Hoofdmenu openen

Wijzigingen

261 bytes toegevoegd, 2 maanden geleden
formulering; rubricering; minus doublures; precisering (algen als eukaryoten, en als voorlopers van planten) vanuit Engelse wiki
}}
 
'''Algen''' of '''wieren''' (oude [[Binomiale nomenclatuur|wetenschappelijke naam]]: ''Algae'') is een informele verzamelnaam voor een grote, diverse groep [[eukaryoten|eukaryote]] [[organisme]]n. Algensoorten hebben gemeenschappelijk dat ze, net als [[plantenrijk|planten]], hun [[Fotosynthese|energie halen uit zonlicht]] enwaarbij producerenze daarbijtegelijkertijd [[Dizuurstof|zuurstof]] produceren. De diverse groepen van algen zijn [[evolutie (biologie)|evolutionair]] onderling weinig verwant.<ref>{{Citeer boek|auteur = Raven, P. Evert, R|datum = 2013|titel =Biology of Plants, 8th edition |uitgever =W.H. Freeman Publishers|pages=243-245|ISBN = 9781464113512 |chapter=Protists: algae and heterotrophic protists|taal =en}}</ref> Een voorgestelde definitie stelt dat algen "het groene [[biologisch pigment|pigment]] [[chlorofyl]] bevatten voor fotosynthese, en geen steriele (afgestorven) laag cellen hebben die om hun [[gameet|gameten]] is gelegen".<ref>{{citeer boek |auteur=Lee, R. E. |year=2008 |title=Phycology |publisher=Cambridge University Press|taal=en}}</ref> Deze definitie is echter niet sluitend, omdat deze definitie dan de [[kranswieren]] zou uitsluitenuitsluit.
 
Algen behoren, na hun evolutionaire voorlopers, de [[prokaryoot|prokaryotische]] Cyanobacteria (blauwwieren of blauwalgen), tot de oudste levensvormenorganismen op aarde,. metWaarschijnlijk namezijn in de Cyanobacteriaevolutie (blauwwieren)de eerste planten uit zoetwateralgen geëvolueerd. Fossielen van algen uit het [[Vindhyagebergte]] zijn gedateerd op een ouderdom van 1,6 tot 1,7 miljard jaar.<ref>{{citeer journal |pmid=19416859 |year=2009 |auteur=Bengtson S, Belivanova V, Rasmussen B Whitehouse M.|title=The controversial "Cambrian" fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older |volume=106 |issue=19 |pages=7729–7734 |doi=10.1073/pnas.0812460106 |taal=en| |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America}}</ref> Over de vraag of blauwwieren wel<ref>{{citeer boek |auteur=Lee, R. E. |year=2008 |title=Phycology |publisher=Cambridge University Press|taal=en}}</ref> of niet<ref name="IntroBot">{{citeer boek |auteur=Murray W, Nabors |title=Introduction to Botany |taal=en|year=2004 |publisher=Pearson Education, Inc |location=San Francisco, CA |isbn=978-0-8053-4416-5}}</ref><ref name="Allaby 92">{{citeer boek |auteur=Allaby M.|year=1992 |titel=The Concise Dictionary of Botany|chapter=Algae|publisher=Oxford University Press|taal=en |location=Oxford}}</ref> tot de algen moeten worden gerekend, lopen de meningen uiteen.
De algen vertonen een grote [[morfologie (biologie)|morfologische]] diversiteit. Ze variëren in grootte van eencellige [[microalgen]] zoals ''[[Chlorella]]'' en de [[diatomeeën]], tot reusachtige meercellige soorten zoals de [[reuzenkelp]], die tientallen meters lang kan worden. Algen kenmerken zich door hun relatief eenvoudige bouw. De weefsels van algen met een [[thallus]] zijn niet [[Celdifferentiatie|gedifferentieerd]] in verschillende organen zoals bladeren en stengels die bij [[landplanten]] voorkomen. Wel kunnen op bladen en wortels gelijkende structuren voorkomen, bijvoorbeeld bij bruinwieren.
== Habitat ==
 
De meeste algenalgensoorten leven in [[Aquatisch|waterige milieus]] en hebben een [[Fotoautotroof|fotoautotrofe]] levenswijze, waarbijdat zewil doorzeggen middeldat vanze middels [[fotosynthese]] kunnenin zehun eigen zichzelfenergiebehoefte voorzien. vanWel energie.op Ookhet komenland algenvoorkomende vooralgensoorten opzijn hetbijvoorbeeld land,te zoalsvinden op [[gesteente|steenachtig]] substraat (ondergrond), op boomschors en in [[Mutualisme|mutualistische symbiose]] met [[schimmels]] in: de vorm vanzogenaamde [[korstmos]]sen. Vrijwel alle algen verkrijgenbetrekken hun energie aanuit zonlicht ([[fotoautotroof]]), maar sommige algensoorten verkrijgenvullen ookhun energieenergiebehoefte aan uit materiaal[[organische datverbinding|organisch zemateriaal]], opnemendeze uitsoorten hun omgevingzijn ([[mixotroof]]). Enkele [[eencellige]] wieren, veel [[Euglenozoa|euglenofyten]] en [[dinoflagellaten]] hebben gedurende de evolutie het vermogen verloren zelf energie uit licht om te zetten en zijn vrijwel volledig afhankelijk geworden van de externe aanvoer van energie; deze soorten zijn hebben geen of nauwelijks nog een fotosynthesesysteem[[heterotroof]].
 
Algen behoren tot de oudste levensvormen op aarde, met name de Cyanobacteria (blauwwieren). Fossielen van algen uit het [[Vindhyagebergte]] zijn gedateerd op een ouderdom van 1,6 tot 1,7 miljard jaar.<ref>{{citeer journal |pmid=19416859 |year=2009 |auteur=Bengtson S, Belivanova V, Rasmussen B Whitehouse M.|title=The controversial "Cambrian" fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older |volume=106 |issue=19 |pages=7729–7734 |doi=10.1073/pnas.0812460106 |taal=en| |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America}}</ref> Over de vraag of blauwwieren wel<ref>{{citeer boek |auteur=Lee, R. E. |year=2008 |title=Phycology |publisher=Cambridge University Press|taal=en}}</ref> of niet<ref name="IntroBot">{{citeer boek |auteur=Murray W, Nabors |title=Introduction to Botany |taal=en|year=2004 |publisher=Pearson Education, Inc |location=San Francisco, CA |isbn=978-0-8053-4416-5}}</ref><ref name="Allaby 92">{{citeer boek |auteur=Allaby M.|year=1992 |titel=The Concise Dictionary of Botany|chapter=Algae|publisher=Oxford University Press|taal=en |location=Oxford}}</ref> tot de algen moeten worden gerekend, lopen de meningen uiteen.
 
== Morfologie en fysiologie ==
[[Bestand:RIMG 4595p.jpg|{{largethumb}}|Closterium is een eencellig groenwier en is een van de honderden soorten algen waaruit [[fytoplankton]] bestaat.]]
De verschillende algensoorten vertonen onderling een grote [[morfologie (biologie)|morfologische]] diversiteit. Ze variëren in grootte van eencellige [[microalgen]] zoals ''[[Chlorella]]'' en de [[diatomeeën]], tot reusachtige meercellige soorten als de [[reuzenkelp]], een [[zeewier]] die tientallen meters lang kan worden.
Eukaryotische algen kunnen zowel [[Eencellige|eencellig]] als [[Meercellig organisme|meercellig]] zijn en relatief gecompliceerde vormen aannemen zoals sommige [[zeewier]]en. Algen hebben geen structuren die de hogere planten typeren ([[Wortel (plant)|wortels]], [[stengel]]s en [[blad]]eren), maar hebben soms een bouw die daar wel op lijkt. De grootste en meest complexe algensoorten behoren tot de [[zeewieren]] (in oceanen) en de [[kranswieren|charofyten]] (in zoete wateren).
De grootste en meest complexe algensoorten behoren tot de zeewieren (in oceanen) en de [[kranswieren|charofyten]] (in [[zoet water|zoete wateren]]). Algen kenmerken zich door hun relatief eenvoudige bouw, ze hebben geen [[celdifferentiatie|structuren]] die de echte planten typeren ([[Wortel (plant)|wortels]], [[stengel]]s en [[blad]]eren), maar meercellige algen hebben vaak een bouw die daar op lijkt, met een zogeheten [[thallus]] als basis. Bruinwieren hebben bijvoorbeeld op bladen en wortels gelijkende structuren.
 
.De meeste algen zijn [[fotoautotroof]], enze gebruiken de energie van het zonlicht. De [[chloroplast]]en zijn fotosynthetische structuren die afgeleid zijn van de [[cyanobacteriën]] en produceren [[Dizuurstof|zuurstof]] als bijproduct van de fotosynthese. Hierbij speelt chlorofyl ([[bladgroen]]) in de bladgroenkorrels een grote rol. Bladgroen is een [[biologisch pigment]] dat samen met andere rode en gele pigmenten algen helpen om zo veel mogelijk licht te vangen. Bij algen vinden we verschillende [[Bladgroen|chlorofylvormen]]: chlorofyl ''a'', chlorofyl ''b'' of chlorofyl ''c''. Verschillende groepen wieren hebben naast of in de plaats van chlorofyl ook andere pigmenten.
 
Algen vertonen in hun [[levenscyclus]] een breed scala aan 'reproductieve strategieën' (verschillende wijzen van voortplanting), van eenvoudige [[ongeslachtelijke voortplanting]] door middel van [[celdeling]], tot complexe vormen van [[geslachtelijke voortplanting]] met verschillende [[gametofyt]]ische en [[sporofyt]]ische [[Generatie (biologie)|generaties]].<ref>{{en}} Smithsonian National Museum of Natural History; Department of Botany. {{citeer web |url=http://botany.si.edu/projects/algae/introduction.htm |title=Algae Research |accessdate=2010-08-25 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100702180840/http://botany.si.edu/projects/algae/introduction.htm |archivedate=2 July 2010 |df=dmy-all }}</ref> De voortplantingsstructuren van algen worden in de regel volledig omgezet in levende voortplantingscellen. Dit in tegenstelling tot veelde andereechte [[plantenrijk|planten]] waarin men een onderscheid kan maken tussen sterieleeen buitenlaag van dode (beschermendesteriele) beschermende cellen en diepergelegende daaronder gelegen levende fertiele (vruchtbare) cellen waaruit de gameten worden gevormd. BijAlleen bij de [[kranswieren]] hebben echter de [[Gametangium|gametangia]] (gametenvormende organen) net als bij planten een buitenlaag met steriele cellen die de [[Gameet|gameten]] omgeven.
 
== Evolutie ==
De algen hebben [[Polyfyletisch|geen directe gemeenschappelijke voorouder]],<ref name="IntroBot"/> maar kunnen op basis van bepaalde kenmerken toch als één groep worden gezien. Volgens de [[endosymbiontentheorie]] hebbenalgensoortenhebben algensoorten in de loop van de evolutie hun [[plastide]]n op verschillende manieren door middel van [[endosymbiose]] verkregen.<ref name="keeling">{{citeer journal |title=Diversity and evolutionary history of plastids and their hosts |auteur=Patrick J. Keeling|journal=American Journal of Botany |year=2004 |volume=91 |taal=en|pages=1481–1493 |doi=10.3732/ajb.91.10.1481 |issue=10 |pmid=21652304 |doi-access=free }} [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.3732/ajb.91.10.1481 Vrije toegang]</ref> Bij de [[groenwieren]] en [[Roodalgen|roodwieren]] waren de chloroplasten oorspronkelijk afkomstig van [[cyanobacteriën]], die opgenomen zijn in de alg-voorouder door ''primaire'' endosymbiose. Bij de diatomeeën en [[bruinwieren]] daarentegen waren de chloroplasten oorspronkelijk afkomstig van [[roodwieren]], die zijn opgenomen door ''secundaire'' endosymbiose.<ref>{{citeer journal |auteur=J.D. Palmer, D.E. Soltis, M.W. Chase |year=2004 |title=The plant tree of life: an overview and some points of view |journal=American Journal of Botany|volume=91 |issue=10 |pages=1437–1445 |doi=10.3732/ajb.91.10.1437 |pmid=21652302 }} [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.3732/ajb.91.10.1437 Vrije toegang]</ref>
 
Het proces van [[endosymbiose]] tussen de cyanobacterie en de alg-voorouder zou miljarden jaren geleden hebben plaats gevonden. De echte evolutionaire doorbraak van algen zou pas 650 miljoen geleden zijn, na het smelten van de ijskappen van de [[sneeuwbalaarde]]. Uit studies van sporen van biomoleculen in Australië wordt vermoed dat vlak na het smelten van de ijskappen er een explosie is geweest in de hoeveelheid van algen in de oceanen. Dit zou het gevolg zijn van het vrijkomen van fosfaten door de gletsjererosie. De grote hoeveelheid voedsel in de oceanen bevorderde de evolutie van dieren.<ref>[http://www.bbc.com/news/science-environment-40948972 The algae that terraformed Earth, BBC News, 17 augustus 2017]</ref>
4.301

bewerkingen