Hoofdmenu openen

Wijzigingen

11 bytes toegevoegd ,  3 maanden geleden
k
|{{Largethumb}}| is redundant, gebruik voortaan |thumb|
[[AfbeeldingBestand:Kalender – Straßburger Stadtbanner.jpg|{{largethumb}}thumb|Kalender uit 1882, Straatsburg]]
'''Gangbare [[jaartelling]]''', '''gewone tijdrekening''' of '''onze jaartelling''' zijn de Nederlandse vertalingen van het Engelse begrip ''Common Era'' of ''Current Era'', vaak afgekort tot ''CE''.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/judaism/history/history_1.shtml#section_2 History of Judaism 63BCE-1086CE], BBC Religions, 1 juli 2009. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref><ref>{{en}} [http://www.webexhibits.org/calendars/year-definitions.html Definitions of Our Year], WebExhibits, 2008. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref><ref>{{en}} [http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?o2=&o0=1&o8=1&o1=1&o7=&o5=&o9=&o6=&o3=&o4=&s=Common+era Zoekterm "Common era" op Wordnet], Princeton University. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref> Dit zijn alternatieven op de standaardnotatie 'na Christus' of 'n.Chr.', die men om verscheidene redenen wil vermijden. Buiten het Nederlands en Engels bestaan in veel andere talen ook alternatieven voor deze notatie.
{{en}} [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/judaism/history/history_1.shtml#section_2 History of Judaism 63BCE-1086CE], BBC Religions, 1 juli 2009. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref><ref>{{en}} [http://www.webexhibits.org/calendars/year-definitions.html Definitions of Our Year], WebExhibits, 2008. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref><ref>{{en}} [http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?o2=&o0=1&o8=1&o1=1&o7=&o5=&o9=&o6=&o3=&o4=&s=Common+era Zoekterm "Common era" op Wordnet], Princeton University. Geraadpleegd op 10 juli 2012.</ref> Dit zijn alternatieven op de standaardnotatie 'na Christus' of 'n.Chr.', die men om verscheidene redenen wil vermijden. Buiten het Nederlands en Engels bestaan in veel andere talen ook alternatieven voor deze notatie.
 
== Argumentatie ==
De term 'gangbare jaartelling' wordt door sommigen beschouwd als neutraal ([[secularisme|seculier]]) [[synoniem (taalkunde)|synoniem]] voor ''vóór/na (de geboorte van) Christus'' (v.Chr./n.Chr.; in het Latijn ''ante Christum natum'' of AC en [[anno Domini]] of AD) of ''in de christelijke jaartelling''. Zij geven de volgende argumenten:
*'''Duidelijkheid:''' Vooral in het belang van wetenschappelijk onderzoek naar de [[oudheid]] en in het bijzonder de [[Vroege christendom|ontstaansgeschiedenis van het christendom]] is het belangrijk om het jaar 1 (n.Chr.) niet als werkelijk geboortejaar van [[Jezus (historisch-kritisch)|Jezus Christus]] te beschouwen, omdat dit omstreden is. Het [[Nieuwe Testament]] spreekt zichzelf tussen Matteüs 2:1 en Lucas 2:1-7 tegen, die samen stellen dat Jezus enerzijds werd geboren tijdens het koningschap van [[Herodes de Grote]] (tot 4 v.Chr.) en anderzijds tijdens het gouverneurschap van [[Publius Sulpicius Quirinius|Quirinius]] (sinds 6 n.Chr.), waartussen een gat van 10 jaar zit.<ref>Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "Jezus §1. Historische datering", Sulpicius § Publius Sulpicius Quirinius" en "Herodes § Herodes I de Grote". Microsoft Corporation/Het Spectrum.</ref> Het is niet duidelijk hoe [[Dionysius Exiguus]], die de christelijke jaartelling in [[525]] opstelde, tot zijn berekening van Christus' geboortejaar is gekomen, maar de inmiddels al 15 eeuwen gebruikte jaartelling moet er los van worden gezien.
*'''Aanvaardbaarheid:''' Het stelsel van de christelijke jaartelling, met de [[gregoriaanse kalender]], wordt door de benaming "gangbare jaartelling" aanvaardbaar(der) voor niet-christenen en seculiere christenen over de gehele wereld.<ref name="Daily Mail" />
*'''Standaardisering:''' door wereldwijde aanvaarding kan in interculturele communicatie (zoals in de wetenschap) standaardisering plaatsvinden en hoeft men niet steeds om te rekenen, met alle mogelijke fouten van dien.
 
Anderen vinden het echter niet meer of minder neutraal dan 'vóór/na Christus'. Zij geven de volgende argumenten:
*'''IJkpunt blijft geboorte van Christus:''' omdat men het door Exiguus vastgestelde geboortejaar van Christus nog steeds als uitgangspunt neemt voor de tijdrekening, en er slechts een andere naam aan geeft, doet men onnodig moeilijk.<ref name="Daily Mail" /> Bovendien wordt het heel arbitrair en onpraktisch als men alsnog een ander uitgangspunt wil nemen (zie verderop).
*'''Traditie:''' Sinds het jaar 525 heeft men nu eenmaal in de christelijke geschiedschrijving 'vóór/na Christus' geschreven, en er is geen reden om het te veranderen omdat iedereen het al eeuwen begrijpt. De praktijk is dat "gangbare jaartelling" in het Nederlands niet of nauwelijks wordt gebruikt en dat ook in de wetenschap nog standaard wordt gewerkt met 'vóór/na Christus'.
 
 
=== Duits ===
[[Verlichting (stroming)|Verlichte]] Duitse joden in [[Berlijn]] schijnen al in de 18e eeuw de formulering "(Vóór) gewone jaartelling" te hebben gebruikt, terwijl anderen zoals [[Moses Mendelssohn]] dit gebruik afwezen omdat dit de integratie van de joden in de Duitse samenleving zou hinderen.<ref name="Jewish Joke" /> De formulering lijkt te zijn doorgezet onder Duitse joden in de 19e eeuw in vormen als ''vor der gewöhnlichen Zeitrechnung'' (vóór de gewoonlijke tijdrekening).<ref>{{de}} Zie bladzijde 175 in [http://books.google.nl/books?id=pwxFAAAAcAAJ Allgemeine Zeitung des Judenthums: Ein unpartheiisches Organ für alles jüdische Interesse in Betreff von Politik, Religion, Literatur, Geschichte, Sprachkunde und Belletristik, Volume 2] (Leipzig 1838).</ref><ref>{{de}} {{aut|Julius Fürst}}, ''Geschichte des Karäerthums von 900 bis 1575 der gewöhnlichen Zeitrechnung'' (Leipzig 1862-1869).</ref> In 1938 werd in [[nazi-Duitsland]] het gebruik van deze conventie voorgeschreven voor schoolboeken door de [[NS-Lehrerbund]], de ''Nationaalsocialistische Lerarenbond''.<ref name="Jewish Joke" /> De ''Reichslehrgang der Gaufachbearbeiter für Vor- und Frühgeschichte'' kwam met eenzelfde voorschrift voor schoolboeken.<ref>{{de}} Zie bladzijde 149 in Weiße Blätter-uitgave [https://web.archive.org/web/20120119145938/http://www.monarchieforum.org/ARCHIV/WeisseBlaetter/MAI1938.pdf mei 1938]</ref>
De [[Time_(tijdschrift)|Time]] vond het ironisch dat "[[Ariosofie|Ariërs]] bijna 200 jaar later een joods voorbeeld volgden."<ref name="Jewish Joke">{{en}}
{{citeCiteer newsnieuws |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759195,00.html |title=GERMANY: Jewish Joke |date=7 maart 1938|accessdate=2012-02-05}}</ref> Het voorschrift werd niet algemeen ingevoerd; nazi's zoals [[Alfred Rosenberg]] en [[Hans F.K. Günther]] bleven in hun boeken de term "v. Chr." gebruiken.
In de [[Duitse Democratische Republiek]] (1949–1990) was '''v.u.Z.''' (''vor unserer Zeitrechnung'', "vóór onze tijdrekening") de standaardnotering van de overheid; men trachtte de invloed van godsdienst terug te dringen door religieuze verwijzingen te verwijderen, maar hield wel hetzelfde beginjaar aan. Sinds de [[val van het communisme]] in Oost-Europa is het niet meer officieel en heeft "vor/nach Christi Geburt" een heropleving doorgemaakt, maar v.u.Z. wordt nog steeds veel gebruikt.
 
=== Engels ===
Traditioneel schreef men in het Engels ''Before Christ'' ("Vóór Christus", BC) en ''Anno Domini'' ("Jaar des Heren", AD); dit staat ook wel bekend als de BC/AD-notatie.<br />
Het Engelse alternatief voor de expliciet christelijke notatie werd ''Common Era'' ("Gewoon/Huidig Tijdperk"), voor het eerst aangetroffen in 1708, als vertaling van het Latijnse ''Era Vulgaris''<ref name="1708CommonInEnglish">{{en}}
{{citeCiteer bookboek |title=Eerste tot nu toe gevonden gebruik van ''common era'' in het Engels (1708) |url=http://books.google.com/books?id=D_wvAAAAYAAJ&q=%22common+era%22#v=onepage&q=%22common%20era%22&f=false |publisher=Printed for H. Rhodes |year=1708 |accessdate=2011-05-18}}
{{citeCiteer bookboek |title=The History of the Works of the Learned |volume=10 |page=513 |location=Londen |year=1708 |month=januari}}</ref>. De eerste vermelding van ''Before Common Era'' ("Vóór Gewoon/Huidig Tijdperk") werd voor het eerst gedaan in 1770 in een vertaling van een Duitstalig boek van Jakob Friedrich Bielfeld.<ref name="FirstBeforeCE">{{en}}
{{Citeer boek
</ref>. De eerste vermelding van ''Before Common Era'' ("Vóór Gewoon/Huidig Tijdperk") werd voor het eerst gedaan in 1770 in een vertaling van een Duitstalig boek van Jakob Friedrich Bielfeld.<ref name=FirstBeforeCE>{{en}}
{{cite book
| url=http://books.google.com/?id=gBETAAAAIAAJ&pg=PA105&dq=%22Common+Era%22+%22vulgar+Era%22+date:1-1800
| title=Eerste tot nu toe gevonden gebruik van "before the common era", waarbij "vulgar era" synoniem is aan "common era" (1770)
 
=== Nederlands ===
Over het algemeen wordt de notatie v.Chr./n.Chr. nog veel gebruikt in Nederlandstalige teksten. Alternatieven zijn er wel, zoals 'v.g.j./g.j.' (''[vóór] gangbare/gewone jaartelling''), 'v.o.j./n.o.j.' (''vóór/na onze jaartelling'')<ref name="Van den Berg2">Van den Berg, 53-54.</ref><ref name="Trouw SNL" /> of 'v.d.g.j./n.d.g.j.' (''vóór/na de gewone jaartelling''),<ref>{{nl}} {{aut|Karen Armstrong}} (vertaald door Ronald Cohen), ''Een geschiedenis van God'' (2009) 16. Amsterdam: De Bezige Bij.</ref> maar er is nog geen algemeen aanvaard alternatief op de notatie met 'v.Chr./n.Chr', en media en wetenschap blijven doorgaans v.Chr./n.Chr. gebruiken.
Naar aanleiding van het nieuws van 25 september 2011 dat de BBC overging op de BCE/CE-notatie (zie eerder), zei de [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]] dit voorbeeld niet te willen volgen en reageerde: "''De tijdsaanduidingen 'voor Christus' en 'na Christus' zijn breed geaccepteerd in onze samenleving en onze cultuur; het geloof in Christus staat daar volledig los van.''"<ref name="Daily Mail" />
 
=== Noors ===
De redactie van het Grote Noorse Lexicon (''Store norske leksikon'', SNL) liet op 26 oktober 2012 weten dat zij voortaan ''før/etter Kristus'' of 'f.Kr./e.Kr.' ("voor/na Christus") gaat vervangen door ''før/etter vår tidsregning'' of 'fvt./evt.' ("voor/na onze tijdrekening") bij datering van personen en gebeurtenissen.<ref>{{no}} {{CiteCiteer newsnieuws |author=Halvor Hegtun|title=I Store norske leksikon heter det ikke lenger «før Kristi fødsel»|url=http://www.aftenposten.no/kultur/I-Store-norske-leksikon-heter-det-ikke-lenger-for-Kristi-fodsel-7029018.html|publisher=[[Aftenposten]]|date=26 oktober 2012}}</ref> Het lexicon gaat daarmee in tegen advies van de Noorse Taalraad (Språkrådet) uit 2008, die stelde dat de f.Kr./e.Kr. een "neutrale tijdsaanduiding" was, waarmee de redactie van het SNL het oneens is: "het gebruik ervan [impliceert] een verplichting tot het bestaan van Jezus en zijn belangrijkheid."<ref name="Trouw SNL">{{nl}} [http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/3342037/2012/11/03/Ophef-in-Noorwegen-over-vervangen-term-voor-na-Christus.dhtml Ophef in Noorwegen over vervangen term 'voor/na Christus'] Trouw, 3 november 2012.</ref>
 
== Jaartelling op basis van weekjaren ==
{{References||30em}}
}}
 
[[Categorie:Tijd]]