Maasboulevard (Maastricht): verschil tussen versies

1.923 bytes toegevoegd ,  1 jaar geleden
Vervolg Review: inleiding paragraaf 'Vanaf 1965' uitgebreid; grotendeels ontbreken archeologische opgravingen toegelicht
(grondige revisie ivm Review, o.a. vroege geschiedenis beknopter + relevantie verduidelijkt; gefaseerde aanleg duidelijker + bronnen; Trivia toegevoegd; afbeeldingen toegevoegd/verplaatst)
(Vervolg Review: inleiding paragraaf 'Vanaf 1965' uitgebreid; grotendeels ontbreken archeologische opgravingen toegelicht)
Rond 1705 werd bij de Molenpoort tussen de wal en het Maasmoleneiland een grote [[Watermolen (door water aangedreven molen)|watermolen]] gebouwd ter vervanging van de oude [[schipmolen]]s ter plaatse.<ref>Martin (2000), p. 44.</ref> Ten zuiden van de Maasbrug lag een brede loskade tussen de stadsmuur en de rivieroever. Dit gedeelte wordt ook tegenwoordig nog Het Bat genoemd, de [[Waals]]e benaming voor [[kade]]. Omstreeks 1640 werd de Vismarkt bij de brug uitgebreid ten koste van Het Bat, waarbij de stadsmuur enkele tientallen meters rivierwaarts verschoof en de Visserspoort werd vervangen door de [[Batpoort]].<ref>Martin (2000), pp. 45-47.</ref> In 1706 werd op het zuidelijk deel van Het Bat een parkje aangelegd, 'Onder de Boompjes' genoemd. Tijdens de [[Blokkade van Maastricht (1830-1833)]] werden de [[Linde (geslacht)|lindebomen]] gerooid en werd hier een exercitieplaats ingericht. Na het opheffen van de blokkade werd het park heraangelegd in [[Engelse landschapsstijl]] met slingerende paden, een vijver en zeldzame bomen. Vanaf 1837 was de officiële aanduiding Stadswandelpark, maar in de volksmond werd de tuin ''Ingelsen Hoof'' genoemd. Door de bouw van de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|Kennedybrug]] en de aanleg van de Maasboulevard in de jaren 1960 resteert slechts een klein deel van dit park, maar de historische namen bleven behouden.<ref>Ubachs/Evers (2005), p. 505.</ref>
 
=== 1850-19631965: Kanaal Luik-Maastricht ===
{{Hoofdartikel|Kanaal Luik-Maastricht}}
{{Afbeelding combi
</gallery>
 
=== Vanaf 19631965: stadsboulevard ===
In 1946 werd het [[Albertkanaal]] opengesteld voor het scheepvaartverkeer, waardoor het Kanaal Luik-Maastricht buiten de hoofdvaarroute kwam te liggen. Omstreeks 1960 besloot de gemeente Maastricht het kanaal te dempen en de vrijgekomen ruimte te benutten voor de aanleg van een verkeersweg, de Maasboulevard.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=9c10df140f2056b49e16544c5fffb0d5.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1960.pdf ''Jaarboek Maastricht 1960'', p. 5;] [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=96242b31cfdc2697d4f4a1140792d291.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1961.pdf ''Jaarboek Maastricht 1961'', pp. 20-21] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=1fb54e50f5229f379894c6ac1108fc90.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1962.pdf ''Jaarboek Maastricht 1962'', pp. 34-35.]</ref> In 1963 was de demping voltooid en werd het centrale deel in gebruik genomen als tijdelijk [[Parkeren|parkeerterrein]].<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=f5217efead30e7b915d9547780721956.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1963.pdf ''Jaarboek Maastricht 1963'', p. 15.]</ref>
 
| caption2 = Maas, [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|John F. Kennedybrug]] en Maasboulevard in aanleg (1969)
}}
In 1965 werd in opdracht van de gemeente Maastricht begonnen met de gefaseerde aanleg van de Maasboulevard door de afdeling weg- en waterbouw van de Dienst Openbare Werken van de gemeente. In 1979 werd het laatste stuk voltooid. Van 2000 tot 2007 werd het middendeel van de boulevard opnieuw ingericht. Met uitzondering van laatstgenoemde fase, vonden gedurende al deze werkzaamheden geen [[archeologische opgraving]]en plaats.{{Refn|group=noot|De voornaamste reden voor dit verzuim was waarschijnlijk dat de Maasboulevard het tracé van het kanaal volgde en dat men er van uit ging dat bij de aanleg van dat kanaal het [[bodemarchief]] was vernietigd. Ook viel de periode waarin de Maasboulevard tot stand kwam gedeeltelijk samen met de renovatie van het [[Stokstraat (Maastricht)|Stokstraatkwartier]], waar wèl uitgebreid archeologisch onderzoek (door het [[Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek|ROB]]) plaatsvond. Daarnaast beschikte Maastricht pas vanaf 1979 – het jaar waarin de Maasboulevard werd voltooid – over een eigen archeologische dienst.<ref>Panhuysen (1984), pp. 9, 20.</ref>}} In de bouwput van het Markt-Maasproject vond in 2003 uitgebreid archeologisch onderzoek plaats, maar de resultaten daarvan zijn (nog) niet gepubliceerd. {{Refn|group=noot|Bij de opgraving werden onder meer delen van de oude stadsmuur en een stadspoort (het Mariapoortje) gevonden. De herontdekking van de tiende boog van de Sint Servaasbrug leidde tot een reconstructie, die is opgenomen in een wandelroute langs de rivier.<ref>{{aut|A. van Mispelaar & C. Nyst}} (2016?): ''De Rol van Cultuurhistorie in Stedelijke Projecten'', pp. 31-32. In opdracht van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek ([https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2016/12/cultuurhistorie_in_stedelijke_projecten.pdf online tekst] op ''archeologiegorinchem.com''.</ref>}}
In 1965 werd een begin gemaakt met de aanleg van de Maasboulevard door de afdeling weg- en waterbouw van de Dienst Openbare Werken van de gemeente Maastricht. De eerste fase, het gedeelte tussen de Maastrichter Grachtstraat en de [[Hoenderstraat]], kwam begin 1966 gereed. Omdat het noordelijke deel van de boulevard nog vele jaren op zich zou laten wachten, werd het verkeer via de Maastrichter Grachtstraat naar de [[Boschstraat (Maastricht)|Boschstraat]] geleid. De rest van de 'boulevard' bleef in gebruik als parkeerterrein.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=f172bc97f1532f4137752a61ed422f7f.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1965.pdf ''Jaarboek Maastricht 1965'', p. 73] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=2f54b3905e69f73ab6cac00501057afa.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1966.pdf. ''Jaarboek Maastricht 1966'', p. 21.]</ref>
 
InDe 1965eerste werd een begin gemaakt met de aanlegfase van de Maasboulevard door de afdeling weg- en waterbouw van de Dienst Openbare Werken van de gemeente Maastricht. De eerste fase, het gedeelte tussen de Maastrichter Grachtstraat en de [[Hoenderstraat]], kwam begin 1966 gereed. Omdat het noordelijke deel van de boulevard nog vele jaren op zich zou laten wachten, werd het verkeer via de Maastrichter Grachtstraat naar de [[Boschstraat (Maastricht)|Boschstraat]] geleid. De rest van de 'boulevard' bleef in gebruik als parkeerterrein.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=f172bc97f1532f4137752a61ed422f7f.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1965.pdf ''Jaarboek Maastricht 1965'', p. 73] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=2f54b3905e69f73ab6cac00501057afa.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1966.pdf. ''Jaarboek Maastricht 1966'', p. 21.]</ref>
 
De aanleg van de tweede fase tussen de Graanmarkt en de [[John F. Kennedybrug (Maastricht)|John F. Kennedybrug]] kon pas plaatsvinden na de voltooiing van de brug in 1968; de aanbesteding vond op 3 december van dat jaar plaats. Voor deze werkzaamheden – en voor de '[[Kanaliseren|riviercorrectie]]' die tegelijkertijd werd uitgevoerd – moest circa 65% van de ''Ingelsen Hoof'' worden opgeofferd. Tevens werd de [[Jeker]]monding verlegd en verdween het bij wandelaars populaire ''welke'' ("walletje") tussen de Maas en het voormalige kanaal. Eind 1969 kon het nieuwe weggedeelte worden opengesteld voor het verkeer.<ref>[https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=68cdb0a53d320222b40092cacac89803.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1968.pdf ''Jaarboek Maastricht 1968'', pp. 7-8] en [https://www.jaarboekmaastricht.nl/download_jaarboek.php?bestand=23ecdf3236a144fd1c10243cff3c9c63.pdf&naam=jaarboek_maastricht_1969.pdf ''Jaarboek Maastricht 1969'', pp. 24, 31-32.]</ref>
Het ondergrondse deel van de Maasboulevard ligt tussen de [[Kleine Gracht (Maastricht)|Kleine Gracht]] en de [[Maastrichter Brugstraat]]. De tunnel is ruim 400 m lang; indien de verdiepte tunnelmonden worden meegerekend circa 700 m. Bovenop het [[tunnel]]dak is een uitbreiding van de Maaspromenade gerealiseerd, met uitzondering van het deel tussen de Kleine Gracht en de [[Gubbelstraat]], dat voornamelijk een functie voor het busverkeer heeft. De [[Wilhelminabrug (Maastricht)|Wilhelminabrug]] kreeg in 2002 een nieuwe, gevorkte aanlanding op de westelijke Maasoever. De noordelijke 'tand' van de vork geeft aansluiting op de Gubbelstraat en de Maasboulevard; de zuidelijke op de [[Hoenderstraat]] en de [[Kesselskade]].
 
Tussen de tanden van de vork bevindt zich een monumentale trappartij die vanaf het winkelcentrum annex stadskantoor [[Mosae Forum]] afdaalt naar de Maaskade. In deze omgeving bevinden zich enkele [[Kunstwerk (artistiek)|kunstwerken]]. De vijf [[Reliëf (beeldhouwkunst)|reliëfs]] ''De kweerte vaan de ambtenere'' van [[Piet Killaars]] uit 1962, afkomstig van de afgebroken stadskantoren, werden na de herinrichting van de promenade tegen een muur tussen de hoge en lage kade herplaatst. Het kunstwerk ''Maas in beeld'', bestaande uit vier hardstenen poorten van [[Christian Megert]] uit 1986, werd tijdens de herinrichting verwijderd, maar keerde in 2007 min of meer op dezelfde plaats terug. Het marmeren beeld ''De vrijwilliger'' van [[Thom Puckey]] uit 2007 werd na herhaald vandalisme verwijderd van zijn locatie bij Mosae Forum.{{Refn|group=noot|Het monument keert waarschijnlijk na restauratie op een andere plek terug.<ref>{{citeer web|url=https://www.rtvmaastricht.nl/nieuws/84017931/monument-keert-terug-op-nieuwe-positie|titel='Monument keert terug op nieuwe positie'|uitgever=rtvmaastricht.nl''|datum=2 november 2017}}</ref>}}
 
De smalle, laag gelegen kade aan de Maas is onderdeel van de Maaspromenade. Vanaf de Wilhelminakade in het noorden kan men zonder hindernissen onder de aanlanding van de Wilhelminabrug en de 'tiende boog' van de Sint-Servaasbrug doorlopen richting Sint Pieter. Aan de lage kade bevinden zich [[Steiger (haven)|aanlegsteigers]] van [[Rondvaartboot|rondvaartboten]]. Ernaast ligt op het tunneldak een hoger gedeelte, waar onder andere een ticketbureau voor de rondvaartboten, een café-restaurant en terrassen zijn gelegen. Hier vinden incidenteel evenementen plaats, bijvoorbeeld tijdens het [[Carnaval in Maastricht|Maastrichtse carnaval]] of als onderdeel van het winterfestijn [[Magisch Maastricht]].
* {{aut|Martin, M.}} (2000): ''Opkomst van de moderne stad. Ruimtelijke veranderingen in Maastricht 1660-1905''. Waanders Uitgevers, Zwolle. Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist. {{ISBN|90-400-9323-7}}
* {{aut|Morreau, L.J.}} (1979): ''Bolwerk der Nederlanden''. Van Gorcum, Assen. {{ISBN|90-232-1698-9}}
* {{aut|[[Titus Panhuysen|Panhuysen, T.A.S.M.]]}} (19961984): ''Romeins Maastricht enstaat op zijn beeldenverleden''. RomanVierkant Maastricht reflected#3. inStichting stones''.Historische Bonnefantenmuseum,Reeks Maastricht & Van Gorcum, AssenMaastricht. {{ISBN|90-23270356-318619-48}}
* {{aut|Panhuysen, T.A.S.M.}} (1996): ''Romeins Maastricht en zijn beelden. Roman Maastricht reflected in stones''. Bonnefantenmuseum, Maastricht & Van Gorcum, Assen. {{ISBN|90-232-3186-4}}
* {{aut|Panhuysen, T., P. Dingemans, S. Minis en E. Sprenger}} (2013): ''De straatnamen van Maastricht, hun herkomst en betekenis''. Historische Kring Maastricht van het [[Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap]], Maastricht. {{ISBN|978-90-71581-16-8}}
* {{aut|Ubachs, P.J.H., en I.M.H. Evers}} (2005): ''Historische Encyclopedie Maastricht''. Walburg Pers, Zutphen. {{ISBN|90-5730-399-X}}
30.734

bewerkingen