Maasboulevard (Maastricht): verschil tussen versies

155 bytes toegevoegd ,  9 maanden geleden
k
Wikipedia:Stemlokaal/Modificatie Amsterdamconstructies, jaartallen ontlinkt per WP:LINK, spelling, replaced: Bovenop het → Boven op het, MaasMaas (hoofdbetekenis) (7) met AWB
(Versie 55284312 van InternetArchiveBot (overleg) ongedaan gemaakt. Site is live en link werkt prima.)
Label: Ongedaan maken
k (Wikipedia:Stemlokaal/Modificatie Amsterdamconstructies, jaartallen ontlinkt per WP:LINK, spelling, replaced: Bovenop het → Boven op het, MaasMaas (hoofdbetekenis) (7) met AWB)
| postcode = 6211, 6212
| bouwjaar = [[1965]]-[[1979]]
| genoemdnaar = rivier de [[Maas (hoofdbetekenis)|Maas]]
| naamsinds = [[10 augustus]] [[1971]]<ref name="pdms">Panhuysen/Dingemans/Minis/Sprenger (2013), p. 29.</ref>
| bestrating = [[asfalt]]; [[kassei]]en (promenade); [[grind (hoofdbetekenis)|grind]] (lage Maaskade)
| geentoegang =
| ov = [[Arriva Personenvervoer Nederland|Arriva]] 1 t/m 10, 15, 801 t/m 805; [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] 20A, 45, 62, 63; [[Opérateur du Transport de Wallonie|OTW]] 78
| bebouwing =
| opvallend = ca. 60 [[rijksmonument]]en
| overig = deels onder[[tunnel (hoofdbetekenis)|ondertunneld]]d
| detailkaart = Gem-Maastricht-OpenTopo-Maasboulevard.jpg
| detailkaartbijschrift= Geel gemarkeerd: tracé van de Maasboulevard
| portaal = Maastricht
}}
De '''Maasboulevard''' is een ruim vijf kilometer lange [[Boulevard (wegtype)|boulevard]] langs de rivier de [[Maas (hoofdbetekenis)|Maas]] in de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederlandse]] stad [[Maastricht]]. De boulevard en de daaraan parallel lopende '''Maaspromenade''' kwamen in de jaren 1960 en 70 gefaseerd tot stand op het tracé van het gedempte [[Kanaal Luik-Maastricht]].
 
Sinds 2003 wordt de weg in een deel van het centrum door een [[tunnel (hoofdbetekenis)|tunnel]] geleid. Op het dak van de tunnel is een uitbreiding van de promenade aangelegd, die de barrièrewerking van de boulevard in dit gedeelte opheft. De Maaspromenade is uitsluitend bedoeld voor [[voetganger]]s en heeft door de aanwezigheid van voorzieningen voor [[Rondvaartboot|rondvaartboten]] tevens een toeristische functie.
 
De Maasboulevard heeft een divers karakter, variërend van drukke [[Straat (verharde weg)|stadsstraat]] en wandelpromenade tot bijna landelijke [[weg]]. Het centrale deel vervult een belangrijke functie voor het gemotoriseerd [[Wegverkeer|verkeer]] in Maastricht, terwijl de [[Intensiteit (verkeerskunde)|verkeersintensiteit]] in het zuidelijk deel laag is. Langs de boulevard staan tientallen [[Rijksmonument|rijks-]] en [[Gemeentelijk monument|gemeentelijke monumenten]].
De breedte van de boulevard varieert plaatselijk sterk, wat deels toe te schrijven is aan de aan- of afwezigheid van [[fietspad]]en en groenstroken, en het wel of niet meerekenen van ventwegen en Maaskades. De Bassinbrug in het noordelijk deel is circa 30 m breed, inclusief drie [[Rijstrook|rijstroken]], twee vrijliggende fietspaden en – slechts aan één kant – een smal voetpad. In de binnenstad heeft het bovengrondse deel van de boulevard ongeveer dezelfde breedte. Rekent men de ventwegen mee, dan is de breedte hier 40-50 m. Het tunnelgedeelte is slechts 12-15 m breed, met dien verstande dat fiets- en voetpaden hier ontbreken. De Maaspromenade varieert in breedte van 30 tot 50 m. Ten zuiden van de tunnel loopt de boulevard door het [[Stadspark Maastricht|Stadspark]]. Hier bedraagt de breedte ruim 35 m, terwijl ventwegen ontbreken. Ter hoogte van het [[Knooppunt (verkeer)|verkeersknooppunt]] met de [[Provinciale weg 278|N278]] (Prins Bisschopsingel en Kennedybrug) is de boulevard op zijn breedst. Vanwege de aansluiting op de [[Ring Maastricht|Randweg-Zuid]] is dit tevens het drukste deel. Verder naar het zuiden draagt de weg het karakter van een brede stadsstraat met twee rijstroken, deels gescheiden door een middenberm, en aan weerszijden ventwegen. Indien de ventwegen worden meegerekend, bedraagt de breedte van gevel tot gevel hier 50-60 m. De weg verliest daarna snel aan breedte en de ventwegen Hoge en Lage Kanaaldijk gaan geleidelijk over in wandel- en fietspaden; de eerstgenoemde eerder dan de laatstgenoemde. Zijstraten in dit deel zijn van noord naar zuid: Parkweg, Sint Lambertuslaan, Kapelweg, Bergweg, Sint Pietersluisweg, Burgemeester Ceulenstraat, Ursulinenweg en Slavante. Hoe meer naar het zuiden, hoe verder uit de bebouwde kom en hoe rustiger de weg wordt. Voorbij het dorp [[Sint Pieter (Maastricht)|Sint Pieter]] is de 'boulevard' nog slechts vijf meter breed.
 
Een deel van de Maasboulevard wordt intensief gebruikt door het openbaar vervoer. Elf [[Stadsbus Maastricht|stads-]] en [[streekbus|streekbuslijnen]]lijnen (plus vijf [[nachtbus]]lijnen) van [[Arriva Personenvervoer Nederland|Arriva]] maken in oost-westelijke richting gebruik van de aanlanding van de Wilhelminabrug en vervolgen hun weg over het noordelijk deel van de Maasboulevard in de richting van de Boschstraat. Aan de Maasboulevard bevindt zich een [[bushalte]] tegenover Mosae Forum.<ref>[https://www.arrivapdf.nl/web/file?uuid=50a3ac8a-0ad3-4cbc-a0f2-eaed5f3a8f02&owner=af8aec32-6c73-47d5-af4d-f1553a2c3b77&contentid=10957 'Dienstregeling Regio Maastricht/Heuvelland 2019', pp. 16-23 en 34-37] op ''arrivapdf.nl''.</ref> Enkele regionale bussen van [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] naar [[Limburg (Belgische provincie)|Belgisch-Limburg]] rijden dezelfde route en halteren eveneens bij Mosae Forum.<ref>[https://www.delijn.be/nl/haltes/halte/406318/Maastricht_Mosae_Forum_Centrum 'Halte Maastricht Mosae Forum/Centrum'] op ''delijn.be''.</ref> Op het zuidelijk deel van de boulevard rijdt [[Opérateur du Transport de Wallonie|OTW]]-bus 78 van Maastricht naar [[Luik (stad)|Luik]], die echter een lage frequentie heeft.<ref>[https://www.grenstreinbus.be/busverbinding.php?provincie=-3&id=23 78 Luik – Maastricht] op ''grenstreinbus.be''.</ref> De [[Sneltram Hasselt - Maastricht]], waarvan de aanleg al enige malen is uitgesteld, zal volgens een plan uit 2015 zijn eindhalte krijgen op de Maaspromenade bij Mosae Forum.<ref>[https://web.archive.org/web/20190720210210/https://www.gemeentemaastricht.nl/over-maastricht/publicaties/nieuws/nieuws/artikel/variantenstudie-tram-vlaanderen-maastricht-gereed/ 'Variantenstudie Tram Vlaanderen Maastricht gereed'] op ''gemeentemaastricht.nl'', 1 oktober 2015.</ref>
 
== Geschiedenis ==
In een stadspanorama uit circa 1570 is te zien dat de Maasoever dicht bebouwd was. Waar tegenwoordig de Maaspromenade een buffer tussen de stad en de rivier vormt, reikte in deze periode de bebouwing tot aan de rivier. Vooral bij de brug puilden de huizen soms letterlijk over de kademuur heen. Van de middeleeuwse kademuur, die onderdeel was van de [[Vestingwerken van Maastricht#Middeleeuwse stadsmuren|stadsmuur van Maastricht]], is op de linkeroever niets bewaard gebleven. In deze muur bevonden zich diverse [[stadspoort]]en, [[waterpoort]]en en [[poterne]]s, waarvan in sommige gevallen restanten bewaard bleven onder het asfalt van de Maasboulevard.{{Refn|group=noot|De voornaamste poorten langs de Maaskade waren, van noord naar zuid: de [[Veerlinxpoort]], de [[Molenpoort (Maastricht)|Molenpoort]], de [[Jodenpoort (Maastricht)|Jodenpoort]], de [[Schuttenpoort]] (bij de Maasbrug), de [[Visserspoort (Maastricht)|Visserspoort]] en de [[Onze-Lieve-Vrouwepoort (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwepoort]]. Hun ligging wordt meestal bepaald door de positionering aan het uiteinde van belangrijke zijstraten.<ref>Morreau (1979), pp. 21-30, 85-95.</ref>}}
 
Aan de zuidzijde van de stad dijde de gordel van [[buitenwerk]]en in de zeventiende en achttiende eeuw enorm uit. Waar nu de Maasboulevard loopt, lag het [[inundatiegebied]] [[De Kommen]] met onder andere de [[lunet]] Sint-Pieter, het [[bastion (hoofdbetekenis)|bastion]] Nassau-Weilberg en het [[kroonwerk]] Hessen. Van eerstgenoemde lunet is ter hoogte van het Maaspaviljoen een deel van de [[Flank (vesting)|linkerflank]] behouden.<ref>Morreau (1979), p. 320.</ref> Het dorp Sint Pieter, dat een stuk noordelijker lag dan tegenwoordig, werd tijdens belegeringen meermaals verwoest.<ref>Morreau (1979), pp. 182, 187-189.</ref> Voorafgaand aan de [[Slag bij Lafelt]] en het [[Beleg van Maastricht (1748)|beleg door Maurits van Saksen]] werd de middeleeuwse dorpskerk (nabij de huidige [[Sint-Lambertuskapel (Maastricht)|Sint-Lambertuskapel]]) in 1747 uit voorzorg afgebroken omdat deze in het [[schootsveld]] lag.<ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 300-301: 'Lambertuskapel, Sint-'.</ref>
 
In het noordelijk stadsdeel werd omstreeks 1705 tussen het Maasmoleneiland en de wal een grote [[Watermolen (door water aangedreven molen)|watermolen]] gebouwd ter vervanging van de oude [[schipmolen]]s ter plaatse. De Maasmolen werd in 1811 herbouwd en omstreeks 1895 gesloopt, tegelijk met het afgraven van het eiland.<ref>Martin (2000), pp. 44, 197.</ref><ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 325-326: 'Maasmolen'.</ref> Ten zuiden van de Maasbrug lag een brede loskade tussen de stadsmuur en de rivieroever. Dit gedeelte wordt ook nu nog Het Bat genoemd, de [[Waals]]e benaming voor [[kade]]. Omstreeks 1640 werd de Vismarkt bij de brug uitgebreid ten koste van Het Bat.{{Refn|group=noot|Bij die gelegenheid verschoof de stadsmuur enkele tientallen meters rivierwaarts en werd de Visserspoort vervangen door de [[Batpoort]].<ref>Martin (2000), pp. 45-47.</ref>}} In 1706 werd op het zuidelijk deel van Het Bat een parkje aangelegd met rijen [[Linde (geslacht)|lindebomen]], ''Onder de Boompjes'' genoemd. Tijdens de [[Blokkade van Maastricht (1830-1833)]] werden de bomen gerooid en werd hier een exercitieplaats ingericht. Na het opheffen van de blokkade werd het park heraangelegd in [[Engelse landschapsstijl]] met slingerende paden, een vijver en zeldzame bomen. Vanaf 1837 was de officiële aanduiding Stadswandelpark, maar in de volksmond werd het ''D'n Ingelsen Hoof'' genoemd. Door de bouw van de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|Kennedybrug]] en de aanleg van de Maasboulevard in de jaren 1960 resteert slechts een klein deel van dit park, maar de historische namen bleven behouden.<ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 505-506: 'Stadspark'.</ref>
}}
{{Zie ook|Zie ook [[Lijst van rijksmonumenten in Maastricht/Kesselskade]] en [[Lijst van gemeentelijke monumenten in Binnenstad (Maastricht)]]}}
Het ondergrondse deel van de Maasboulevard ligt tussen de [[Kleine Gracht (Maastricht)|Kleine Gracht]] en de [[Maastrichter Brugstraat]]. De tunnel is ruim 400 meter lang; indien de verdiepte tunnelmonden worden meegerekend circa 700 meter. BovenopBoven op het [[tunnel (hoofdbetekenis)|tunneldak]]dak is een uitbreiding van de Maaspromenade gerealiseerd, met uitzondering van het deel tussen de Kleine Gracht en de [[Gubbelstraat]], dat voornamelijk een functie voor het busverkeer heeft. De [[Wilhelminabrug (Maastricht)|Wilhelminabrug]] kreeg in 2002 een nieuwe, gevorkte aanlanding op de westelijke Maasoever. De noordelijke 'tand' van de vork geeft aansluiting op de Gubbelstraat en de Maasboulevard; de zuidelijke op de [[Hoenderstraat]] en de Kesselskade.
 
Tussen de tanden van de vork bevindt zich een monumentale trappartij die vanaf het winkelcentrum annex stadskantoor [[Mosae Forum]] afdaalt naar de Maaskade. In deze omgeving bevinden zich enkele [[Kunstwerk (artistiek)|kunstwerken]]. De vijf [[Reliëf (beeldhouwkunst)|reliëfs]] ''De kweerte vaan de ambtenere'' van [[Piet Killaars]] uit 1962, afkomstig van de afgebroken stadskantoren, werden na de herinrichting van de promenade tegen een muur tussen de hoge en lage kade herplaatst. Het kunstwerk ''Maas in beeld'', bestaande uit vier hardstenen poorten van [[Christian Megert]] uit 1986, werd tijdens de herinrichting verwijderd, maar keerde in 2007 min of meer op dezelfde plaats terug. Het marmeren beeld ''De vrijwilliger'' van [[Thom Puckey]] uit 2007 werd na herhaald vandalisme verwijderd van zijn locatie bij Mosae Forum.{{Refn|group=noot|Het monument keert waarschijnlijk na restauratie op een andere plek terug.<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtvmaastricht.nl/nieuws/84017931/monument-keert-terug-op-nieuwe-positie|titel='Monument keert terug op nieuwe positie'|uitgever=rtvmaastricht.nl''|datum=2 november 2017}}</ref>}}
Aan de Maaszijde van de boulevard ligt een wandelpad, dat een voortzetting is van de eerder genoemde lage Maaskade. Op een uitzichtplatform aan de rivieroever is in 2005 het beeld ''Pons Mosae'' geplaatst op de plek van de Romeinse brug, ongeveer tegenover de Eksterstraat. Het monument is een kopie van een Romeins sculptuur van een leeuw die een paardenkop als prooi vasthoudt, dat als [[spolia|spolium]] voor een brugpijler was gebruikt en in 1963 uit de Maas werd opgedregd. Verder naar het zuiden gaat de Maasboulevard onder de [[Hoge Brug (Maastricht)|Hoge Brug]] door. De voetgangersbrug uit 2003 heeft op deze oever een tweeledige aanlanding, waarvan er een met een krul direct aan de westzijde van de Maasboulevard uitkomt. Aan de oostkant bevindt zich een lift voor voetgangers en fietsers. Iets ten zuiden van de Hoge Brug mondt de [[Jeker]], die via een [[Duiker (kunstwerk)|duiker]] onder de Maasboulevard door gaat, uit in de Maas. Nog zuidelijker, bij de krulvormige afrit van de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|John F. Kennedybrug]], ligt het Maaspaviljoen uit 1971, in 2007 verbouwd tot [[Stayokay]] hostel. Het ligt in het restant van het oude stadspark dat voor de aanleg van de Maasboulevard en de Kennedybrug werd opgeofferd en dat nog steeds wordt aangeduid als "D'n Ingelsen Hoof".
 
Aan de stadszijde van de boulevard liggen diverse monumentale panden aan Het Bat, de Graanmarkt en de [[Onze Lieve Vrouwewal (Maastricht)|Onze Lieve Vrouwewal]]. De wal met de [[Jekertoren]] is het omvangrijkste overblijfsel van de middeleeuwse stadsmuur aan de Maaszijde. Het park vóór de wal is aangelegd boven de Onze-Lieve-Vrouweparking, een ondergrondse parkeergarage uit 1976. Hier zijn in 1979 vijf antieke kanonnen geplaatst.{{Refn|group=noot|De kanonnen werden in 1972 door de Gemeente Maastricht van [[Rijkswaterstaat]] gekocht en waren afkomstig uit de Zeeuwse [[Deltawerken]]. Ze waren oorspronkelijk bedoeld voor de [[Hoge en Lage Fronten]], maar werden in 1979 op deze locatie geplaatst.<ref>Boetskens (1983), nr. 80.</ref>}} Bij de ingang van de parkeergarage staat het restant van een [[Tamboer (verdedigingswerk)|tamboer]] uit 1849.{{Refn|group=noot|De tamboer is met stenen van de gesloopte [[Batpoort]] gebouwd op de dijk tussen de [[Jeker]] en het kanaal naar Luik. Een tamboer was een klein verdedigingswerk bestaande uit twee vleugelmuren met schietgaten en stenen [[Stijl (bouw)|stijlen]], waarin balken konden worden geplaatst om de toegang te versperren. Een van de vier stijlen is bewaard gebleven. De 1 meter hoge hardstenen pijler is hier in 1980 herplaatst. Op de tamboer staan enkele waterstanden aangegeven.<ref>Morreau (1979), pp. 21, 238</ref><ref>Boetskens (1983), nr. 6.</ref>}} Iets verderop staat een sculptuur van [[Arthur Sproncken]] uit 1981, ''Faunus'' genaamd. Het bronzen beeld van de Romeinse god [[Faunus (god)|Faunus]] staat op een achtkantig zuiltje dat rust op een groot blok [[basaltlava]].<ref>Boetskens (1983), nr. 82.</ref> Het park ten westen van de Maasboulevard is onderdeel van het [[Stadspark Maastricht]]. Sinds 2017 wordt dit gedeelte officieel Pierre Kemppark genoemd, naar de dichter [[Pierre Kemp]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190720210207/https://www.gemeentemaastricht.nl/over-maastricht/publicaties/nieuws/nieuws/artikel/maastricht-krijgt-pierre-kemppark/ 'Maastricht krijgt Pierre Kemppark'] op ''gemeentemaastricht.nl'', 25 september 2017.]</ref>
 
<gallery widths="150" heights="150">
131.679

bewerkingen