsthal had gedecoreerd, werd hem nu gevraagd om de stad te versieren voor de '[[Blijde Inkomst]]' van de nieuwe landvoogd. Met Nicolaas Rockox en Jan Caspar Gevaerts werkte hij een grootscheeps programma uit, met vier podia en vijf triomfbogen. Het werk werd door de gehele kunstenaarsgemeenschap van Antwerpen uitgevoerd, waaronder de schilders [[Jacob Jordaens]], [[Cornelis Vos]] en de beeldhouwers [[Hans van Mildert]] en [[Erasmus Quellinus de Oudere]]. Een dergelijk team werd een typisch 17e -eeuws verschijnsel. In april 1635 arriveerde Ferdinand per boot en in twee uur doorkruiste hij de hele stad. Daarna werd de stadsbevolking dronken en concludeerde Ferdinand: 'De mensen hier leven als beesten'. De constructies bleven zes weken staan. Rubens had Ferdinand niet alleen op diens grootheid en afkomst gewezen, maar ook op de rampzalige economische situatie van de stad, met name veroorzaakt door de Hollandse blokkade van de Schelde. Drie jaar later ontwierp Rubens nog een triomfwagen om Ferdinands oorlogsprestaties te vieren.
 
In juni 1636 werd hij hofschilder bij Ferdinand. Hij kreeg de opdracht voor 112 schilderijen naar thema's uit de [[Metamorfosen (Ovidius)|Metamorfosen]] van [[Ovidius]] voor het [[jachtslot]] [[Torre de la Parada]] bij Madrid. De meeste van die schilderijen bevinden zich nu in het [[Museo Nacional del Prado|Prado]]. Binnen ongeveer twee maanden produceerde hij meer dan zestig modelli, die bijna allemaal door andere Antwerpse kunstenaars werden uitgewerkt. ''De schepping van de Melkweg'' voltooide hij zelf. Toen de serie op de plaats van bestemming hing, kreeg Rubens weer nieuwe opdrachten, waaronder ''Het oordeel van Paris'' (1639-1639). De Spaanse koning en zijn broer zetten er vaart achter. In juni 1639 startte Rubens met een nieuwe grote opdracht, met als thema de jacht. En er werd tot aan zijn dood met Engeland onderhandeld over een opdracht voor het 'Cabinet' van Henrietta Maria in [[Greenwich (Londen)|Greenwich]].
 
===Overlijden===
In 1627 had Rubens zijn eerste aanval van jicht, het jaar daarop in Madrid opnieuw. In zijn latere jaren verloor hij van tijd tot tijd de macht over zijn handen en raakte tenslotteten slotte volledig in zijn benen verlamd. De zomer van 1639 was hij op het Steen, toen na een aanval doktoren uit [[Mechelen (stad)|Mechelen]] moesten komen. Enkele weken voor zijn overlijden, meldde Ferdinand aan de koning dat Rubens permanent verlamd was en nooit meer zou schilderen.
Lijdend aan [[jicht]] stierf Rubens op [[30 mei]] [[1640]] in het Rubenshuis te [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]. Balthazar Gerbier schreef aan Inigo Jones dat Rubens' dood was veroorzaakt door 'een [[defractie]] die zijn hart had getroffen, na een ongesteldheid van enkele dagen met pijn en jicht'. Drie dagen tevoren had hij zijn testament gemaakt.<ref name="varshavskaya"/> Zes weken voor zijn dood schreef hij het volgende aan de beeldhouwer [[Frans Duquesnoy]]: ''Indien mijn leeftijd en jicht me er niet van weerhielden, zou ik naar Rome reizen om met eigen ogen van dit werk te genieten en de volmaaktheid ervan te bewonderen. Ik hoop niettemin u weer tussen ons te zien, zodat ons geliefde land op een dag zal schitteren door uw prachtige werken.''<ref> Ben van Beneden e.a., ''Rubenshuis. De hoogtepunten'', 2015, p. 46.</ref>
* ''[[Herfstlandschap met uitzicht op het Steen]]''
* ''[[De Drie Gratiën (Rubens, 1639)|De drie gratiën]]'' (Prado te Madrid)
* ''[[Classicisme (hoofdbetekenis)|Classicistisch]] portret'', 1597
* ''[[Medusa (Rubens)|Medusa]]'', circa 1617
* ''De vereniging van Aarde en Water'', circa 1618
* ''[[Saint George and the Dragon]]'', circa 1606
 
Tussen 1610 en 1620, tijdens het [[Twaalfjarig Bestand]], ontstaan de meesterstukken, die nog altijd in de Antwerpse [[Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerpen)|Onze-Lieve-Vrouwe kathedraal]] te bewonderen zijn: de twee drieluiken de ''[[Kruisoprichting (Rubens)|Kruisoprichting]]'' en de [[Kruisafneming (Rubens)|Kruisafneming]], met de opmerkelijke stijlwisseling. In [[1626]] schildert hij ''De Hemelvaart van Maria'' voor het hoogaltaar in de O.L.V.-kathedraal, zowel qua compositie als door de technische uitvoering ervan een uitermate gelukkige interpretatie van het thema. In 1612 schildert hij het schilderij ''de verrijzenis van Christus'' dat zich ook in de O.L.V.-Kathedraal in Antwerpen bevindt.
 
Uit de samenwerking met [[Jan Brueghel de Oude|Jan Bruegel]] ontstaan kostbare kabinetstukken.
* [[Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België|Museum voor Schone Kunsten]], [[Brussel (stad)|Brussel]]
* [[Museum voor Schone Kunsten (Gent)|Museum voor Schone Kunsten]], [[Gent]]
* [[Museum Boijmans Van Beuningen]], [[Rotterdam (hoofdbetekenis)|Rotterdam]]
* [[Mauritshuis]], [[Den Haag]]
* [[Rijksmuseum Amsterdam]], [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]]<ref>[https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?p=1&ps=12&maker=Peter+Paul+Rubens Objecten in het Rijksmuseum]</ref>
* [[Museum voor Schone Kunsten (Rijsel)|Museum voor Schone Kunsten]], [[Rijsel]]
* [[Louvre]], [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]]
* [[Louvre]], [[Lens (Frankrijk)|Lens]]
* [[Alte Pinakothek]], [[München]]
* [[Art Gallery of Ontario]], [[Toronto (hoofdbetekenis)|Toronto]]
* [[Fine Arts Museums of San Francisco]], [[San Francisco (hoofdbetekenis)|San Francisco]]
* [[Gemäldegalerie (Berlijn)|Gemäldegalerie]], [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]]
* [[Hermitage (Sint-Petersburg)|Hermitage]], [[Sint-Petersburg]]
* [[John and Mable Ringling Museum of Art]], [[Sarasota]]
* [[Kunsthistorisches Museum Wien]], [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]]
* [[Liechtenstein Museum]], [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]]
* [[Museo del Prado]], [[Madrid (stad)|Madrid]]
* [[Národní galerie v Praze|Nationale Galerie]], [[Praag]]
* [[National Gallery (Londen)|National Gallery]], [[Londen (hoofdbetekenis)|Londen]]
* [[Uffizi]], [[Florence (stad)|Florence]]
* [[Palazzo Pitti]], Florence
Dahliatableau Rubens Groenplaats Antwerpen 2007.jpg|Dahliatableau op de Groenplaats in Antwerpen, naar een zelfportret van Rubens, gemaakt door corsobouwers van het bloemencorso in [[Zundert (gemeente)|Zundert]] (Nederland)
</gallery>
* Op de [[Groenplaats (hoofdbetekenis)|Groenplaats]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] staat sinds 1843 een standbeeld van Rubens, gebouwd door [[Willem Geefs]]. Rubens was hiermee de eerste Vlaming die een standbeeld kreeg.
* De Antwerpse etalageschilder [[Rubbes]] heeft zijn [[pseudoniem]] aan hem ontleend.
* In de [[Suske en Wiske (hoofdbetekenis)|Suske en Wiskealbums]]albums ''[[De raap van Rubens]]'' (1977) en ''[[De Krimson-crisis]]'' (1988) speelt Rubens een belangrijke rol. Ook in het album ''[[Het dreigende dinges]]'' (1985) speelt een schilderij van Rubens (''[[Kruisafneming (Rubens)|Kruisafneming]]'') een belangrijke rol.
* Rubens eindigde in 2005 op nr. 9 in de Vlaamse versie van de verkiezing van [[De Grootste Belg]] en op nr. 21 in de Waalse versie.
* In de stripreeks [[De Kiekeboes]] werkt Fanny in het album ''"[[Hotel O]]"'' in een hotel waar alle kamers naar schilders vernoemd zijn. De hoteleigenaar raadt de Dikke Dame de Rubenssuite aan. Een knipoogje naar het feit dat op Rubens' schilderijen vaak mollige vrouwen te zien zijn.
 
==Wetenswaardig==
Rubens was in het bezit van wat men nu het [[Zilveren sierstel van Peter Paul Rubens]] noemt, in 2005 opgenomen in het [[topstukkendecreet]] van [[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaanderen]] en in het bezit van de [[Koning Boudewijnstichting]].
 
De ''Kindermoord van Bethlehem'' werd in 2002 voor 76 miljoen dollar geveild en behoort daarmee tot de duurste schilderijen ter wereld. In 2016 werd ''Lot en zijn Dochters'' voor 52 miljoen euro geveild bij Christie's.<ref>[https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/ Schilderij van Rubens verkocht voor 52 miljoen euro], kunstvensters.com</ref>
Bestand:Peter_Paul_Rubens_(1577-1640)_Herfstlandschap_met_het_Steen_-_National_Gallery_Londen_5-3-2015_13-19-16.JPG|''[[Herfstlandschap met uitzicht op het Steen]]'', [[National Gallery (Londen)|National Gallery]]
Bestand:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|''De kruisoprichting'', [[Kathedraal van Antwerpen]]
Bestand:Rubens, de vereniging van aarde en water Gallerix.jpg|''De vereniging van Aarde en Water'' (circa [[1618]]) [[Hermitage (Sint-Petersburg)|Hermitage]], [[Sint-Petersburg]]
Bestand:AnnaofAustria01.jpg|Portret van de Franse koningin-moeder [[Anna van Oostenrijk (1601-1666)|Anna van Oostenrijk]]
Bestand:Peter Paul Rubens - Philippe Rubens, the artist's brother.jpg|Filips Rubens, de broer van de kunstenaar, 1610/1611
{{Commonscat|Peter Paul Rubens}}
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Rubens, P}}
 
{{DEFAULTSORT:Rubens, P}}
[[Categorie:Peter Paul Rubens| ]]
[[Categorie:Zuid-Nederlands kunstschilder (voor 1830)]]
139.877

bewerkingen