Maasboulevard (Maastricht): verschil tussen versies

926 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
infobox ingekort (minder foto's); paragraafindeling Geschiedenis gewijzigd; eerste 2 paragrafen ingekort (tekstdelen verplaatst naar noten); paragraaf Bezienswaardigheden hernoemd; diverse wijzigingen nav opmerkingen Ellywa
(infobox ingekort (minder foto's); paragraafindeling Geschiedenis gewijzigd; eerste 2 paragrafen ingekort (tekstdelen verplaatst naar noten); paragraaf Bezienswaardigheden hernoemd; diverse wijzigingen nav opmerkingen Ellywa)
{{Infobox straat
| straatnaam = Maasboulevard / Maaspromenade
| afbeelding = Maastricht Maasboulevard (montagemontage2).jpg
| onderschrift= DeImpressies Maasboulevard in het centrum van Maastricht-Centrum. <br/>Van boven naar beneden: [[Bassin (Maastricht)|Bassinbrug]] · noordelijke tunnelmond · [[Mosae Forum]] · Maaspromenade · zuidelijke binnenstad
| locatie = [[Maastricht]]
| stadsdeel =
 
=== Tot 1850: rivieroever en havenwijk ===
 
{{Afbeelding combi
| align=left
| caption2 = De 'tiende boog' van de [[Sint Servaasbrug]], in 1850 ontdekt, in 2007 gereconstrueerd
}}
Het tracé van de hedendaagse Maasboulevard viel in de Romeinse tijd gedeeltelijk samen met het stroomgebied van de Maas. De rivieroever ter hoogte van het [[Stokstraat (Maastricht)|Stokstraatkwartier]], waar de kern lag van de Romeinse nederzetting Maastricht ([[Mosa Trajectum]]),<ref group=noot>De naam 'Mosa Trajectum' wordt pas vanaf de middeleeuwen in de bronnen genoemd. Of dat ook werkelijk de naam van de Romeinse nederzetting was, is niet bekend.</ref> lag grotendeels buiten het tracé van de hedendaagse Maasboulevard. Ter hoogte van het [[Stokstraat (Maastricht)|Stokstraatkwartier]] lag de rivieroever omstreeks het begin van de [[christelijke jaartelling]] circa 80 m westelijker dan de huidige oever. Op dit punt stak de Romeinse hoofdweg van [[Keulen (stad)|Keulen]] naar [[Tongeren (stad)|Tongeren]] de Maas over.<ref group=noot> De naam ''[[Via Belgica]]'' voor deze weg is in de 20e eeuw door archeologen bedacht.</ref> De locatie van de [[Romeinse brug van Maastricht]] is aan de oostzijde van de Maasboulevard aangegeven door middel van een uitkijkplatform. Mogelijk bevinden zich onder het wegdek restanten van de westelijke [[brugpijler]]s.<ref group=noot>Door de geringe diepte van het in de 19e eeuw gegraven Kanaal Luik-Maastricht is het denkbaar dat de Romeinse bodemlaag ter plekke nog intact is. Ter weerszijden van het voormalige kanaal kunnen eveneens brugrestanten bewaard zijn gebleven. In 1982 werd oostelijk van de Eikelstraat aan de Houtmaas een kadeconstructie opgegraven.</ref> NaOp de verwoestingmaquette vanhiernaast deis nederzettingte omstreekszien 270,dat verreeshet in 333 bij de westelijke aanlandingtracé van de brugMaasboulevard eenrakelings versterkte burcht,langs het laat-Romeinse [[Castellum (Maastricht)|castellum van Maastricht]], waarvan grote delen zijn opgegravenloopt. AanBij dehoog Houtmaaswater zijnliep dedit contourengebied vanonder eenwater castellumtorenen indaardoor het plaveisel aangegeven. Op de maquette hiernaast is te zien datwas het tracélange van de Maasboulevard bij hoog water in het stroomgebied van de Maas lag en daardoortijd ongeschikt was voor bewoning.<ref>Panhuysen (1996), pp. 19-20 (met name noot 9), 22-25, 31 (afb. 5), 34, 51-63.</ref>
 
De [[vicus]] Maastricht kwam in de [[Merovingen|Merovingische]] tijd als handelsstad tot bloei. DeAangezien de Maas was in deze tijd een belangrijke handelsroute. Eenwas, groot deel vanzullen de handelsactiviteiten zalgrotendeels langs de Maasoevers hebben plaatsgevonden. Door natuurlijke [[Sedimentatie|aanslibbing]] en menselijk ingrijpen schoof de westelijke rivieroever op naar het oosten en gaandeweg werd ter plekke van de Maasboulevard bewoning mogelijk. Eind 13e eeuw kwam de nog bestaande [[Sint Servaasbrug]] tot stand.{{Refn|group=noot|Lange tijd werd aangenomen dat de Romeinse brug, die diverse malen hersteld werd, tot 1275 heeft stand gehouden. Waarschijnlijker is echter dat de in dat jaar ingestorte brug een (vroeg)middeleeuwse opvolger van de Romeinse brug was, die reeds op dezelfdede locatie alsvan de huidige [[Sint Servaasbrug]] lag.{{Refn|group=noot| De Maastrichtse [[archeoloog]] en erfgoedbeheerder Eric Wetzels is van mening dat het onwaarschijnlijk is dat de Romeinse brug twaalf eeuwen standhield, omdat aanwijzingen van reparaties in de middeleeuwen ontbreken. Wetzels vermoedt dat de Maasoversteek al in de 9e eeuw in noordelijke richting is verplaatst, mogelijk na de verwoesting van het [[Castellum van Maastricht|castellum]] door de Vikingen, waarbij het zelfs de vraag is of er toen überhaupt een brug aanwezig was.<ref>Wetzels (2019), pp. 69-70.</ref>}} Door de vele restauraties zijn maar weinig onderdelen van deze tussen 1280 en 1288 gebouwde brug origineel. WelIn 1850 werd in 1850 bij het graven van het [[Kanaal Luik-Maastricht]] de vrijwel ongeschonden 'tiende boog' van de brug teruggevonden. Bij de reconstructie van de Maasboulevard in 2006 bleken de stenen van deze boog dermate aangetast, dat herbouw met merendeels nieuwe materialen onvermijdelijk was. Onder de boog loopt sedertdien het Maasoeverpad, dat in verbinding staat met de Maaspromenade.<ref>[https://maastricht.groenlinks.nl/nieuws/de-tiende-boog-van-de-st-servaasbrug 'De tiende boog van de St. Servaasbrug'] op website ''groenlinks.nl'', 4 oktober 2006.</ref>
 
{{Afbeelding combi
| caption3 = Idem, tussen [[Onze-Lieve-Vrouwepoort (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwepoort]] en Schuttenpoort ('Het Bat')
}}
In een stadspanorama uit circa 1570 is te zien dat de Maasoever dicht bebouwd was. Waar tegenwoordig de Maaspromenade een buffer tussen de stad en de rivier vormt, reikte in deze periode de bebouwing tot aan de rivier. Vooral bij de brug puilden de huizen soms letterlijk over de kademuur heen. InVan de circa 1300 m langemiddeleeuwse kademuur, die tevens onderdeel was van de [[Vestingwerken van Maastricht#Middeleeuwse stadsmuren|stadsmuur van Maastricht]], is op de linkeroever niets bewaard gebleven. In deze muur bevonden zich diverse [[Stadspoort|poortenstadspoort]]en, [[waterpoort]]en en [[poterne]]s., waarvan in sommige gevallen restanten bewaard bleven onder het asfalt van de Maasboulevard.{{Refn|group=noot|De voornaamste poorten langs de Maaskade waren, van noord naar zuid: de [[Veerlinxpoort]], de [[Molenpoort (Maastricht)|Molenpoort]], de [[Jodenpoort (Maastricht)|Jodenpoort]], de [[Schuttenpoort]] (bij de Maasbrug), de [[Visserspoort (Maastricht)|Visserspoort]] en de [[Onze-Lieve-Vrouwepoort (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwepoort]]. Van sommige [[Waterpoort|(water)poorten]] zijn restanten bewaard gebleven onder het asfalt van de Maasboulevard. Hun ligging wordt meestal bepaald door de positionering aan het uiteinde van belangrijke zijstraten.<ref>Morreau (1979), pp. 21-30, 85-95.</ref> Ten zuiden van de stad dijde de gordel van [[buitenwerk]]en in de 17e en 18e eeuw enorm uit. Waar tegenwoordig de Maasboulevard loopt, lagen de [[lunet]] Sint-Pieter, het [[bastion]] Nassau-Weilberg en het [[kroonwerk]] Hessen, onderdeel van het [[inundatiegebied]] [[De Kommen]]. Het dorp Sint Pieter werd tijdens belegeringen meermaals verwoest.<ref>Morreau (1979), pp. 182, 187-189.</ref> De middeleeuwse kerk (ter plaatse van de huidige [[Sint-Lambertuskapel (Maastricht)|Sint-Lambertuskapel]]) werd in 1747, voorafgaand aan de [[Slag bij Lafelt]] en het [[Beleg van Maastricht (1748)|beleg door Maurits van Saksen]] tijdens de [[Oostenrijkse Successieoorlog]], uit voorzorg afgebroken omdat deze in het [[schootsveld]] lag.<ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 300-301: 'Lambertuskapel, Sint-'.</ref>}}
 
Aan de zuidzijde van de stad dijde de gordel van [[buitenwerk]]en in de 17e en 18e eeuw enorm uit. Waar nu de Maasboulevard loopt, lag het [[inundatiegebied]] [[De Kommen]] met onder andere de [[lunet]] Sint-Pieter, het [[bastion]] Nassau-Weilberg en het [[kroonwerk]] Hessen. Van eerstgenoemde lunet is ter hoogte van het Maaspaviljoen een deel van de [[Flank (vesting)|linkerflank]] behouden.<ref>Morreau (1979), p. 320.</ref> Het dorp Sint Pieter, dat een stuk noordelijker lag dan tegenwoordig, werd tijdens belegeringen meermaals verwoest.<ref>Morreau (1979), pp. 182, 187-189.</ref> Voorafgaand aan de [[Slag bij Lafelt]] en het [[Beleg van Maastricht (1748)|beleg door Maurits van Saksen]] werd de middeleeuwse dorpskerk (nabij de huidige [[Sint-Lambertuskapel (Maastricht)|Sint-Lambertuskapel]]) in 1747 uit voorzorg afgebroken omdat deze in het [[schootsveld]] lag.<ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 300-301: 'Lambertuskapel, Sint-'.</ref>
Rond 1705 werd bij de Molenpoort tussen de wal en het Maasmoleneiland een grote [[Watermolen (door water aangedreven molen)|watermolen]] gebouwd ter vervanging van de oude [[schipmolen]]s ter plaatse. De molen werd in 1811 herbouwd en omstreeks 1895 gesloopt, tegelijk met het afgraven van het eiland.<ref>Martin (2000), pp. 44, 197.</ref><ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 325-326: 'Maasmolen'.</ref> Ten zuiden van de Maasbrug lag een brede loskade tussen de stadsmuur en de rivieroever. Dit gedeelte wordt ook tegenwoordig nog Het Bat genoemd, de [[Waals]]e benaming voor [[kade]]. Omstreeks 1640 werd de Vismarkt bij de brug uitgebreid ten koste van Het Bat, waarbij de stadsmuur enkele tientallen meters rivierwaarts verschoof en de Visserspoort werd vervangen door de [[Batpoort]].<ref>Martin (2000), pp. 45-47.</ref> In 1706 werd op het zuidelijk deel van Het Bat een parkje aangelegd, 'Onder de Boompjes' genoemd. Tijdens de [[Blokkade van Maastricht (1830-1833)]] werden de [[Linde (geslacht)|lindebomen]] gerooid en werd hier een exercitieplaats ingericht. Na het opheffen van de blokkade werd het park heraangelegd in [[Engelse landschapsstijl]] met slingerende paden, een vijver en zeldzame bomen. Vanaf 1837 was de officiële aanduiding Stadswandelpark, maar in de volksmond werd de tuin ''Ingelsen Hoof'' genoemd. Door de bouw van de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|Kennedybrug]] en de aanleg van de Maasboulevard in de jaren 1960 resteert slechts een klein deel van dit park, maar de historische namen bleven behouden.<ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 505-506: 'Stadspark'.</ref>
 
RondIn 1705het werdnoordelijk bijstadsdeel dewerd Molenpoortomstreeks 1705 tussen dehet walMaasmoleneiland en hetde Maasmoleneilandwal een grote [[Watermolen (door water aangedreven molen)|watermolen]] gebouwd ter vervanging van de oude [[schipmolen]]s ter plaatse. De molenMaasmolen werd in 1811 herbouwd en omstreeks 1895 gesloopt, tegelijk met het afgraven van het eiland.<ref>Martin (2000), pp. 44, 197.</ref><ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 325-326: 'Maasmolen'.</ref> Ten zuiden van de Maasbrug lag een brede loskade tussen de stadsmuur en de rivieroever. Dit gedeelte wordt ook tegenwoordignu nog Het Bat genoemd, de [[Waals]]e benaming voor [[kade]]. Omstreeks 1640 werd de Vismarkt bij de brug uitgebreid ten koste van Het Bat,.{{Refn|group=noot|Bij waarbijdie gelegenheid verschoof de stadsmuur enkele tientallen meters rivierwaarts verschoof en werd de Visserspoort werd vervangen door de [[Batpoort]].<ref>Martin (2000), pp. 45-47.</ref>}} In 1706 werd op het zuidelijk deel van Het Bat een parkje aangelegd met rijen [[Linde (geslacht)|lindebomen]], ''Onder de Boompjes'' genoemd. Tijdens de [[Blokkade van Maastricht (1830-1833)]] werden de [[Linde (geslacht)|lindebomen]]bomen gerooid en werd hier een exercitieplaats ingericht. Na het opheffen van de blokkade werd het park heraangelegd in [[Engelse landschapsstijl]] met slingerende paden, een vijver en zeldzame bomen. Vanaf 1837 was de officiële aanduiding Stadswandelpark, maar in de volksmond werd de tuinhet ''D'n Ingelsen Hoof'' genoemd. Door de bouw van de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|Kennedybrug]] en de aanleg van de Maasboulevard in de jaren 1960 resteert slechts een klein deel van dit park, maar de historische namen bleven behouden.<ref>Ubachs/Evers (2005), pp. 505-506: 'Stadspark'.</ref>
=== 1850-1965: Kanaal Luik-Maastricht ===
 
=== 1850-19651850–1963: Kanaal Luik-Maastricht ===
{{Hoofdartikel|Kanaal Luik-Maastricht}}
{{Afbeelding combi
| caption2 = Gesloopte huizenrij aan de [[Kesselskade|Bokstraat]], 1849
}}
Tussen 1847 en 1850 werd op de plek van de huidige Maasboulevard het [[Kanaal Luik-Maastricht]] gegraven. Het kanaal verbond de Maas in [[Luik (stad)|Luik]] met het [[Bassin (Maastricht)|Bassin]] in Maastricht, en via de [[Zuid-Willemsvaart]] en de [[Kempische kanalen]] met de [[haven van Antwerpen]]. In Maastricht wilde men het nieuwe kanaal koste wat kost laten aansluiten op de binnenhaven Bassin, omdat men bang was anders van alle scheepvaartverkeer uitgesloten te worden. Uiteindelijk werd gekozen voor een tracé parallel aan de Maas, waarvoor een deel van het historische rivierfront werd opgeofferd. Zo verdwenen zeker vijftig huizen aan de [[Kesselskade|Bokstraat]], werden grote delen van de stadsmuur langs de Maas gesloopt, waaronder de [[Molenpoort (Maastricht)|Molenpoort]] en de [[Batpoort]], en viel de [[Antonietenklooster (Maastricht)|Antonietenkerk]] – een van de grootste gotische kerken van de stad – ten prooi aan de slopershamer.<ref>Martin (2000),Deze pp.afbraakwoede 107-110,is 152-155.</ref>tot In Sint Pieter werdop de 18e-eeuwsedag [[Sint-Lambertuskapelvan (Maastricht)|Sint-Lambertuskapel]]vandaag afgebrokenzichtbaar enin ietshet verderop herbouwdstadsbeeld, waarbijook ''enbuiten passant''het eencentrum.{{Refn|group=noot|Naast vroegmiddeleeuwsede begraafplaatsreeds werdgenoemde geruimd.<ref>Ubachs/Eversvestingwerken (2005)en gebouwen, pp.kunnen 263-264genoemd worden: 'Kanaalhet Luik-Maastricht';[[refugiehuis]] pp.van 300-301:de 'Lambertuskapel,[[abdij Sintvan Val-'.</ref>Dieu]], Dezehet afbraakwoedemonumentale iswoonhuis totvan opbaron de dagCrassier van vandaag zichtbaar(waar in het1717 stadsbeeld.<ref[[Peter group=noot>AlsI voorbeeldvan kanRusland]] genoemd wordenlogeerde), de [[AugustijnenkerkMolenpoort (Maastricht)|AugustijnenkerkMolenpoort]], waarvanen de [[Batpoort]]. Aan de barokke gevel ontworpenvan isde [[Augustijnenkerk (Maastricht)|Augustijnenkerk]], ontworpen voor de smalle Bokstraat, is te zien dat deze niet bedoeld was voor het open rivierfront, zoals zich dat tegenwoordig voor de kerk uitstrekt. OokIn Sint Pieter moest de 18e-eeuwse [[Sint-Lambertuskapel (Maastricht)|Sint-Lambertuskapel]] worden afgebroken voor de bouw van het kanaal. De kapel werd iets verderop herbouwd, waarbij ''en passant'' een vroegmiddeleeuwse begraafplaats werd geruimd. Verder kan de breedte van de Maasboulevard, waarvoor met name in het zuidelijk deel geen noodzaak bestaat, herleid worden tot het profiel van het kanaal.<ref>Martin (2000), pp. 107-110, 152-155.</ref><ref>Ubachs/Evers (2005), p. 82: 'Bokstraat'; pp. 263-264: 'Kanaal Luik-Maastricht'; pp. 300-301: 'Lambertuskapel, Sint-'; p. 411: 'Peter de Grote'.</ref>}}
 
Na de opheffing van de vesting Maastricht in 1867 werden grote delen van de stadsmuren en buitenwerken voor een groot deel geslecht. In 1894-95 werd de walmuur langs de Maas tussen het Bassin en de Sint Servaasbrug afgebroken, waarbij onder andere het Jodenpoortje verdween.<ref>Martin (2000), p. 197.</ref> De Onze-Lieve-Vrouwepoort was al in 1868 gesloopt en een deel van de walmuur in deze omgeving verdween in fasen tussen 1895 en 1904. De sloop van de [[Onze Lieve Vrouwewal (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwewal]] werd in 1895 op aandrang van het Rijk stopgezet. Ten zuiden van de stad werd de lunet Sint-Pieter mogelijk al in 1864 gesloopt, het kroonwerk Hessen in 1869 en het bastion Nassau-Weilberg in fasen tussen 1871 en 1886.<ref>Morreau (1979), pp. 21, 187-189.</ref> Vanaf circa 1885 werd hier het [[Villapark (Maastricht)|Villapark]] aangelegd, ontworpen door de stadsarchitect [[W.J. Brender à Brandis]].<ref>Martin (2000), pp. 216-220.</ref>
 
In de jaren 1930-1934 kwam een nieuwe verkeersbrug, de [[Wilhelminabrug (Maastricht)|Wilhelminabrug]], tot stand, waarna de bestaande brug werd verbreed. Omdat het gemeentebestuur wenste dat de nieuwe brug op de [[Markt (Maastricht)|Markt]] aanlandde, moesten opnieuw tientallen huizen tussen de Maas en de Markt worden afgebroken. Door de [[Crisis van de jaren 30|crisis]] en de [[Tweede Wereldoorlog|oorlog]] bleef het terrein tussen de [[Gubbelstraat]] en de [[Hoenderstraat]] jarenlang braak liggen. Het werd in de [[volksmond]] "het gat in de Markt" genoemd. Het gat werd begin jaren 1960 gedicht door de bouw van grootschalige kantoren in [[Functionalisme (architectuur)|functionalistische stijl]]. Later betreurde men zowel de gekozen locatie voor de brug – al het verkeer moest door de binnenstad – als de compromisloze schaal en bouwstijl van de gebouwen.<ref>''Ach Lieve Tijd'' (1996), pp. 47-48.</ref>
</gallery>
 
=== Vanaf 19651965–1979: stadsboulevardaanleg Maasboulevard ===
In 1946 werd het [[Albertkanaal]] opengesteld voor het scheepvaartverkeer, waardoor het Kanaal Luik-Maastricht buiten de hoofdvaarroute kwam te liggen. Omstreeks 1960 besloot de gemeente Maastricht het kanaal te dempen en de vrijgekomen ruimte te benutten voor de aanleg van een verkeersweg. Deze boulevard moest het sluitstuk worden van de halve ring van singels rondom de stadskern.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=916cb11aedb4e5a8624327ed00ab4775.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1957.pdf ''Jaarboek Maastricht 1957'', p. 5;] [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=9c10df140f2056b49e16544c5fffb0d5.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1960.pdf ''Jaarboek Maastricht 1960'', p. 5;] [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=96242b31cfdc2697d4f4a1140792d291.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1961.pdf ''Jaarboek Maastricht 1961'', pp. 20-21] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=1fb54e50f5229f379894c6ac1108fc90.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1962.pdf ''Jaarboek Maastricht 1962'', pp. 34-35.]</ref> In 1963 was de demping voltooid en werd het centrale deel in gebruik genomen als tijdelijk [[Parkeren|parkeerterrein]].<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=f5217efead30e7b915d9547780721956.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1963.pdf ''Jaarboek Maastricht 1963'', p. 15.]</ref>
 
</gallery>
 
=== Vanaf 1980: verkeersweg annex verblijfsruimte ===
{{Afbeelding combi
| align=right
| caption2 = Start tunnelbouw nabij Wilhelminabrug (2001)
}}
 
In de jaren 80 en 90 veranderde er weinig aan de structuur van de boulevard. Wel groeide de wens om de barrièrewerking van de weg in de binnenstad te verkleinen en om de omgeving van de Wilhelminabrugaanlanding te verbeteren.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=6a04eabcc4df0fea86548567b1f2525d.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1992.pdf ''Jaarboek Maastricht 1992'', pp. 34-35] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=f9b7e4375b3b6da36da67293eee851bf.pdf&naam=jaarboek_maastricht_2001_2002.pdf ''Jaarboek Maastricht 2001-2002'', p. 70.]</ref> In 1992 werd hierover al gedebatteerd.{{Refn|group=noot|In de Structuurvisie Maastricht 1990-2000 uit 1992 was de herinrichting van de Maasboulevard en het Bassin een van de actiepunten.<ref>{{aut|Dienst Stadsontwikkeling en Grondzaken}} (1992): ''Maastricht: Stad in evenwicht, balans in beweging. Hoofdpunten van het Ruimtelijk en Economisch Beleid 1990-2000'', p. 21. Gemeente Maastricht. {{ISBN|90-73094-05-4}}.</ref>}} Vijf jaar later presenteerde architect [[Jo Coenen]] een uitgewerkt plan voor het gebied tussen de [[Markt (Maastricht)|Markt]] en de Maas.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=bc9b1ad1799dd40698566d78d48f8f41.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1996_1997.pdf ''Jaarboek Maastricht 1996-1997'', p. 48] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=0a4159dd76e961ba094c5c6b1d44acf1.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1997_1998.pdf ''Jaarboek Maastricht 1997-1998'', p. 13.]</ref> Het Markt-Maasproject werd een van de grootste ingrepen in het centrum van Maastricht. Een groot deel van de Maasboulevard ging eind 2000 op de schop voor de bouw van de tunnel en de aanleg van de Maaspromenade. De eerste werd in 2003 geopend; de tweede volgde enkele jaren later. Het plan voorzag tevens in het vervangen van de aanlanding van de Wilhelminabrug door de huidige gevorkte constructie. Verder verdween de Stadhuisstraat, werd de Gubbelstraat verbreed en werd de Markt autovrij.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=350ff72f0c0f60199ed7f967a26d6e91.pdf&naam=jaarboek_maastricht_2002_2003.pdf ''Jaarboek Maastricht 2002-2003'', pp. 7, 11, 49, 70.]</ref> De gehate kantoren aan de Stadhuisstraat werden vervangen door het € 112 miljoen kostende complex [[Mosae Forum]], met winkelcentrum, stadskantoren en ondergrondse parkeergarage. De totale kosten van het Markt-Maasproject (2000-2007) bedroegen ruim € 162 miljoen.<ref>[https://www.architectuur.nl/project/mosae-forum-maastricht/ 'Mosae Forum Maastricht'] op ''architectuur.nl'', 23 februari 2009.</ref> Bij de bouw van de tunnel vond nauwelijks archeologisch onderzoek plaats. In de enorme bouwput van Mosae Forum gebeurde dat in 2003 wel, maar de resultaten daarvan zijn (nog) niet gepubliceerd.{{Refn|group=noot|Bij de tunnelbouw werden onder meer delen van de oude stadsmuur en een poterne (het Mariapoortje) gevonden. De herontdekking van de tiende boog van de Sint Servaasbrug leidde tot een reconstructie, die is opgenomen in een wandelroute langs de rivier.<ref>{{aut|Titus Panhuysen}} (2005): 'Hoe oud en hoe onverwoestbaar schoon: vijftig jaar omgang met oud-Maastricht', p. 119. In: ''Vijftig jaar jaarboeken. Maastricht 1955-2005''. Stichting Jaarboek Maastricht ([https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=133d1d1d18549b717e35adb6bd173bce.pdf&naam=t_panhuysen_hoe_oud_en_hoe_onverwoestbaar_schoon.pdf online tekst]).</ref>}}
 
Omstreeks dezelfde periode maakte ook het noordelijk deel van de Maasboulevard een transformatie door. De oude binnenhaven [[Bassin (Maastricht)|Bassin]] werd al in de jaren 90 ingericht als [[jachthaven]]. In de gerestaureerde [[werfkelder]]s vestigden zich restaurants. Van 2002 tot 2010 zette burgemeester [[Gerd Leers]] zich hartstochtelijk in voor de realisatie van enkele projecten in het gebied, die achteraf als megalomaan gekarakteriseerd kunnen worden.{{Refn|group=noot|Zo kwam het Amerikaanse [[Harrah's]] in 2006 met een plan voor een mega[[Casino (gokken)|casino]] met een hotel, dat op de plek van de [[Timmerfabriek (Maastricht)|Timmerfabriek]] moest komen. [[Jo Coenen]] ontwierp in 2008 voor [[Joop van den Ende]] een groot musicaltheater, dat als een reusachtig [[cruiseschip]] in de bocht van de Maasboulevard zou komen te liggen, op de plek van het [[Landbouwbelang (pand)|Landbouwbelang]]. Een ranke voetgangersbrug moest het nieuwe entertainmentgebied verbinden met het [[MECC]], dat zich aan de overkant van de rivier nabij het [[Griendpark]] wilde vestigen.<ref>'Las Vegas aan de Maas. Leisure en city-branding in de 21e eeuw', in: ''Unvollendete. Nooit gebouwd Maastricht''. Tentoonstellingscatalogus bij gelijknamige expositie in Bureau Europa, Maastricht, 15 november 2017 t/m 1 april 2018.</ref>}} De plannen liepen op niets uit; de Timmerfabriek bleef als onderdeel van het culturele [[Sphinxkwartier]] behouden en het sinds 2002 [[Kraken (onroerend goed)|gekraakte]] Landbouwbelang wordtfunctioneert weliswaaranno in2019 zijnnog bestaansteeds – hoewel bedreigd, maardoor functioneertnieuwe alplannen jarenlang als [[Kunstenaarsinitiatief|culturele broedplaats]].<ref>[https://www.gemeentemaastricht.nl/over-maastricht/publicaties/nieuws/nieuws/artikel/maastricht-op-zoek-naar-beste-plan-voor-locatie-landbouwbelang/ 'Maastricht op zoek naar beste plan voor locatie Landbouwbelang'] op ''gemeentemaastricht.nl'', 16 mei 2019.</ref> Aan de zuidkant van de Maasboulevard doet zich een soortgelijke ontwikkeling voor op het terrein van de cementfabriek [[ENCI]], waar de voormalige [[ENCI-groeve]] een recreatieve functie heeft gekregen en waarbinnen het cultuurcentrum AINSI een eigen plek inneemt.<ref>[https://www.bezoekmaastricht.nl/locaties/574764362/ainsi 'AINSI'] op ''bezoekmaastricht.nl''.</ref>
 
== Beschrijving per deelgebied ==
== Bezienswaardigheden ==
=== Noordelijk deel (Boschstraatkwartier) ===
[[Bestand:2016 Maastricht, Bassin, papierfabriek & Landbouwbelang 02.jpg|thumb|270px|Bassinbrug met [[Koninklijke Nederlandse Papierfabriek#Industrieel erfgoed|Blekerij]] en [[Landbouwbelang (pand)|Landbouwbelang]]]]
Het noordelijk deel van de Maasboulevard ligt in het Boschstraatkwartier tussen de Boschstraat en de noordelijke tunnelmond van de Maasboulevardtunnel. Een gedeelte bestaat uit de brug over het Bassin, die gevormd wordt door twee 25 m lange betonnen balken, waarop het wegdek van de boulevard rust. Dit is het enige deel van de Maasboulevard dat niet parallel aan de Maas loopt. Na de bocht loopt de weg in een min of meer rechte lijn van noord naar zuid. Hoewel de weg zelf hier de naam Maasboulevard draagt, hebben de meeste gebouwen hun adres uit de tijd van vóór de aanleg van de boulevard behouden. Aan de westzijde is dat Van Hasseltkade; aan de oostzijde Maasmolendijk en, tot 2013, Wilhelminakade.{{Refn|group=noot|De naam Wilhelminakade is op 1 maart 2013 officieel gewijzigd in Maasboulevard.<ref>Panhuysen/Dingemans/Minis/Sprenger (2013), p. 323</ref>}}
 
Ondanks de hierboven aangestipte veranderingen heeft het Bassin nog altijd een overwegend industrieel aanzien. Noemenswaardig zijn de [[werfkelder]]s aan de zuidelijke en oostelijke kade, het neoromaanse pakhuis "Maastrichtsch Veem" uit 1860, het 19e-eeuwse havenmeestershuisje, de historische sluis 20 uit 1826 met de in 1931 vernieuwde [[ophaalbrug]] en een sluiswachtershuisje, de door [[Koninklijke Sphinx|De Sphinx]] tussen 1905 en 1910 gebouwde [[Timmerfabriek (Maastricht)|Timmerfabriek]] (tegenwoordig architectuurcentrum Bureau Europa en [[Lumière Cinema|filmhuis Lumière]]), de [[affuit]]enloods uit circa 1825 en het Blekerijgebouw uit 1859-1861 van [[Koninklijke Nederlandse Papierfabriek|KNP]] (tegenwoordig /[[Sappi]]), en het in slechte staat van onderhoud verkerende en met [[graffiti]] overdekte [[Landbouwbelang (pand)|Landbouwbelang]] uit 1939 (kraakpand, weggeefwinkel en culturele vrijplaats).<ref>Van den Boogard/Minis (2001), pp. 165, 192-193.</ref> Ten zuiden van het Landbouwbelang liggen twee kantoorgebouwen, waarvan het witgepleisterde gebouw van de voormalige [[Kamer van Koophandel]] van [[Jo Coenen]] uit 1991 het meest in het zicht ligt. Het gebouw staat op ranke poten en heeft een verhoogd aangelegde trap aan de Maaszijde.<ref>Bisscheroux/Minis/Van den Berg/Humblé (1997), p. 25.</ref> De Wilhelminakade is een wat afgelegen deel van de Maaspromenade. Hier liggen enkele [[coffeeshop]]boten. Aan de tegenoverliggende Van Hasseltkade liggen diverse 17e-, 18e- en 19e-eeuwse woonhuizen, waaronder een twintigtal [[rijksmonument]]en en een [[gemeentelijk monument]].
 
<gallery widths="150" heights="150">
De smalle, laag gelegen kade aan de Maas is onderdeel van de Maaspromenade. Vanaf de Wilhelminakade in het noorden kan men zonder hindernissen onder de aanlanding van de Wilhelminabrug en de 'tiende boog' van de Sint Servaasbrug doorlopen richting Sint Pieter. Aan de lage kade bevinden zich [[Steiger (haven)|aanlegsteigers]] van [[Rondvaartboot|rondvaartboten]]. Ernaast ligt op het tunneldak een hoger gedeelte, waar onder andere een ticketbureau voor de rondvaartboten, een café-restaurant en terrassen zijn gelegen. Hier vinden incidenteel evenementen plaats, bijvoorbeeld tijdens het [[Carnaval in Maastricht|Maastrichtse carnaval]] ()februari/maart), de Kadefeesten (juli) of [[Magisch Maastricht]] (december).<ref>Zie [http://kadefeesten.nl ''kadefeesten.nl''].</ref>
 
Aan de Kesselskade liggen 17 rijksmonumenten en 6 gemeentelijke monumenten, meest 17e-, 18e- en 19e-eeuwse woonhuizen. De [[Barokarchitectuur|barokke]] [[Augustijnenkerk (Maastricht)|Augustijnenkerk]] met haar rijk geornamenteerd gevel is het voornaamstemeest in het oog springende monument.<ref>Van den Boogard/Minis (2001), p. 67.</ref>
 
<gallery widths="150" heights="150">
Aan de Maaszijde van de boulevard ligt een wandelpad, dat een voortzetting is van de eerder genoemde lage Maaskade. Op een uitzichtplatform aan de rivieroever is in 2005 het beeld ''Pons Mosae'' geplaatst op de plek van de Romeinse brug, ongeveer tegenover de Eksterstraat. Het monument is een kopie van een Romeins sculptuur van een leeuw die een paardenkop als prooi vasthoudt, dat als [[spolia|spolium]] voor een brugpijler was gebruikt en in 1963 uit de Maas werd opgedregd. Verder naar het zuiden gaat de Maasboulevard onder de [[Hoge Brug (Maastricht)|Hoge Brug]] door. De voetgangersbrug uit 2003 heeft op deze oever een tweeledige aanlanding, waarvan er een met een krul direct aan de westzijde van de Maasboulevard uitkomt. Aan de oostkant bevindt zich een lift voor voetgangers en fietsers. Iets ten zuiden van de Hoge Brug mondt de [[Jeker]], die via een [[Duiker (kunstwerk)|duiker]] onder de Maasboulevard door gaat, uit in de Maas. Nog zuidelijker, bij de krulvormige afrit van de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|John F. Kennedybrug]], ligt het Maaspaviljoen uit 1971, in 2007 verbouwd tot [[Stayokay]] hostel. Het ligt in het restant van het oude stadspark dat voor de aanleg van de Maasboulevard en de Kennedybrug werd opgeofferd en dat nog steeds wordt aangeduid als "D'n Ingelsen Hoof".
 
Aan de stadszijde van de boulevard liggen diverse monumentale panden aan Het Bat, de Graanmarkt en de [[Onze Lieve Vrouwewal (Maastricht)|Onze Lieve Vrouwewal]]. De wal met de [[Jekertoren]] is het belangrijksteomvangrijkste overblijfsel van de middeleeuwse stadsmuur aan de Maaszijde. Het park vóór de wal is aangelegd boven de Onze-Lieve-Vrouweparking, een ondergrondse parkeergarage uit 1976. Hier zijn in 1979 vijf antieke kanonnen geplaatst.{{Refn|group=noot|De kanonnen werden in 1972 door de Gemeente Maastricht van [[Rijkswaterstaat]] gekocht en waren afkomstig uit de Zeeuwse [[Deltawerken]]. Ze waren oorspronkelijk bedoeld voor de [[Hoge en Lage Fronten]], maar werden in 1979 op deze locatie geplaatst.<ref>Boetskens (1983), nr. 80.</ref>}} Bij de ingang van de parkeergarage staat het restant van een [[Tamboer (verdedigingswerk)|tamboer]] uit 1849.{{Refn|group=noot|De tamboer is met stenen van de gesloopte [[Batpoort]] gebouwd op de dijk tussen de [[Jeker]] en het kanaal naar Luik. Een tamboer was een klein verdedigingswerk bestaande uit twee vleugelmuren met schietgaten en stenen [[Stijl (bouw)|stijlen]], waarin balken konden worden geplaatst om de toegang te versperren. Een van de vier stijlen is bewaard gebleven. De 1 m hoge hardstenen pijler is hier in 1980 herplaatst. Op de tamboer staan enkele waterstanden aangegeven.<ref>Morreau (1979), pp. 21, 238</ref><ref>Boetskens (1983), nr. 6.</ref>}} Iets verderop staat een sculptuur van [[Arthur Sproncken]] uit 1981, ''Faunus'' genaamd. Het bronzen beeld van de Romeinse god [[Faunus (god)|Faunus]] staat op een achtkantig zuiltje dat rust op een groot blok [[basaltlava]].<ref>Boetskens (1983), nr. 82.</ref> Het park ten westen van de Maasboulevard is onderdeel van het [[Stadspark Maastricht]]. Sinds 2017 wordt dit gedeelte officieel Pierre Kemppark genoemd, naar de dichter [[Pierre Kemp]].<ref>[https://www.gemeentemaastricht.nl/over-maastricht/publicaties/nieuws/nieuws/artikel/maastricht-krijgt-pierre-kemppark/ 'Maastricht krijgt Pierre Kemppark'] op ''gemeentemaastricht.nl'', 25 september 2017.]</ref>
 
<gallery widths="150" heights="150">
Het dorp [[Sint Pieter (Maastricht)|Sint Pieter]] was tot 1920 een zelfstandige gemeente en daarvoor een [[Prinsbisdom Luik|Luikse]] heerlijkheid. Het dorp was vanouds agrarisch met vooral tuinderijen, waarvan de producten op de Maastrichtse markten werden verkocht. Tegenwoordig is het een gewild woongebied. Gaande naar het zuiden wordt de helling van de [[Sint-Pietersberg]] aan de westzijde van de boulevard steiler. Sommige huizen aan de Lage Kanaaldijk hebben de status van rijks- of gemeentemonument. Bij de dorpskern is er vanaf de boulevard zicht op de hooggelegen [[kerk van Sint-Pieter boven]] en het [[Huis de Torentjes]]. Aan de andere kant is er vrij uitzicht over de Maas.
 
Officieel behoort het dorp Sint Pieter tot de buurt Villapark en begint de buurt Sint Pieter pas bij Slavante. Het [[buitengoed Slavante]] ligt in het [[hellingbos]] op de flank van de Sint-Pietersberg. De uitspanning vormt een populair uitje voor Maastrichtenaren en toeristen. Er is een aanlegsteiger voor de rondvaartboten, een café-restaurant, een [[speeltuin]], een [[wijngaard]] en een ondergrondse [[kalksteengroeve]] ("mergelgrot"). Hoog op de helling ligt de [[kasteelruïne Lichtenberg]], waar men uitzicht heeft over het Maasdal en de [[ENCI-groeve]]. De met grijs stof bedekte gebouwen van de cementfabriek [[ENCI]] liggen direct aan de Maasboulevard. Het voormalige verpakkingsgebouw van architect [[Frits Peutz]] uit de jaren 50 is in gebruik als cultuurcentrum AINSI. Aan de zuidzijde van het fabrieksterrein is sinds 2017 een publieksingang van de groeve, tegenwoordigdie eenzich na de beëindiging van de mergelwinning ontwikkeld heeft tot natuur- en recreatiegebied. Enkele honderden meters ten zuiden hiervan bereikt de weg de Belgische grens.
 
<gallery widths="150" heights="150">
30.728

bewerkingen