Geschiedenis van het Midden-Oosten: verschil tussen versies

Geen verandering in de grootte ,  9 maanden geleden
k
geen bewerkingssamenvatting
k (→‎Arabisch-Israëlisch conflict: linkfix na aanmaak dp met AWB)
k
In 969 veroverden de [[Fatimiden]], Egypte met [[Caïro (stad)|Caïro]] als hoofdstad. Dit is een "tegen-kalifaat" bestaande uit [[Isma'ilisme|Isma'ilieten]], een [[sjiisme|sjiitische]] stroming die dus het gezag van de kalief niet erkende. Tijdens de regering van [[Al-Aziz Billah]] werd het Midden-Oosten veroverd (977/978).
 
Op bevel van de kalief [[Al-Hakim bi-Amr Allah|Al-Hakim]] werd de [[Heilig Grafkerk]] in Jeruzalem, een van de [[Christelijkechristelijke bedevaart]]plaatsen, in [[1009]] met de grond gelijk gemaakt.
 
In [[1058]] bezetten de Fatimiden zelfs tijdelijk [[Bagdad]], nog altijd de Abbasidische hoofdstad.
 
==Seltsjoeken==
Op vraag van de Abbasidische kalief werd aan de soenitische [[Seltsjoeken]] gevraagd om de sjiitische [[Boejiden]] uit Bagdad te verdrijven, wat in 1055 gebeurde. In 1058 veroverden de sjiitische Fatimiden, Bagdad. De missie van de Seltsjoeken was de Fatimiden uit Midden-Oosten te verdrijven. Intussen waren ze in conflict geraakt met het Byzantijnse Rijk in verband met de Kaukasus. Om de Byzantijnen af te blokken in het Westen, vallen ze Anatolië binnen. Wat volgde is de [[Slag bij Manzikert]] (1071), waarbij Keizerkeizer [[Romanos IV Diogenes]] werd gevangengenomen. Nu was de weg vrij om de Fatimiden te verdrijven. Tussen 1070 en 1077 veroverde [[Malik Sjah I]] de Levant.
 
===Atabeg van Aleppo===
===Kruistochten===
{{Zie ook|[[Kruistocht]]}}
De Byzantijnse keizer [[Alexius I van Byzantium|Alexius I]], een uitstekend politicus en diplomaat, vroeg aan [[Pauspaus Urbanus II]] hulp, in de vorm van huurlingen om het ter ziele gegane Seltsjoekenrijk te lijf te gaan, onder het mom van de Christelijke waarden. Paus Urbanus organiseerde in [[1095]] de eerste [[kruistochtEerste Kruistocht]] en dit leger van kruisvaarders veroverde [[Jeruzalem]] in [[1099]]. De kruisvaarders richtten een [[bloedbad]] aan onder joden en moslims. Hierna stichtten zij het [[Latijnse Koninkrijk van Jeruzalem]], evenals drie andere staatjes.
 
===Zengiden===
[[Zengi]] en zijn zoon [[Nur ad-Din]] verenigden de verschillende staatjes in de Levant en hielden [[Kruisvaardersstatenkruisvaardersstaten]] in een wurggreep. Het [[belegBeleg van Edessa]] in 1144, zal leiden tot de [[Tweede Kruistocht]]. [[Kruisvaardersinvasie van Egypte|Strijd om Egypte]]; de opvolgingskwestie in het kalifaat van de Fatimiden, bracht met zich mee dat de ene partij hulp vroeg aan de kruisvaarders en de andere partij aan Nur ad-Din. In 1169 veroverde generaal [[Shirkuh]] in dienst van Nur ad-Din, Egypte.
 
== Ajjoebiden ==
Kort na zijn overwinning stierf Shirkuh en kreeg zijn neef [[Saladin]] de titel van [[Vizier (functie)|vizier van Egypte]] van [[al-Adid]], kalief van de Fatimiden. Toen al-Adid in 1171 stierf, nam Saladin de titel van sultan en stichtte de dynastie van de [[Ajjoebiden]]. In [[1172]] versloeg Saladin de laatste kalief van de [[Fatimiden]]. Toen Nur ad-Din in [[1174]] stierf, riep Saladin een oorlog uit tegen diens zoon [[As-Salih Ismail al-Malik]] en veroverde Damascus. Ismail vluchtte naar [[Aleppo (stad)|Aleppo]], waar hij weerstand bleef bieden aan Saladin, totdat Ismail vermoord werd in [[1181]]. Hierna veroverde Saladin het grootste deel van het binnenland van Syrië.
 
Nu nog het probleem van de Kruisvaardersstatenkruisvaardersstaten. Saladin maakte gretig gebruik van de opvolgingskwestie na de dood van [[Boudewijn IV van Jeruzalem]] en de exploten van de [[kaapvaart|vrijbuiter]], [[Reinoud van Châtillon]], die [[Kerak (stad)|caravaanroutes]] plunderde. In 1187 versloeg hij het ridderleger in een slag bij de [[Slag bij Hattin|Horens van Hattin]] en veroverde [[Beleg van Jeruzalem (1187)|Jeruzalem]].
 
=== Derde kruistochtKruistocht ===
Bij het horen van het nieuws van de val van Jeruzalem, viel [[Pauspaus Urbanus III]] ter plekke dood. Zijn opvolger [[Pauspaus Clemens III]] slaagde erin de groten van de Westerse wereld samen te brengen voor een [[derdeDerde kruistochtKruistocht]]. [[Keizer Frederik I Barbarossa]] leidde een enorm leger door Anatolië, maar verdronk voordat hij het Heilige Land bereikte.
 
De flamboyante [[Richard I van Engeland|Richard Leeuwenhart]] zal uiteindelijk de held worden van de campagne. Hij veroverde [[Beleg van Akko (1189-1191)|Akko]], het nieuwe [[Koninkrijk Jeruzalem]] en sloot op 2 september 1192 een verdrag met Saladin waarin stond dat Jeruzalem onder controle van de moslims zou blijven, maar het stond ook ongewapende christelijke pelgrims en kooplieden toe de stad te bezoeken. Richard vertrok uit het Heilige Land op 9 oktober.
 
=== Zesde kruistochtKruistocht ===
De [[Vierde Kruistocht]] werd gefinancierd door de [[Republiekrepubliek Venetië]] en eindigde met de [[Beleg en val van Constantinopel (1204)|de verovering van Constantinopel in 1204]]. Alhoewel [[Keizer Frederik II]] had beloofd mee te vechten met de [[Vijfde Kruistocht]], zag hij het niet zitten, met reden, te strijden onder het vaandel van de [[Pauselijk legaat]] [[Pelagius van Albano|Pelagius]], daarvoor werd geëxcommuniceerd.
 
Na tweemaal te zijn [[Excommunicatie|geëxcommuniceerd]] vertrok Frederik II op [[Zesde Kruistocht|kruistocht]]. Door zijn band met [[Sicilië]] was hij gefascineerd door de Islamitische cultuur (zie [[Arabisch-Normandische kunststijl]]) en had hij geen zin in een directe oorlog. De onderhandelingen tussen de Keizer en [[Al-Kamil]] zijn legendarisch. Het liep uit op een compromis, het in stand houden van het verdrag tussen Richard I en Saladin, de moslims hielden Jeruzalem onder hun hoede en de christenen kregen de vrije doortocht naar hun heilige bedevaartplaatsen. Beide partijen waren tevreden en Frederik keerde weer huiswaarts.
De zoon Al-Kamil, [[As-Salih Ayyub]] moest vechten om zijn plaats en omringde zich met huurlingen. Om hen te betalen liet hij hen plunderen. Een van die groepen, de [[Chorasmiden]] liet hij vrij Jeruzalem, stad van de Christenen, te brandschatten. Onder leiding van [[Baibars]], de toekomstige sultan van Egypte won hij de [[Slag bij La Forbie]] tegen de kruisvaarders.
 
Het [[Beleg van Jeruzalem (1244)]] en de slagSlag bij La Forbie zullen de aanleiding zijn voor de [[Zevende Kruistocht]].
 
==Mammelukken==
===Baibars===
{{Zie ook|[[Mammelukkensultanaat Caïro]]}}
De laatste [[Ajjoebiden|Ajjoebidische]] sultan [[An-Nasir Yusuf]] vluchtte naar Syrië en viel in de handen van de Mongolen. Baibars versloeg de kruisvaarders een tweede maal tijdens de [[zevendeZevende kruistochtKruistocht]] en stopte de inval van de [[Mongolen]] bij de [[Slag bij Ain Jalut]] (1260). Daarna rolde hij de ene kruisvaarderstaat na de andere op. In 1271 veroverde hij de kruisvaardersbruchten [[Chastel Blanc]] en [[Krak des Chevaliers]] en in 1273 maakte hij een einde aan het politieke bestaan van [[assassijnen]] in Syrië. De verwoede [[negende kruistocht|pogingen]] van koning [[Eduard I van Engeland]] om dit te verhinderen waren tevergeefs.
 
===Val van Akko===
 
===Inval van de Mongolen in Syrië===
De eerste inval (1260) stond in het teken van de [[Franco-Mongoolse alliantie]] en werd gecounterd door Baibars. De tweede inval (1299-1303) was de jacht van Il-Khan [[Ghazan]] op een opstandige Mongolenstam, de [[Oirat-Mongolen|Oirats]], die onderdak hadden gekregen bij de [[Mammelukkensultanaat Caïro|Mammelukken]]. Tijdens de [[slagSlag bij Marj al-Saffar]] (1303) werden de Mongolen definitief verslagen door [[Baibars II]].
 
===Veertiende eeuw===
 
===Eerste Wereldoorlog===
Het Ottomaanse Rijk sloot zich aan bij de [[Centrale mogendheden]], voornamelijk om zich te begoeden tegen de Russische agressie. Naarmate de [[Eerste Wereldoorlog|oorlog]] vorderde, maakte de [[Triple Entente]] geheime afspraken over de verdeling van het Ottomaanse Rijk. De [[Constantinopelovereenkomst]] ging over het lot van Constantinopel en de vrije doorgang van de Russische schepen via de [[Dardanellen]] (is nooit gerealiseerd). De andere was het [[Sykes-Picotverdrag]] waarbij het Midden-Oosten werd verdeeld in een Britse en een Franse zone. Deze opdeling veranderde de politieke situatie ingrijpend. Van de meeste huidige staten werd tijdens deze oorlog het grondgebied bepaald. De Britten haalden [[Hoessein ibn Ali]], de [[Sjarifsjarif van Mekka]], over om de [[Arabische Opstand]] tegen de Ottomanen te beginnen. De Britten beloofden de Sjarifsjarif onafhankelijkheid voor de Arabieren.
 
=== Mandaatgebieden ===
Zover kwam het echter niet, want na de oorlog richtte men de [[Volkerenbond]] op. Volgens het artikel 22 van het Handvest kregen verschillende staten een voogdij of een [[Mandaatgebied|mandaat]] over de voormalige Duitse koloniën en delen van het vroegere Ottomaanse Rijk. De [[Conferentie van San Remo]] boog zich over het Midden-Oosten. Het [[Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland|Verenigd Koninkrijk]] kreeg het mandaat over [[Brits Mandaat Mesopotamië|Mesopotamië]] (het huidige [[Irak]]) en het [[mandaatgebied Palestina]] (dat zowel het gebied ten westen van de Jordaan, waarin het huidige [[Palestina (staat)|Palestina]] en [[Israël]] liggen, als het gebied ten oosten van de Jordaan, het huidige [[Jordanië]], omvatte). [[Frankrijk]] verkreeg het [[Frans Mandaat Syrië|mandaatgebied Syrië]] (het huidige [[Syrië]] en [[Libanon]]).
 
Los daarvan ontstond ondertussen het [[Koninkrijkkoninkrijk Saoedi-Arabië]].
 
De Tweede Wereldoorlog ging grotendeels aan het Midden-Oosten voorbij. De oorlog speelde zich voornamelijk in Egypte en Noord-Afrika af, de [[Noord-Afrikaanse veldtocht]]. De [[Slag om Frankrijk|pijnlijke nederlaag van Frankrijk]] reeds in juni 1940 bracht sommige landen in het mandaatgebied [[Groot-Syrië]] op gedachten. In 1943 verkreeg [[Geschiedenis van Libanon|Libanon]] de onafhankelijkheid en [[Geschiedenis van Syrië|Syrië]] een jaar later.
=== Arabisch-Israëlisch conflict ===
{{Zie ook|[[Arabisch-Israëlisch conflict]]}}
In [[1917]] was de [[Balfour-verklaring]] uitgegeven, die de [[Joden]] de vorming van een ''Joods Nationaal Tehuis'' in Palestina beloofde. Op 29 november 1947 stemde de [[Algemene Vergadering van de Verenigde Naties]] in met het plan voor de opdeling van het [[mandaatgebied Palestina]] in drie delen: een Joods, een Arabisch en een internationaal bestuurd deel ([[Jeruzalem]] en [[Bethlehem]]). Toen [[Israëlische onafhankelijkheidsverklaring]] werd uitgeroepen, verklaarden de Arabieren, die al decennia tegen de instroom van Joden waren, de oorlog, de [[Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948]]. De [[Joodse vluchtelingen uit de Arabische wereld|Joodse bevolking uit Arabische landen]] vluchtten nagenoeg geheel naar Israël nadat vele pogroms zich tegen hen richtten. De oorlog was een overwinning voor Israël. Hierbij was het [[Palestijns vluchtelingenprobleem]] ontstaan; driekwart miljoen Palestijnen waren vluchteling geworden, verdreven door Israëlische troepen of gevlucht voor het geweld. In de Arabische wereld leefde dit voort als [[Al-Nakba]], "de ramp". De Arabische landen hadden Israël niet erkend. De grenzen van Israël waren "bepaald" door de wapenstilstandslijnen van 1949. Vooral de grens tussen Syrië en Israël was een bron van conflict. De [[Jarmuk (rivier)|rivier de Jarmuk]], de gezamenlijke grens tussen Syrië-Jordanië-Israël zal in 1964 leiden tot de [[wateroorlogWateroorlog]].
 
In [[1956]] wilden de Fransen en Britten het Suezkanaal, dat door de Egyptische president [[Nasser]] genationaliseerd was, opnieuw onder controle krijgen. Zij maakten een geheime afspraak met Israël, dat zelf de Sinaï wilde controleren om Egyptische aanvallen te kunnen weerstaan, waarna de [[Suezcrisis]] van [[1956]] een feit was. De [[Verenigde Staten]] steunden de aanval niet, waarmee de VS aan invloed wonnen. De [[Sovjet-Unie]] mengde zich wel in de politiek van het gebied, zij steunden verschillende landen in hun [[Arabisch nationalisme|arabisch-nationalistische]] aspiraties.
134.209

bewerkingen