Breda: verschil tussen versies

15 bytes toegevoegd ,  3 maanden geleden
Fonetische spelling gecorrigeerd
Labels: Bewerking via mobiel Bewerking via mobiele website
(Fonetische spelling gecorrigeerd)
}}
{{Link portaal|Breda}}
'''Breda''' ({{Audio|182_Breda.ogg|<small>uitspraak</small>}}{{IPA|'bre.'da}}) is een Nederlandse [[Lijst van Nederlandse plaatsen met stadsrechten|stad]] in het westen van de provincie [[Noord-Brabant]]. Breda is van oudsher de voornaamste stad van [[Noord-Brabant|West-Brabant]]. Het was de hoofdstad van de [[Baronie van Breda]], waaronder onder meer ook [[Roosendaal]], [[Etten-Leur]] en [[Oosterhout (Noord-Brabant)|Oosterhout]] ressorteerden. De [[Breda (gemeente)|gemeente Breda]] telde per {{Statistiek gemeente Nederland inwoners|TXT=Year}} {{Statistiek gemeente Nederland inwoners|0758}} inwoners, en was daarmee in grootte de derde gemeente van Noord-Brabant en de [[Lijst van grootste gemeenten in Nederland|negende]] gemeente van Nederland.
 
== Geschiedenis ==
===Tweede Wereldoorlog===
[[Bestand:Amerikaanse piloot dankt helpers in Den Haag Weeknummer 49-12 - Open Beelden - 25390.ogv|thumb|Amerikaanse piloot dankt helpers uit Breda, [[Polygoonjournaal]] 1949]]
[[AfbeeldingBestand:The Polish Army in the North-west Europe Campaign, 1944-1945 KY44011.jpg|thumb|[[1e Pantserdivisie (Polen)]], Breda, [[1944]]]]
Kort na de Duitse inval - op de vroege ochtend van [[10 mei]] [[1940]] - vond een massale evacuatie uit Breda plaats. Breda dreigde tussen de fronten van de oprukkende nazi-[[Duitsers]] en [[Fransen]] terecht te komen. De omstreeks 50.000 inwoners kregen op deze [[Pinksteren|Eerste Pinksterdag]] van [[12 mei]] [[1940]] het bevel de stad te evacueren. De Bredanaars spreken zelf van ‘De Vlucht’.<br />De evacuatie vond plaats op gezag van [[Burgemeester]] Van Slobbe al of niet op last of bevel van de [[Fransen]].
 
In het begin van de oorlog kwam er nog een Franse troepenmacht uit België naar Breda, maar bereikte de stad niet. De nazi-Duitse bezetters maakten gebruik van het grote aantal militaire bouwwerken in de stad om onder meer militairen van de snel uitbreidende [[Fliegerhorst]] [[Gilze en Rijen|Gilze-Rijen]] te huisvesten, onder hen enkele tientallen '[[Wehrmachthelferin|Luftwaffehelferinnen]]', ook wel bekend als 'Blitzmädel', die werkten bij de verbindingsdiensten.
[[FileBestand:Breda, de Poolse kapel foto5 2014-12-28 11.42.jpg|thumb|left|Breda, de Poolse kapel]]
Verzetsmensen in Breda speelden een belangrijke rol bij de hulp aan geallieerde vliegers om weer in geallieerd gebied terug te komen.
 
 
===Oranjestad===
[[FileBestand:Breda, het Baroniemonument RM519034 foto7 2014-12-28 15.07.jpg|het Baroniemonument|thumb|right|200px]]
Door de historische band met het [[huis Nassau]] (tot 1795 waren de burgers van Breda onderdanen van de [[heer van Breda]], die vanaf 1403 tevens [[Lijst van heersers van Nassau|graaf van Nassau]] en, vanaf 1538, de [[prins van Oranje-Nassau]] was) is Breda een [[Unie van Oranjesteden|Oranjestad]], waaraan het mogelijk mede een van haar bijnamen, ''[[Geschiedenis van Breda#Het Haagje van het Zuiden|Haagje van het Zuiden]]'', dankt. Breda heeft een belangrijke historische stadskern, die zich over de eeuwen heeft gevormd rond het [[kasteel van Breda]], de zetel van de heren van Breda.
 
[[Bestand:P1010601copy1Markdal.jpg|thumb|[[Markdal]]]]
[[Bestand:Bredabegijnhof.jpg|thumb|Het [[Begijnhof (Breda)|Begijnhof]]]]
[[FileBestand:Breda, splitsing Vismarkstraat-Schoolstraat foto3 2014-12-28 10.19.jpg|Splitsing Vismarkstraat-Schoolstraat|thumb]]
 
Een deel van Breda is een [[Rijksbeschermd gezicht Breda|beschermd stadsgezicht]] met [[Rijksbeschermd gezicht Breda (uitbreiding)|uitbreiding]] en een [[Rijksbeschermd gezicht Ginneken|stadsgezicht in Ginneken]]. De meeste bezienswaardigheden bevinden zich in de [[Binnenstad (Breda)|binnenstad van Breda]], met uitzondering van het [[kasteel Bouvigne]]. De bezienswaardige kerken en kloosters zijn reeds in de rubriek Religie genoemd.
 
Na 1534 werden er subsidies voor bakstenen en dakpannen verstrekt en werden de huizen in steen herbouwd. Hoewel de meeste van deze huizen in de 19e eeuw van een nieuwe voorgevel werden voorzien, zijn nog resten van deze huizen te vinden in de vorm van kelders en balklagen, zoals Vismarktstraat 18-18a. Ook huis ''Het Kleyn Beerken'' aan de Sint-Jansstraat 20 is kort na 1534 gebouwd boven een 15e-eeuwse kelder. Omstreeks [[1550]] werd het achterhuis gebouwd. Het pand heeft nu een 18e-eeuwse [[lijstgevel]] en werd in [[1996]] gerestaureerd. Ook huis ''De Dry Keerssen stamt uit de 16e eeuw. Van deze voormalige mouterij bleef de oostelijke [[trapgevel]] gespaard bij de verbouwing van [[1860]]. Het huis ''Den Oraengienboom'', met [[trapgevel]], aan Grote Markt 59 stamt uit [[1585]]. In [[1932]] werd de gevel gerestaureerd.
[[FileBestand:Breda, de Poort van Breda aan de Sophiastraat foto8 2014-12-28 14.56.jpg|De Poort van Breda|thumb|180px|left]]
In [[1603]] was er opnieuw een grote brand, nu in het Haageind. De herbouwde gevels waren in renaissancestijl. Uit [[1605]] stamt het huis ''De Sevensterre'' aan Haagdijk 74-76, met een trapgevel. Hiernaast ligt ''Den Wildeman'' aan Haagdijk 78, uit [[1613]]. Dan is er ''De Cleynen Wildeman'' aan Haagdijk 82, uit [[1605]]. Aan de Haagdijk 11 ligt ''De Roy scheir'' uit het begin van de 17de eeuw, en ''Het Zwarte Lam'' vindt men aan Haagdijk 22. Deze huizen hebben trapgevels, evenals het huis ''Prins Maurits'' aan Grote Markt 61, dat van omstreeks [[1612]] dateert.
 
=== Musea ===
[[Bestand:P1000921Graphic Design Museum.JPG|thumb|[[Stedelijk Museum Breda]]]]
[[Bestand:P1030740_copyGeneraal_Maczek_MuseumP1030740 copyGeneraal Maczek Museum.jpg|thumb|[[Generaal Maczek Museum]]]]
In Breda zijn verschillende musea:
* [[Stedelijk Museum Breda]]
=== Beeldende kunst ===
Elk jaar worden [[Kunstenaarsinitiatief#Open atelierroute|Open Ateliers]] Breda (OAB) georganiseerd waaraan ruim veertig kunstenaars deelnemen. Ook zijn er de jaarlijks terugkerende festivals zoals de [[cultuurnacht Breda]], het [[Graphic Matters]] festival en [[BredaPhoto|Breda Photo]].
[[FileBestand:Breda, sculptuur bij de Vinkenbergseweg foto4 2015-05-30.jpg|Sculptuur bij de Vinkenbergseweg|thumb|right|200px]]
Enkele kunstinstellingen zijn:
* [[Aardappel Imperium]]
 
In de stad zijn diverse kunstwerken te zien; zie de [[lijst van beelden in Breda]].
[[FileBestand:Breda, het Chassé theater foto2 2014-12-28 11.58.jpg|Breda, het Chassé theater|thumb|right|230px]]
 
=== Film en theater ===
Anonieme gebruiker