Grote klinkerverschuiving (Engels): verschil tussen versies

k
dp linkfix met AWB
k (dp linkfix met AWB)
De '''grote klinkerverschuiving''' in de Engelse taal (Engels: '''Great Vowel Shift''') was een grootschalige systematische [[klankverschuiving]] die de uitspraak van de [[klinker (klank)|klinker]]s van het [[Middelengels]] betrof. Deze verschuiving vond plaats tussen de [[12e eeuw|12e]] en de [[16e eeuw]] in het zuiden van [[Groot-Brittannië (eiland)|Groot-Brittannië]]. Het verschijnsel is voor het eerst uitgebreid bestudeerd door [[Otto Jespersen]], later onder meer door [[William Labov]].
 
== Klankverschuivingen ==
[[Bestand:Great Vowel Shift.svg]]
 
De meest opvallende verandering was dat de twee meest [[gesloten klinker|gesloten]] [[lange klinker]]s, [iː] en [uː], [[tweeklank]]en werden ([[diftongering|diftongeerden]]): [i:] werd via een aantal tussenstadia [aɪ] en [u:] werd [aʊ]. Daarnaast werden de [eː] en de [oː] met steeds kleinere mondopening uitgesproken, en zo namen ze de plaats in van [iː] en [uː]; er viel dus geen leemte in het klinkermateriaal. Over de volgorde waarin dit gebeurd is, zijn niet alle taalkundigen het eens. Zo is Otto Jespersen bijvoorbeeld van mening dat eerst de diftongering van [iː] en [uː] plaatshad, waarna de "vrijgekomen plaats" werd bezet door andere klinkers<ref>William Labov (1994). Principles of Linguistic Change. Blackwell Publishing. pp. 145. ISBN 0-6311-7914-3. </ref>. Volgens taalkundige [[Karl Luick]] was het juist andersom: de klinkers [eː] en [oː] werden eerst vernauwd, waardoor ze de klinkers [iː] en [uː] "verdrongen" van hun plaats.
 
Bij de articulatie van de klinkers ''e'', ''a'', ''o'', ''u'' en ''ə'' ging de tong in de richting van het harde verhemelte. De voornaamste veranderingen waren de volgende:
 
== Uitzonderingen ==
De hierboven beschreven klankverschuivingen golden niet voor alle klinkers van het Engels. '''ea''' veranderde bijvoorbeeld niet in {{IPA|[iː]}} in sommige woorden zoals ''great'', ''break'', ''steak'', ''swear'' and ''bear''. Ook de eerste klinker in ''father'' veranderde niet in {{IPA|[ɛː]}} Ook bij enkele [[leenwoord]]en zoals ''Umlaut'' en ''soufflé'' is de klankverschuiving niet opgegaan, maar deze woorden werden pas na de grote Engelse klinkerverschuiving geïmporteerd en zijn dus schijnuitzonderingen.
 
== Achtergrond ==